Hoofdtekst
Wij zit hier ien een hiele olde schoele, mit olderwetse schoelbaanken. Ik denke dat ie mit mekaor dizze schoele een beetie raar viendt, mar oen opa en oma vunden het hiel gewoon toen zij nog kiend waren.
Het verhaol dat ik oe now gao vertellen, is nog veul older. Het giet over twij enorm grote, woeste kerels: Ellert en Brammert. Kerels die hier leefd hebt. Ellert en Brammert zaten niet op dizze schoele, dizze schoele bestund nog niet. En ze woonden niet ien de kleine hoessies en plaggenhutten die hier boeten staot. Zölfs die plaggenhutten waren er nog niet. Er was ien die tied nog veule meer niet: Schoonoord was er nog niet, Eeservene, De Kiel, Wezuperbrogge, Odoornervene en veul aande¬re dorpen ien dizze buurte ok niet. Ok het Oranjekanaol be¬stund nog niet toen Ellert en Brammert hier woonden. Dat kanaol zul honderden jaoren laoter pas graven wodden.
Wat was hier dan wèl ien de tied van Ellert en Brammert? Heide. Heide en moerassen zo wied aj kieken kunden. En op die grote heide leupen overdag herders mit schaopen oet Wezup en Orvelt, oet Sleen en Westrup en Schoonloo. Die boerendorpen bestunden toen wèl, mar het waren nog kleine dorpies, zunder straoten, zunder riolering, zunder tillefoon, auto's en fiet¬sen. Zunder winkels zölfs. Het was de tied dat de minsen nog glaozen van holt in heur brille hadden. Een dörp was ien die tied niet veul meer as een paar boerderijgies an smalle
zaan¬dweggies. De boeren leuten heur schaopen overdag op de heide lopen. Daor vraten ze grös, heide en de blatties van kleine boompies. Veur het donker wodde, dreef de herder de schaopen weer naor de stallegies bij de boerderijen. Daor waren ze veilig veur de wolven ien het veld. Want er leefden hier toen nog wolven. De minsen oet de dörpies waren zölf ok bange as ze op de heide leupen. Niet allent veur wolven en adders, ze waren veural bange veur de grote rover Ellert en zien verschrikkelijke zeune Brammert. De reusachtige bandieten mit laank, warrig haor en woeste, ongekamde baorden, woonden ien een hol, ien een stienachtige heuvel. Zölf graven. Het was altied donker ien dat hol, er zat gien raam ien.
Ien een hoek van het hol lag een bulte old stro; daor sleupen ze. Ze hadden gien dekens, mar trökken stinkende vellen over heur hen van schaopen die ze slacht hadden. Die schaopen hadden ze steulen van de herders. Mar Ellert en Brammert roofden nog veule meer, ze deuden niks aanders. En ze waren deurtrapt: zij spanden vanuut heur hol dunne, zwarte draoden vlak over het heideveld, draoden die aj haoste niet kunden zien. De draoden zaten ien het hol vaste an een schaopenbelle. En as er ies een minse over de heide leup en hij trapte mit een voete tegen zoen draod an, dan klingelde de schaopenbelle ien het hol. As Ellert en Brammert de belle heurden rinkelen, dan runden zij hard naor de wandelaor toe en ze beroofden hum van alles wat die bij hum had. Zölfs de kleren wodden van het lief trökken. As de arme wandelaor nakend kun vluchten, dan had hij nog gelok had, want de rovers hadden al veule minsen dood houwd mit heur knuppels en bielen.
Midden op de heide lag een diep dal. De minsen in de buurte nuumden dat de Moordenaorskoele. Er naost lag een zaandheuvel mit dikke stienen. Tussen de Moordenaorskoele en de heuvel leup de zaandweg. Mangs, as Ellert en Brammert wussen wanneer er een karavaan koetsen mit rieke minsen over de heide zul komen, meuken ze een hinderlaoge op die weg. De reuzen ruulden dan grote, zwaore stienen van de heuvel op de zaandweg, zodat de koetsen er niet overhen kunden. Alle koetsiers mussen dan mit mekaor proberen de vlinten terog te rulen. Zolange mussen zij heur koetse onbeheerd achterlaoten. Dat was het moment dat Ellert en Brammert de reizigers ien de achterste koetsen vermoordden, waornao ze er mit alle geld en sieraoden vandeur gungen. Ien heur hol lagen bargen geld, golden ringen en halskettenties. Mar de woeste reuzen deuden niks mit al die riekdom. Ze kochten er niks veur, ze leefden ien heur donker hol. Een vies, rommelig, stinkend hol.
