LAAN030 - 't Aauwelputje

't Aauwelputje

Tussen Appingedam en Solwerd ligt de Heilige Gravenweg. De naam is wat raadselachtig, want wij kennen geen graven in onze geschiedenis, en heilige graven zijn ook in de historie van andere gewesten heel zeldzaam.
Maar 't loopt hier dan ook over geen graven: 't is de weg naar de heilige grave, dat is de heilige sloot. En wat dit te beduiden heeft, weet nu iedere Damster te vertellen. Er heeft een kapel gestaan in de Katholieke tijd, en het water in deze sloot had een wonderlike geneeskracht. De overlevering verklaart, hoe dit kwam.

In òlle tieden wazzen der op 'n stikduustere nacht drij jeuden in de grode Kerk van 'n Daam broken. Ze wazzen wied weg komen, want ze haren heurd dat dij kerk zo riek was, en aal 't gòld en zulver hebben ze mitnomen. Doar was 'n gòlden beker bie, doar laggen drij aauwels in. Dat was 'n schat, veul meer weerd as aal dat gòld en zulver veur de Roomsen, moar doar gavven de jeuden niks om; zai leufden der tòch nait aan. Dou ze boeten Daam kwammen, hebben ze heur in sloot smeten.
Dou is ter 'n wonder gebeurd. Drij nachten achter nkander kwam der oet dij sloot 'n hail groot, helder licht. Ieder was ter doodsbenaauwd van; gain ain
wos ja wat dat bedudde. De pestoor wör der bie roupen. Dou zaggen ze de drij aauwels drieven in de sloot; doar kwam dat licht vadoan. Votdoadelk binnen ze dou mit 'n grode optòcht weer noa de òlle kerk in 'n Daam bròcht, doar ze heurden.
Deur dat grode meroakel was 't wotter in de sloot nou ook haaileg wòrden; ieder gong der hìn, dij 'n zaike in hoes haar; dij lopen konden gongen der zulf hìn om te genezen. Joaren het dat duurd; doezenden kwammen der op òf. Der wör 'n lutje kerkje baauwd, net boven sloot. In dat kerkje was din 'n putje, doar ieder van dat geneeswotter oetscheppen kon, om 't doar op te drinken òf om 't mit te nemen noar hoes tou. Uren luipen ze der om; was gain beter road veur 'n zaike.
Ain ding was ter bie: 't hulp allain as ie der aan leufden; aans hulp 't ook nòg gain spier, net zo min as aander slootwotter. En dou de tieden vergongen, vergong ook 't geleuf. Dou hebben ze de put dichtsmeten, en 't kerkje weer òfbroken; is gain stain meer van overbleven.

In de Middeleeuwen zijn de verhalen heel talrijk, waarin de joden beschuldigd worden van kerkdiefstal. Zij waren immers de vijanden van 't ware geloof!
Overigens is er waarheid in de overlevering. Solwerd werd een druk bezochte bedevaartplaats en 't genezende water bracht behalve gezondheid aan de zieken, rijkdom aan kerspel van Solwerd. Dr. Wumkes beeft in 'Het Noorden' van 1904 daarvan op onderhoudende wijze verteld.
De kerk van Appingedam en de Martini van de Stad eisten hun deel er van op; immers waren 't vooral hun parochianen, die 't geld offerden op die heilige, maar vreemde plaats. 't Kwam zover, dat de collator van Solwerd zich beriep op niemand minder dan de paus van Rome, toenmaals Clemens VII (1523 34). Maar éér die uitspraak er was, deelde men de inkomsten:
2/4 voor de Martinikerk, 1/4 voor Appingedam en 1/4 voor de kapel.
Vijf en zeventig jaar lang ging dit zijn gang. Maar onderwijl kwam de Hervorming en was 't geloof bijgeloof geworden.
Burgemeesteren en Raad van de Stad gelastten in 1602 dat de kapel van Solwerd aan de meestbiedende verkocht moest worden. Nee, zei men in Solwerd: de Stad is geen baas.
Toen bemoeide zich de Synode van de Provincie er mee, die in 1628 de dominee van Solwerd gelastte, de Ouwelput zelf te dempen of te doen dempen. Ja, zei men in Solwerd, maar daarom dee men 't nog niet. In 1650 was men zo ver, dat er een deur aangebracht werd. Er was dus wàt gedaan. Maar 't duurde voluit tot 1682, eer deze put gedempt was!

SINLEG 0211 - Die Hostie wird im Boden gefunden.    SINLEG 0211 - Die Hostie wird im Boden gefunden.   

Joden stalen goud en zilver van een kerk. Zij gooiden een beker met drie hosties in een sloot. Later kwam er een licht van de sloot af enzo zag men de drie hosties liggen. Het genezende water uit de sloot werd heilig verklaard. Er werd een waterput gebouwd voor bedevaarders.

Laan, K. ter. Groninger overleveringen. Zutphen, 1930. p. 82

1930

Die Hostie wird im Boden gefunden.

Auwelputje    Auwelputje   

Solwerd    Solwerd   

Damster    Damster   

Katholieke tijd    Katholieke tijd   

Daam    Daam   

Middeleeuwen    Middeleeuwen   

Dr. Wumkes    Dr. Wumkes   

Het Noorden    Het Noorden   

Clemens VII    Clemens VII   

Hervorming    Hervorming   

Burgemeesteren    Burgemeesteren   

Raad van de stad    Raad van de stad   

Synode    Synode   

Provincie    Provincie   

Ouwel    Ouwel   

Jood    Jood   

Appingedam    Appingedam   

Heilige Gravenweg    Heilige Gravenweg   

Martini    Martini   

Stad    Stad   

Rome    Rome   

Martinikerk    Martinikerk   

2013-03-01 14:46:20