INZ00026 - De schout en de schuld

Ook de kleine gehuchten in het midden van Nederland, hebben zo hun sagen......

Over schokkende avonturen gesproken. Elk plaatsje, dorp of stad en zelfs belangrijke gebouwen, waar dan ook, kennen hun legenden. Denk maar aan het mirakel van Amsterdam, het monster van Loch Ness of aan het spook van de Opera. Je kunt het zo gek niet bedenken of er bestaat wel een verhaal over onverklaarbare raadsels, verdwijningen en mysteries.

Ook hier op de Maarssenveense plassen is ons niets vreemd. Vroeger bestond dit gebied namelijk uit moeraslanden die zich uitstrekte tot zo ver het oog kon kijken. Een van de weinige verbindingswegen die het achterland met de bewoonde wereld verbond, was de Nedereindsevaart. De Nedereindsevaart liep vanaf de Molen aan de Vecht helemaal landinwaarts tot aan de puntpaal, aan het einde van het Gerecht Maarssenveen. Voorbij die punt kón je wel. Maar niemand ging. Want ging je verder, dan kwam je in het Gooiland. En dat was andere koek. Daar golden andere regels, andere wetten. Als arme boer had je daar niets te zoeken. En als rijke heer of dame keek je wel uit om via zo´n duistere omweg richting bijvoorbeeld Soest te reizen.
Nee, slechts de enkeling die huis en haard verdiende met het uitgraven van het land vertoonde zich in deze streken.

Tot omstreeks 1715, de economie verslechterde, de grote VOC had te kampen met enorme schuldenlasten en de stad Amsterdam had te kampen met een enorm inkomstentekort. Het was juist de stad Amsterdam die dankbaar misbruik maakte van de turven uit Maarssenveen. De prijzen moesten daarom dalen en hoeveel méér de mensen ook groeven, staken of schepten, ze konden niet meer geld verdienen dan de grote stad betaalde. De belasting schuld van de mensen steeg en de heer van Maarssenveen, die tevens ook groot VOC koopman en burgemeester van Amsterdam was, merkte dit direct in zijn beurs. Zodoende stuurde hij de schout naar de binnenlanden van Maarssenveen......

Het werd 1724:
Met waarschuwingen en dreigementen, perste de schout zo erg af, tot de mensen niets meer betalen konden. Tot een oud boertje het niet meer aankon. Met zijn vrouw achter zich aan gestiefeld, stapte hij naar voren, wees naar de grond en sprak :
"Heer aanschouw mijn sobere goed, de grónd die ik eet is nauwelijs voedzaam om het onkruid te voeden".
De schout werd witheet van deze tegenspraak en vertrapte de laatste moes in het zompige veen. Het oude boertje, stram en stijf, verhief zijn arm en strekte zijn knokige vingers. Nogmaals sprak hij tot de schout, trillend van emotie:
"De dag des oordeels". Toen viel hij neer. Dood!
Enkele omstanders die het tafereel hadden aanschouwd, gruwden van wat ze hadden gezien. De moed van de oude man liet de mensen niet koud. En ze joegen de schout met veel tumult het veen in. Na een dolle zoektocht is de schout terug gevonden. Verdronken in een van de trekgaten. Enkele dagen later getuigde de oude weduwe in het gerechtshuis van Maarssenveen voor de schouts van Maarssen en Zuilen en voegde daar aan toe dat :
"De schout zal boeten, tot in lengte van dagen en elke penning zou terug betaald worden. Alles, voordat hij zijn laatste rustplaats zou kunnen vinden."

Toentertijd heeft het onderzoek van de schouts van Maarssen en Zuilen weinig uitgewezen. De leren tas met belastinggeld is nooit terug gevonden. De omvang van het bedrag werd geschat op 634 guldens en 13 stuivers. Sommige mensen hebben het vermoeden gehad dat het geld achter is gehouden. Sommige beweren dat het verzonken is in de duistere diepten van het veen.

Als we nu terugkijken naar dit voorval, dan heeft het zich afgespeeld in de oude polder "Binnenwegh". Van deze polder bestaat nu nog maar de helft. Een gedeelte is namelijk afgegraven tot de grote plas die wij nu kennen als recreatiebad. Het andere gedeelte is nog steeds een veenrijk gebied waar, vooral als het mistig is, zich vreemde vage schijnsels voordoen.

De vraag blijft natuurlijk of de tas met geld gevonden is. Maar wie weet is het opgezogen en ligt het nu onder de funderingen van de Utrechtse wijk Overvecht. Wie weet ligt het nog in het veen......

De arme mensen worden zo afgeperst door de schout, dat ze hem het veen bij Maarssen in jagen, alwaar hij verdrinkt. Zijn tas met belastinggeld is nooit teruggevonden, en de schout zal blijven rondspoken, tot iedere penning is terugbetaald.

Ingezonden in de Nederlandse Volksverhalenbank van het Meertens Instituut

2005-03-30 22:28:11

Maarssenveense plassen    Maarssenveense plassen   

Nedereindsevaart    Nedereindsevaart   

Gerecht Maarssenveen    Gerecht Maarssenveen   

VOC    VOC   

Binnenwegh    Binnenwegh   

Overvecht    Overvecht   

Nederland    Nederland   

Amsterdam    Amsterdam   

Loch Ness    Loch Ness   

Opera    Opera   

Molen    Molen   

Vecht    Vecht   

Gooiland    Gooiland   

Soest    Soest   

Maarssen    Maarssen   

Zuilen    Zuilen   

Utrecht    Utrecht   

2013-03-01 14:46:21