De reuzen Ellert en Brammert meuken mangs ruzie mit mekaor. Ellert, de vaoder, wol dat zien zeune veur het eten zorgde en het hol wat opruumde. Mar Brammert had de pest an dat wark. "Daor bin ik te groot veur" zee hij dan; "doe het zölf mar". Toen bedachten ze een vreselijk plan. Ze wollen een vrouwe ien heur hol, een vrouwe die alles mus doen wat zij wollen. Ze besleuten de eerste de beste vrouwe die op de heide zul komen, bij heur ien het hol te haolen. Ze kunden haoste niet wachten tot er iene zul komen. En ze zöchten al langs de raanden van het grote heideveld.
Marieke was een mooi wichtie oet Orveltervene. Op een dag had zij een beetie ruzie mit heur olders. Kwaod leup ze naor boeten, ze wol even allent weden. Even vot van heur zeurende vao en moe. Ze leup staampend over de zaandweg, ien de rich¬ting van de heide. "Pas op! Gao niet de gevaorlijke heide op, blief ien de buurte", reup heur vao nog. Marieke heurde het niet, ze leup rèrend over het bochtige weggie. An de raand van de heide was het rèren over. Ze zag een vlinder en ze gunk ien het grös zitten um er naor te kieken. Heur kwaodheid wodde minder, ze geneut van het geluud van een leeuwerik die boven ien de locht zien hoogste lied fleut. Ze deut heur ogen erbij dichte.
Toen Marieke heur ogen weer lös deur, schrök ze. Ze keek ien de gezichten van twij bebaorde reuzen, die heur oppakten en mitdreugen naor heur hol. Marieke wus niet wat heur overkwam. Ze wilde schrowwen,mar dan kunden heur vao en moe het marken dat ze naor de heide lopen was. Wat mus ze doen? Veur ze het wus, waren ze al ien het hol. De reuzen bulderden van het lachen toen ze zeden dat Marieke niet naor hoes terog much.
"Ie bint now mien vrouwe", zee reus Brammert, "en ie doet alles wat ik wille! Begrepen?" "Ho, ho, wacht ies even", schrow¬de Ellert, "ik bin de oldste, ie bint míen vrouwe".
Nao laank bekvechten besleuten de wilde kerels dat Marieke de vrouwe van allebeide mus weden. Vanof dat moment sleup Marieke de iene nacht ien het stro bij Ellert en de aandere nacht onder de schaopenvellen bij Brammert. En ze mus hard warken: poetsen, vegen, knienen slachten, koken, rotten votjaogen en nog veule meer. Marieke kreeg klappen as ze niet deur wat de gemiene kerels bedachten. Zeuven lange jaoren waren al veur¬bijgaone sinds Marieke deur de reuzen was mitneumen.
Marieke kreeg natuurlijk een dikke hekel an die valse kerels, ze wol terog naor heur olders ien Orveltervene. Mar de reuzen leuten heur niet gaon. Stiekem weglopen kun ok niet. As Marie¬ke bij de iene reus sleup, lag de aandere bij de iengaank van het hol. Overdag weur Marieke gien moment allent laoten. As de belle ien het hol rinkelde, bleef ien van de reuzen bij het hol, um Marieke te bewaoken, de aander gunk roven.
Brammert bedacht dat Marieke ok wel ies zien haor kun wassen en knippen. Mangs mus ze mit het grote, blinkende scheermes zölfs de kop van de lilleke reus kaalscheren. Nao een tiedtie wol Ellert ok de baord kwiet.
Op een dag, het was prachtig zunnig weer, lagen Ellert en Brammert veur het hol een vat gesteulen jenever op te drinken. Ze kregen ruzie umdat ze alletwij het leste restie draank veur zuchzölf wollen. Toen rinkelde de schaopenbelle. De kaant van Borger op was iene tegen de draod anlopen. Brammert wol er niet hen, hij was een beetie dronken en hij wol bij Marieke blieven. Daorum pakte Ellert een knotse en vertrök om te roven. Zeune Brammert lag te doezelen ien de zunne en wol verwend worden deur Marieke. "Scheer mien baord of", comman¬deerde hij, "mar zachies en veurzichtig". Marieke wus dat veur een zachte scheerbeurt het mes goed scharp mus weden, zunder raandties en braompies. Ze sleep het mes eerst, zoas het heurde, mit de sliepstien en daornao streek ze over de leren rieme, um het mes mooi glad of te warken. "Komp er nog wat van, vrouwe?" reup Brammert ongeduldig, "of meui weer klappen hebben?" Marieke weur hellig, ze deu toch zo hard as ze kun?
