VVUNL003 - Heksenkring, Heksendans, Heks; Beheksen

Heksenkring, Heksendans, Heks; Beheksen

Heksenkring, noemt men den kring in de weide, door een of ander natuurplant veroorzaakt en die uit ternedergestreken gras bestaat. In het volksbijgeloof ontstaat hij door dat de Heksen des nachts daar in een kring dansten. Deze dans noemt men den Heksendans.
Heks is eene windbruis in een hooiopper. Ook thans nog. Een lelijk, mismaakt oud arm wijf heet ook heks en wanneer soms een of andere vrouw, hetzij door ziekte van haar of haar kind, door aanpooting van ongedierte, of eenig ander wonderlijk toeval bezocht wordt, en met een oud wijf in gesprek geweest is, dan heet het dat de vrouw behekst is. Men raadt haar het bed open te snijden en er de vaste veeren kringetjes of bolletjes uit te halen om bevrijd te zijn. Andere middelen worden gezocht in bedevaarten, goede werken, raadplegen van onderscheidene ordensgeestelijken, bv. die van Velp.
De beheksing of Kwade Hand, overkomt de vrouw kort vóór of kort na de bevalling, of wel bij eene kwijnende ziekte, soms ook bij achteruitgang van hunnen staat. Aan zwarte katten wordt soms de hekserij ook toegeschreven.
Dat mannen behekst wierden heb ik nooit gehoord, wel dat zij bij de een of andere gelegenheid of reize een vracht ongedierte opdeden en dit de heksewijven aantijgden. Aan dit beheksen, zooals boven beschreven, hechten velen nog onvoorwaardelijk geloof. Vroeger bestond eene munt 'Kruisstuber' genoemd, wegens het X dat er opstond, deze gelegd op den drempel van den ingang des huizes, weerde de heksen af.
In de laatste jaren kwam hier de naam van heksenbender in zwang en deze werd toegepast op een persoon uit den vreemde wiens geheimzinnige gedrag niet veel goeds beloofde. En de sluier hiervan is thans nog niet opgeheven; echter blijft deze vreemde individu of gelukzoeker terug. Heksen vliegen met eene zeef, maar dan zijn het vrouwen uit den vreemde, die de paarden in de weiden afmatten (zie Heks te Well), soms rijden zij op een bezemstok rond en vormen de heksenkringen, of zweven als witte geesten in een kring door het gras.
Waarvandaan het spreekwoord: 'Tusschen 12 en 1, zijn alle heksen en spoken op de Been'?
Ik verklaar het aldus:
1. Dit uur is de schrikwekkendste duisternis. 2. Heksen en spoken kregen daarom dien tijd. 3. De macht ener heks bepaalt zich niet een geheel uur, maar dag aan dag; en om die macht te toonen beginnen zij reeds met het eerste uur; ware het dat het spreekwoord luidde: 'Tusschen 2 en 3 of 1 en 2'; zoo zou men toch altijd één uur vrij zijn. 4. Op dit uur zijn er niet veel wandelaars, dus weinigen kunnen constateren een spook of heks gezien te hebben.
Heksenwerk is werk dat moeijelijk en zeer lastig is te volbrengen.
Heksen is zulk werk spoedig te kunnen uitvoeren.

TM 3112 - De heksendansplaats    TM 3112 - De heksendansplaats   

Een heksenkring in een wei wordt toegeschreven aan de dans van heksen (= heksendans). Een heks is een windbruis of een lelijke, mismaakte oude vrouw. Beheksen overkomt vrouwen, die dan het bed moeten opensnijden en zoeken naar verenkransen of op bedevaart gaan. Een Kruisstuiver weert heksen af. Ook het heksenuur (tussen 12 en 1) wordt uitgelegd.

Willem de Blécourt, Volksverhalen uit Nederlands Limburg, Utrecht [etc.].1981.

G247 - Witches dance.    G247 - Witches dance.   

G242.2 - Witch flies as whirlwind.    G242.2 - Witch flies as whirlwind.   

G263.4 - Witch causes sickness.    G263.4 - Witch causes sickness.   

G271.4.1.LJ    G271.4.1.LJ   

G271.6 - Exorcism of witch by countercharm.    G271.6 - Exorcism of witch by countercharm.   

G211.1.7 - Witch in form of cat.    G211.1.7 - Witch in form of cat.   

G256.3* - Crossed object, even though hidden, keeps witch from entering or leaving. (Cf'. G273. 1.).    G256.3* - Crossed object, even though hidden, keeps witch from entering or leaving. (Cf'. G273. 1.).   

G241.4.3 - Witch travels over water in a sieve or a riddle.    G241.4.3 - Witch travels over water in a sieve or a riddle.   

G265.3 - Witch rides horse at night.    G265.3 - Witch rides horse at night.   

G242.1 - Witch flies through air on broomstick.    G242.1 - Witch flies through air on broomstick.   

W. Hermans, Blitterswijck, hs. ca. 1874

ca. 1874

vgl. Welters, Heksen; en Welters 1876, 387-399 en 69f

De heksendansplaats

Kwade Hand    Kwade Hand   

Kruisstuber    Kruisstuber   

Velp    Velp   

Well    Well   

2013-03-01 14:46:22