VVUNL051 - Vertèlsekes van oeës mooder

Vertèlsekes van oeës mooder

Waat kòs oeës Mooder zaaliger toch schoeën vertelle. Vèë, wichter, huurdje det toch zoeë gèr. En de groeëtste straf, as ve stouët gewèstj waare, waaës: 'Noow vertèl ich auch neet.' Ze waas eigelijk toch te good, um dië straf altieëd doeër te laote gaoën en as we zachte: ''t Zaäl neet mieë gebuure,' dan stong ze meiëst toch weer klaor, umtj dan toch mer te doeën. Det waas poletiek van d'r. Azje d'r auch e stökk of vieëftieën gadj hebtj, dan wè-dje onger de haänd waal, waa-dje doeën módj um ze stil te hòje. 's Zoeëmers kwoom van 't vertèlle gewoeënlijk neet völl, of 't móst slecht wèr zeeïn. Ze vonkdj, tuënktj mich, altieëd 't plezeerigste, as ze z'n allemaol mer dócht bi-j zich haaj. 't Mins haaj gèïn röst, as ve vuur de duuëer spuuëldje. Dao kos gèïn kroekèr doeër de straot kòme, of ze waas al boeëte um te zörrege, det 'r gèïn verkiersongelökke gebuuërdje. 'Wichter, neet aan de graaf achter de kèrrek, ge móstj 's verdriënke.' Jao, dao waas 'n graaf en as ze dië van de gemèïndje pas schoeën gemaaktj haaje, dan waas ze zieëker enen halleve mèter deep. Mèr eine, dè dao mós verdriënke, dè moogdje toch neet te lang wachte, want dan gingtj slecht: ze loog dan weer vóël met lieëg verfbösse, kapotte èïmers en mieë van dè rommel.
Wi-j ich dan zag, astj nöt wèr waaës of 's wintjers astj vreug doonker woor, dan vertèldje ze. Um veer oore waas de schoeël van Verstraaëte oet en as ve dan onger de wieëge neet te völl duuëgneeteri-j oethaaldje, dan woore we om hallef vief wöl thoeës. De boeëterhamme loogen al klaor, eeder haaj z'n huiëpke. Dan waaëstj kattegiesmus lieëre en opzè-gke. En dè móste ve kinne, det zek ich uch, want ze stong derop, dat ve in de kattegiesmus van d'ieërste opgeschrieëve woeërde vur de Kemmuënie. En vèë zörgdje wöl, det ve ze kin-dje. Dan volgdje de beloeëning: vertèlle! Lieëg zoot Mooder noeëts, want onger 't vertèlselke stopdje of strikdje ze, of ze waas aan 't strieëke. Ve zooëte dan um de taofel, aan den èine kaänt de mègtjes en aan den angere de joonges. Dèt waaës, dèt ze neet al te völl steggeldje. Vieëf, zes paar auge waare wieëd oeëpe. 't Begos altieëd met: 'Woeë hè je noow 't leefste van?' En dan waaëstj: 'Van den duuëvel en Bert, dè nao 't bos gong op Zoondeg; of van Trien in de Boene; of van de Voormaän, dè in de berreg vastvooër,' en zoeë mier. En dan gingtj derum, woeë de mieëste leefhebbers vur woore. Dèt van 'Den duuvel en Bert' huurdje ve hieël gèr. Mooder begos dan: 'Vreuger stong in den akker achter Boeënes muuële 'n hieël klèïn huuske en dao woeëndje Bert hieël allèïn. Hè was hieël èrrem, mer dat waas niks. Dao kos de mins auch niks aan dooen. Mer waat erger waaës, hè bèëdje zich neet en vlookdje hieël lieëlijk.' - 'En, Mooder, waas-n-auch dèk zaaët?' - 'Nèün, dat neet, hè waas hieël èrrem en haaj gèïn cènte um te driënke. Mer stil noow, laotj mich verder vertèlle. Jè, dè woeëndje dan dao en hè haaj mekans niks te ète. Hè kos auch gèïne stiel en in de wèëk gong-e wol 's nao de staaësie um pekskes te draage en zoeë verdeendje hè waal noow en dan e paar döbbeltjes en dan haaldje hè zich bi-j ene bekker, dao woeë Zjang van Lewies woeëndje, e mikske of e paar kedetjes. Hè ging auch wöl 's de boer op, um òëd ieëzer en schiënke op te kouëpe en dië verkocht e dan weer aan Vodde-Ketoo. Jè, en zoeë storref e toch neet van den hoonger. Bèdele, dat dieë neet gow. De minse gooven-'m auch gèr wat, zjuust umdet e zoeë vlookdje. 's Zoondes ginge-n-altieëd nao 't bos, houët en spelle haale op de kroekèr. Ze haaje 'm al dèk gezagdj, det e det neet moogdje en Keplaon Haane waas auch al 's bi-j 'm aan hoeës gewèstj. 't Hòllep allemaol niks, hè gong toch. Mer op ene Zoondeg, 't haaj al gesniedj en 't waas kòd, dao ging Bert 's mèrreges um acht oore d'r weer op oet, langs zèstieën nao det groeët bos, dat d'r noow nog liktj. Hè laadje z'n kroekèr zoeë vòl asse mer kos. Hè woeërd d'r meug van en toen e ze zeiël d'r oeëver geboongen haaj, zat e zich op de börries nieër en rösdje zich wat, vuurdet e weer nao hoeës gong. Opèïns, dao huurdje hè de snieë kraaëke... en toch mèïndje hè allèïn te zeeïn. Mer jaowaal, dao kwoom ene groeëte, lange mins aan, met enen hoeëgen hoed-op en ene lange slupjas aan; hè waas hieël in 't zwert. En dè haaj zoeë lieëlijk, zoeë schrikkelijk lieëlijk gezicht, det Bert d'r bang van woeërd. Det waas den ieërste kier van ze lève; hè waas nog noeëts bang gewèïstj, nog neet in den doonkere. En Bert stong op, hè ri-jer-dje as 'n ped en gong achter z'n kroekèr staon, blèïk as enen doeëje. Mer de lieëlijke kèrel sprook 'm aan en zag, det e neet bang hoof-dje te zeeïn en det e geröstj op Zoondeg nao 't bos houët en dennespelle mocht gaon raaëpe; det de Keplöns mer nao d'r eige móste kieëke.
"Mer, Menier," zag Bert, "rechdoet gezagdj, mèïndje ich, det ich mich det toch zieëker op me stèrrefbèd móst beechte." Dao zag de lange neet völl op en det verwoongerdje Bert toch wol. Hè bekieëk dè gekke kèrel 's good. En waat zoog e?... Hè haaj pèerspuuëj... de pèrshaor hong onger z'n bóksepieëpen oet...! Toen begrieëp Bert, weemtj woor. Hè maakdje gow e kruuës. En toen den duuëvel, dè waaëstj, zoog det Bert zich zèïngeldje, toen waas e met ene lieëlijke vlook inèïns weg. Bert zoog rauëk op de plaats, woeë det e gestaänge haaj en hè roeëk ene staänk alsof ze-n-'n pèrd aan 't beslaon woore. Hè goesdje z'n kroekèr um en verbòrreg ze in 'n druuëg bieëk, um ze 's angeren daags te gaon haaële. Hieël drieë gong e nao hoeës en onger de wieëge bèïdje hè 'n österke. En noeëts mieë ès Bert nog op Zoondeg nao 't bos gegaänge. Dezelfden daaëg gong e nog nao de Beeïst bi-j de Paaters beechte en hè woeërd ene braave mins, dè alle daag nao de kèrrek gong en 's Zoondes nao de Hoeëmes. Dèke Van Mölke, dè toen nog lèïfdje, dè zörgdje det e-n-in 't Gesticht kwoom en dao ès e good aafgestòrreve...'
'Hè,' zachte ve dan, 'det waas schoeën! Mer, Mooder, woeë waas z'ne stèrt, haaje dè dan neet?'- 'Jè, det wèït ich neet mieër.' Mer èïn van os wist d'r raod op en zag: 'Ich wèïtj, dè haaj e opgeroldj in z'n bóks.'

