Hoofdtekst
Kasteel Nienoord
In het dorp Leek in Groningen staat achter een oude poort een groot wit landhuis. De Nienoord is niet zo'n heel oude borg, maar zij werd wel gebouwd op dezelfde plaats waar vroeger een oude burcht stond.
[...]
De schatkamer van de Nienoord
In de borg Níenoord woonde eens een jonker, die op een dag eerst de hele familiegalerij aan stukken sloeg en daarna ook nog de oude borg in brand stak. In zijn eentje ging hij toen aan het graven en breken in de puinhopen. `Dat doet-ie om te kijken hoe jonker sien veurolders bouwd hadd'n,' zeiden de mensen. Het kasteel werd weer opgebouwd en is nu een museum van oude koetsen.
Maar dicht hierbij staat nog de schelpengrot, de oude schatkamer van de borg. Daar stonden kisten vol goud en zilver, vol sieraden en juwelen.
Op het kasteel werkte eens een meisje uit het dorp. Ze zou zo graag eens stiekem in de schatkamer gaan kijken. Toen op zekere dag de kasteelheer en zijn vrouw op reis waren, riep het kindermeisje de jonge freule, op wie zij moest passen, bij zich. Ze wist haar te overreden de sleutel uit de kamer van haar vader te halen en mee naar de schatkamer te gaan, waar het dienstmeisje niet uitgekeken raakte. Ze danste in het rond tussen al die schatten en juwelen en ze droeg het ene sieraad na het andere. Maar de jonge freule had er al gauw genoeg van. Ze liep weg, maar deed voor alle zekerheid de deur van de schatkamer op slot. Toen ze weer aan het spelen was, vergat ze het kindermeisje helemaal.
Bij thuiskomst van haar ouders moest ze natuurlijk het geheim wel verklappen. Kwaad liep de kasteelheer naar de schatkamer, waar hij het kindermeisje huilend aantrof. Uit straf voor haar pronkzucht moest ze in de schatkamer gevangenzitten totdat de muren bedekt waren met schelpen. Er kwamen kisten met schelpen op de plaats van de kisten met juwelen en door een luik kreeg het meisje eten en kaarsen. Tientallen jaren werkte het meisje hier aan de schelpenmuren, en eindelijk had zij het werk klaar. Toen mocht ze eruit. Zij liep blij weer in de buitenlucht, vrij! Meteen ging zij naar het meer in het dorp, maar in het heldere water schrok zij hevig van haar gezicht, dat na al die jaren mager en oud geworden was. Het meisje zakte in elkaar en is nooit meer opgestaan.
Nog altijd bestaat die schatkamer bij de Nienoord, waar alle muren vol schelpen zitten.
Anton van Oirschot
[Bron: http://www.cultuurwijs.nl/cultuurwijs.nl/cultuurwijs.nl/i001059.html]
In het dorp Leek in Groningen staat achter een oude poort een groot wit landhuis. De Nienoord is niet zo'n heel oude borg, maar zij werd wel gebouwd op dezelfde plaats waar vroeger een oude burcht stond.
[...]
De schatkamer van de Nienoord
In de borg Níenoord woonde eens een jonker, die op een dag eerst de hele familiegalerij aan stukken sloeg en daarna ook nog de oude borg in brand stak. In zijn eentje ging hij toen aan het graven en breken in de puinhopen. `Dat doet-ie om te kijken hoe jonker sien veurolders bouwd hadd'n,' zeiden de mensen. Het kasteel werd weer opgebouwd en is nu een museum van oude koetsen.
Maar dicht hierbij staat nog de schelpengrot, de oude schatkamer van de borg. Daar stonden kisten vol goud en zilver, vol sieraden en juwelen.
Op het kasteel werkte eens een meisje uit het dorp. Ze zou zo graag eens stiekem in de schatkamer gaan kijken. Toen op zekere dag de kasteelheer en zijn vrouw op reis waren, riep het kindermeisje de jonge freule, op wie zij moest passen, bij zich. Ze wist haar te overreden de sleutel uit de kamer van haar vader te halen en mee naar de schatkamer te gaan, waar het dienstmeisje niet uitgekeken raakte. Ze danste in het rond tussen al die schatten en juwelen en ze droeg het ene sieraad na het andere. Maar de jonge freule had er al gauw genoeg van. Ze liep weg, maar deed voor alle zekerheid de deur van de schatkamer op slot. Toen ze weer aan het spelen was, vergat ze het kindermeisje helemaal.
Bij thuiskomst van haar ouders moest ze natuurlijk het geheim wel verklappen. Kwaad liep de kasteelheer naar de schatkamer, waar hij het kindermeisje huilend aantrof. Uit straf voor haar pronkzucht moest ze in de schatkamer gevangenzitten totdat de muren bedekt waren met schelpen. Er kwamen kisten met schelpen op de plaats van de kisten met juwelen en door een luik kreeg het meisje eten en kaarsen. Tientallen jaren werkte het meisje hier aan de schelpenmuren, en eindelijk had zij het werk klaar. Toen mocht ze eruit. Zij liep blij weer in de buitenlucht, vrij! Meteen ging zij naar het meer in het dorp, maar in het heldere water schrok zij hevig van haar gezicht, dat na al die jaren mager en oud geworden was. Het meisje zakte in elkaar en is nooit meer opgestaan.
