Hoofdtekst
RK: Heeft u wel eens gehoord van Tijl Uilenspiegel?
V: Oh ja, ja.
RK: Een grappenmaker, die allerlei grappen uithaalt.
Kennen jullie ook van dat soort grappige verhaaltjes van een bepaald persoon in de vertelcultuur van Rusland. Een dommerd, een dom figuur?
V: Ik moet denken. [vraagt Olga]
[Olga]: Iwan Doerak.
Hij komt meestal voor in Russische sprookjes. Dat kan [in] een gewoon gezin zijn, of in een koninklijk gezin. Een jongste zoontje, die is altijd [de] dommerik, maar wel heel vrolijk en hij bedoelt [het] allemaal goed. Alles wat hij doet komt heel dom over.
Iwan is een typische Russische naam, en doerak is stommerik.
RK: Weet je een voorbeeld van zo'n verhaaltje?
O: Bijvoorbeeld. Er woonde een oud[?] moedertje met haar zoon Iwan. Hij lag altijd op zo'n Russische kachel, noemen wij pitsj [fonetische schrijfwijze], een hele grote steen waarop je kunt koken; het maakt het huis warm. Je kunt er ook op slapen. Dus hij lag daar maar altijd te niksen. Moeder vroeg soms: "Doe maar dit, doe maar dat. Haal maar hout voor [de] kachel. Ga maar water halen. Een keer heeft ze hem gevraagd naar de rivier te gaan om water te halen met emmers. En per ongeluk is er een grote vis in de emmer terecht gekomen. Iwan was heel blij: "Nou, dan kan ik wel wat gaan koken." Toen begon ze te praten tegen hem: "Laat me alsjeblieft vrij..dan met bepaalde woorden die ik jou vertel, dan help ik jou, dan doe ik alles voor jou. Toen ging hij hout kappen in de bossen en heeft hij de chuka [fonetische schrijfwijze], de vis, opgeroepen. Toen ging het vanzelf allemaal en hoefde hij weer niks te doen, niet te werken. Het werd allemaal voor hem gedaan.
[Dochter Eefke (6 jaar) herkent het verhaal en roept op de achtergrond: 'Oh die!"]
In dezelfde stad woonde een koning en koningin. Een koning en zijn dochter. En zij was altijd [aan het] huilen. En iedereen werd gek van haar huilen, huilen, huilen. En toen werd er opgeroepen dat iemand die haar aan het lachen krijgt, die kan met haar trouwen. Niemand kon haar aan het lachen krijgen. Totdat mensen van de tsaar hebben Iwan gezien, rijdend op zijn kachel. Hij moest weer ergens naar toe, maar hij had geen zin om te lopen. Dus hij had die vis opgeroepen, zodat die kachel ging vanzelf rijden. Zo hebben ze hem gehaald naar de tsaar en het meisje begon te lachen. Hij mocht trouwen met haar. Ze heeft gekozen niet in [een] koninginnehuis te leven, maar bij hem. Dat vond ze wel grappig. Dat is het verhaaltje van Iwan.
RK: Wat leuk, zijn er meerdere?
O: Ja, meerdere. Voor de rest veel langere verhalen. Het is een voorbeeld van Iwan Doerak.
RK: Kent iedereen in Rusland die verhalen?
O: Ja, Iwan Doerak is meestal heel lief, vriendelijk en vrolijk. Hij bedoelt het goed en kan het niet helpen.
[Dochter Eefke (6 jr.) haakt in]: mama, weet je nog, toen al die jassen allemaal gingen dansen?
RK: Hoe gaat dat dan?
O: Ja, allemaal gingen [ze] voor Iwan Doerak dansen. Het is hetzelfde sprookje.
Eefke: De jas, en de schoenen en.. de broek....
O: Die mensen kwamen Iwan halen, maar hij wou niet mee. Gaan jullie maar dansen, ik ga nergens heen. Ze konden niet stoppen met dansen.
RK: Ze gingen dansen voor Iwan Doerak?
E: Ja.
RK: En waarom dan?
E: Weet ik niet. Om voor de grap te houden, denk ik.
V: Oh ja, ja.
RK: Een grappenmaker, die allerlei grappen uithaalt.
Kennen jullie ook van dat soort grappige verhaaltjes van een bepaald persoon in de vertelcultuur van Rusland. Een dommerd, een dom figuur?
V: Ik moet denken. [vraagt Olga]
[Olga]: Iwan Doerak.
Hij komt meestal voor in Russische sprookjes. Dat kan [in] een gewoon gezin zijn, of in een koninklijk gezin. Een jongste zoontje, die is altijd [de] dommerik, maar wel heel vrolijk en hij bedoelt [het] allemaal goed. Alles wat hij doet komt heel dom over.
Iwan is een typische Russische naam, en doerak is stommerik.
RK: Weet je een voorbeeld van zo'n verhaaltje?