Bert sprokkelt op zondag hout in het bos, ontmoet een lange, in het zwart gestoken man, ziet paardevoeten en maakt een kruis, waarop de duivel in stank verdwijnt. Sindsdien gaat hij alle dagen naar de kerk en zondags naar de hoofdmis.

Willem de Blécourt, Volksverhalen uit Nederlands Limburg, Utr./Antw.1981, 54-56 N°3.2

Q223.6.1* - Person is punished for working on Sunday.    Q223.6.1* - Person is punished for working on Sunday.   

G303.6.2.14 - Devil appears to Sabbath breakers.    G303.6.2.14 - Devil appears to Sabbath breakers.   

C58 - Tabu: profaning sacred day.    C58 - Tabu: profaning sacred day.   

G303.5.1 - Devil is dressed in black.    G303.5.1 - Devil is dressed in black.   

G303.4.5.3.1 - Devil detected by his hoofs.    G303.4.5.3.1 - Devil detected by his hoofs.   

G303.17.2.8 - Devil disappears amid terrible stench.    G303.17.2.8 - Devil disappears amid terrible stench.   

G303.16.2 - Devil’s power over one avoided by prayer.    G303.16.2 - Devil’s power over one avoided by prayer.   

juni 1937

Herdrukt als "Bert en d'n Duëvel" in: Veldeke jg. 39 N°215 (sept./okt. 1964), 62f

Doerus v.d. Treumpert, in: Veldeke jg. 11 N°65 (juni 1937), 670-672

Verstraaten    Verstraaten   

Bert    Bert   

Trien    Trien   

Zjang van Lewies (Sjang van Louis)    Zjang van Lewies (Sjang van Louis)   

Kapelaan Haane    Kapelaan Haane   

Vodde-Kato    Vodde-Kato   

Dik van Mölke    Dik van Mölke   

Boene    Boene   

Beest    Beest   

2013-03-01 14:46:22