Nog altijd bestaat die schatkamer bij de Nienoord, waar alle muren vol schelpen zitten.
Anton van Oirschot
[Bron: http://www.cultuurwijs.nl/cultuurwijs.nl/cultuurwijs.nl/i001059.html]
Onderwerp
TM 3115 - Schatkamer wordt schelpengrot
TM 3115 - Schatkamer wordt schelpengrot 
Beschrijving
Bij een burcht wordt een losse schatkamer gebouwd. Als de jonker en zijn vrouw op reis gaan, wil de kindermeid gaan kijken. Ze staat versteld van alle rijkdom, maar het meisje op wie ze moest passen sluit haar op. De jonker is furieus, en laat de kindermeid voor straf alle muren beplakken met schelpen. Na vele jaren is het werk gedaan en wordt ze vrijgelaten. In het water ziet ze weerspiegeld hoe oud ze is geworden, en ze sterft.
Commentaar
Aangetroffen 18 oktober 2005
Zie onder Beeld voor een foto van de schelpengrot.
Commentaar van Theo Meder bij de uitzending van Willem Wever (NCRV, najaar 2005):
2. De schatkamer van Nienoord (Groningen)
Het huis met de schelpen is natuurlijk echt, maar het verhaal is niet waar en ook een beetje onlogisch. Wie bouwt er nu een schatkamer of schathuis buiten zijn eigen woning, terwijl het veel veiliger is om zo'n kamer binnenshuis te hebben, zeker als je woning een kasteel of burcht is? Geen enkele edelman was zo gek om zijn schatten buiten in een apart huis te bewaren. Bovendien verandert de jonker wel erg snel van gedachten: al spoedig haalt hij al zijn schatten er weer uit, alleen om de kindermeid te straffen. Hij had haar ook gewoon kunnen ontslaan.
Het verhaal is natuurlijk geheel andersom tot stand gekomen. De schelpen zijn niet in een schatkamer geplakt als straf. Iemand heeft, als een vorm van kunst, zijn muren volgeplakt in een schelpenmozaiek. Het maken van schelpengrotten en -kamers is een tijdlang mode geweest bij de elite (paleis Het Loo in Apeldoorn heeft er ook één). Veel later is de fantasie van mensen op hol geslagen. Bij de schelpen is een verhaal verzonnen, en heeft men er een schatkamer van gemaakt.
Het is dus een verklarend verhaal, dat een bijzonder antwoord geeft op de vraag: hoe komen die schelpen hier? Je hebt ook sagen die antwoord geven op vragen als: waarom wroeten varkens altijd in de modder? Waarom heeft de beer zo'n kleine staart? Waarom ruiken honden aan elkaars achterste? Waarom heeft de kerk een stompe toren? Waarom heeft februari maar 28 dagen?
Zulk soort verklaringsverhalen worden ook vaak achteraf verzonnen bij (onbegrepen) gevelstenen aan huizen.
Verder heeft het verhaal van het kindermeisje ook wat weg van een sprookje, waarin een nieuwsgierig meisje gestraft wordt voor het betreden van een verboden kamer. Denk bijvoorbeeld aan het sprookje van Blauwbaard.
2. De schatkamer van Nienoord (Groningen)
Het huis met de schelpen is natuurlijk echt, maar het verhaal is niet waar en ook een beetje onlogisch. Wie bouwt er nu een schatkamer of schathuis buiten zijn eigen woning, terwijl het veel veiliger is om zo'n kamer binnenshuis te hebben, zeker als je woning een kasteel of burcht is? Geen enkele edelman was zo gek om zijn schatten buiten in een apart huis te bewaren. Bovendien verandert de jonker wel erg snel van gedachten: al spoedig haalt hij al zijn schatten er weer uit, alleen om de kindermeid te straffen. Hij had haar ook gewoon kunnen ontslaan.
Het verhaal is natuurlijk geheel andersom tot stand gekomen. De schelpen zijn niet in een schatkamer geplakt als straf. Iemand heeft, als een vorm van kunst, zijn muren volgeplakt in een schelpenmozaiek. Het maken van schelpengrotten en -kamers is een tijdlang mode geweest bij de elite (paleis Het Loo in Apeldoorn heeft er ook één). Veel later is de fantasie van mensen op hol geslagen. Bij de schelpen is een verhaal verzonnen, en heeft men er een schatkamer van gemaakt.
Het is dus een verklarend verhaal, dat een bijzonder antwoord geeft op de vraag: hoe komen die schelpen hier? Je hebt ook sagen die antwoord geven op vragen als: waarom wroeten varkens altijd in de modder? Waarom heeft de beer zo'n kleine staart? Waarom ruiken honden aan elkaars achterste? Waarom heeft de kerk een stompe toren? Waarom heeft februari maar 28 dagen?
Zulk soort verklaringsverhalen worden ook vaak achteraf verzonnen bij (onbegrepen) gevelstenen aan huizen.
Verder heeft het verhaal van het kindermeisje ook wat weg van een sprookje, waarin een nieuwsgierig meisje gestraft wordt voor het betreden van een verboden kamer. Denk bijvoorbeeld aan het sprookje van Blauwbaard.
Naam Overig in Tekst
Nienoord
Nienoord
Naam Locatie in Tekst
Leek
Leek
Groningen
Groningen
Plaats van Handelen
Leek (Groningen)
Leek (Groningen)
Datum Invoer
2013-03-01 14:46:21