O: Bijvoorbeeld. Er woonde een oud[?] moedertje met haar zoon Iwan. Hij lag altijd op zo'n Russische kachel, noemen wij pitsj [fonetische schrijfwijze], een hele grote steen waarop je kunt koken; het maakt het huis warm. Je kunt er ook op slapen. Dus hij lag daar maar altijd te niksen. Moeder vroeg soms: "Doe maar dit, doe maar dat. Haal maar hout voor [de] kachel. Ga maar water halen. Een keer heeft ze hem gevraagd naar de rivier te gaan om water te halen met emmers. En per ongeluk is er een grote vis in de emmer terecht gekomen. Iwan was heel blij: "Nou, dan kan ik wel wat gaan koken." Toen begon ze te praten tegen hem: "Laat me alsjeblieft vrij..dan met bepaalde woorden die ik jou vertel, dan help ik jou, dan doe ik alles voor jou. Toen ging hij hout kappen in de bossen en heeft hij de chuka [fonetische schrijfwijze], de vis, opgeroepen. Toen ging het vanzelf allemaal en hoefde hij weer niks te doen, niet te werken. Het werd allemaal voor hem gedaan.
[Dochter Eefke (6 jaar) herkent het verhaal en roept op de achtergrond: 'Oh die!"]
In dezelfde stad woonde een koning en koningin. Een koning en zijn dochter. En zij was altijd [aan het] huilen. En iedereen werd gek van haar huilen, huilen, huilen. En toen werd er opgeroepen dat iemand die haar aan het lachen krijgt, die kan met haar trouwen. Niemand kon haar aan het lachen krijgen. Totdat mensen van de tsaar hebben Iwan gezien, rijdend op zijn kachel. Hij moest weer ergens naar toe, maar hij had geen zin om te lopen. Dus hij had die vis opgeroepen, zodat die kachel ging vanzelf rijden. Zo hebben ze hem gehaald naar de tsaar en het meisje begon te lachen. Hij mocht trouwen met haar. Ze heeft gekozen niet in [een] koninginnehuis te leven, maar bij hem. Dat vond ze wel grappig. Dat is het verhaaltje van Iwan.
RK: Wat leuk, zijn er meerdere?
O: Ja, meerdere. Voor de rest veel langere verhalen. Het is een voorbeeld van Iwan Doerak.
RK: Kent iedereen in Rusland die verhalen?
O: Ja, Iwan Doerak is meestal heel lief, vriendelijk en vrolijk. Hij bedoelt het goed en kan het niet helpen.
[Dochter Eefke (6 jr.) haakt in]: mama, weet je nog, toen al die jassen allemaal gingen dansen?
RK: Hoe gaat dat dan?
O: Ja, allemaal gingen [ze] voor Iwan Doerak dansen. Het is hetzelfde sprookje.
Eefke: De jas, en de schoenen en.. de broek....
O: Die mensen kwamen Iwan halen, maar hij wou niet mee. Gaan jullie maar dansen, ik ga nergens heen. Ze konden niet stoppen met dansen.
RK: Ze gingen dansen voor Iwan Doerak?
E: Ja.
RK: En waarom dan?
E: Weet ik niet. Om voor de grap te houden, denk ik.
Onderwerp
AT 0571. 
AT 0571. 
ATU 571
ATU 571
Beschrijving
Luie Iwan Doerak ligt altijd op zijn kachel. Moeder vraagt hem eens water te halen. Hij vangt [bij de put] per ongeluk een vis in zijn emmer. De vis smeekt Iwan om haar te laten gaan. In ruil daarvoor mag Iwan wensen doen. De vis zorgt ervoor dat hij geen hout hoeft te kappen, dat wordt nu voor hem gedaan.
Wie een altijd huilende koningsdochter aan het lachen kan maken, mag met haar trouwen. Iwan vraagt de vis of hij op de kachel kan rijden, zodat hij niet moe wordt. De prinses moet hier enorm om lachen, trouwt met Iwan, en gaat bij hem wonen.
Eens wordt Iwan gevraagd om te komen dansen. Hij wil niet mee; is te lui. Daarop gaan de broek, de schoenen en de jas onophoudelijk voor hem dansen.
Wie een altijd huilende koningsdochter aan het lachen kan maken, mag met haar trouwen. Iwan vraagt de vis of hij op de kachel kan rijden, zodat hij niet moe wordt. De prinses moet hier enorm om lachen, trouwt met Iwan, en gaat bij hem wonen.
Eens wordt Iwan gevraagd om te komen dansen. Hij wil niet mee; is te lui. Daarop gaan de broek, de schoenen en de jas onophoudelijk voor hem dansen.
Bron
Letterlijk afschrift van DAT-opname.
Commentaar
Opgetekend in een Russische specialiteitenwinkel.
Vgl. Eulenspiegel's Tricks 6: Ulespegel werkt met het bed op zijn rug. AT 1635* 06
Vgl. Eulenspiegel's Tricks 6: Ulespegel werkt met het bed op zijn rug. AT 1635* 06
Naam Overig in Tekst
Tijl Uilenspiegel
Tijl Uilenspiegel
Iwan Doerak
Iwan Doerak
Russische
Russische
Naam Locatie in Tekst
Rusland
Rusland
Datum Invoer
2013-03-01 14:46:21