En toen ze mit de scheerkwaste en warm waoter het gezichte van de reus ienziepte, völ die ien slaop, zo dronken was hij.
Marieke had ien de gaoten dat dit dé kaans was um te vluchten, now mus zij votlopen. Mar as de reus weer wakker zul worden? Het was wied naor het hoes van heur vao en moe. Marieke twie¬felde gien ogenblik, ze pakte het grote, blinkende mes en sneed met íen grote haol de hals van de verschrikkelijke reus deur.....
Marieke rende weg van het hol, zo hard as ze kun.
Toen de oldste reus Ellert even laoter mit zien buit terogkwaamp bij het hol, zag hij zien zeune Brammert liggen. Dood. Ien een plasse bloed. Hij begreep metiene wat er gebeurd was en hij zag ien de verte Marieke hard weglopen. Hij brulde "kom terogge!" maar Marieke leup natuurlijk hard deur. Daoromme greep Ellert zien biele en hij draafde achter Marieke an.
Ie begriept allemaol wel dat een reusachtige kerel veule harder kan lopen as een wichtie dat meui is van het harde warken. De veursprong van Marieke wodde kleiner en kleiner. Marieke raokte boeten aodem, ze duurde niet achter heur te kieken. Ze was krap an bij het boerderijgie van heur olders toen ze het dreunen van de voetstappen van de raozende Ellert vuulde. In heur haor bleus de hiete, hichtende aodem van de reus. Ze vuulde de kracht oet heur bienen vloeien, mar strompelend kun ze nog net bij de grote achterdeure van de boerderij komen. Ze greep de klinke en trök, mar de deure klemde een beetie. Achter heur zag ze de schaduw van de reus en ien een uuterste krachts-ien¬spanning rokte ze nòg ies en Marieke ruulde de lösvallende deure binnen. De poestende reus, die wus dat hij Marieke nèt niet griepen kun, slingerde zien scharpe biele, waormit hij al zoveule onschuldige minsen had doodhouwd, naor het strompelende wichtie. Nog nooit had hij misgooid. Mar deurdat Marieke net völ, soeste de biele raokelings boven heur heufd langes en bleef toen trillend ien het holt van de deure hangen.
Marieke was binnen, net op tied. Gauw scheuf ze de grundels op de deure. Ellert, de olde reus, brulde as een gewond dier. De hoezen van Orveltervene schudden ervan en de minsen bibberden van bangigheid. Maar de wilde achtervolging was teveule west veur de olde reus. Hij zakte jankend ien mekaor en völ dood veur de deure waorachter Marieke ondertussen veilig verstopt was.
Vanof die dag hiette de grote heide Ellertsveld. Iederiene kun er weer veilig overhen lopen. Er kwamen zölfs minsen wónen, zij meuken akkers van de heide, aandere luu kwamen oet alle streken van het laand um te helpen het Oranjekanaol te graven. Veul van die minsen bint hier blieven wonen, ien de nije dörpen Eeservene, Wezuperbrogge, Odoornervene, Eesergroen, De Kiel, Kibbelvene en Schoonoord. Staotsbosbeheer hef grote bossen anplaant.
Er bint nog altied sporen van de reuzentied. De Moordenaors¬koele ligt nog altied naost de weg en het fietspad tussen Wezuperbrogge en De Kiel. De Brammershoopstraote löp naor de stee waor iens de stienenbulte lag waor de grote kerels heur hol ien hadden. En het stuk Drenthe waorien alle nije dorpen ligt, nume wij nog altied Ellertsveld.
En het openluchtmuseum "Ellert en Brammert", waor ie met mekaor now ien dizze mooie schoelbaanken zit, lig midden ien het Ellertsveld. Hier is het allemaole gebeurd.
Frans Westenbrink
Onderwerp
SINAT 0965 - Schelle warnt die Räuber   
ATU 0965* - Robbers’ Alarm Bell.   
Beschrijving
De rovers (reuzen) wilden een vrouw om het hol op te ruimen, en roofden de weggelopen Marieke. Marieke ontsnapt door, tijdens het scheren, Brammert de hals door te snijden. Ellert rent hierop achter Marieke aan, en gooit zijn bijl naar het meisje, die in de deur blijft hangen. Marieke ontsnapt, en de huilende reus valt dood neer. Het voorval heeft zich afgespeeld in het Ellertsveld. (Drentse versie)
Bron
Motief
K413 - Thieves stretch chain across road and evade pursuers.   
Commentaar
Naam Overig in Tekst
Frans Westenbrink   
Openluchtmuseum Ellert & Brammert   
Ellert   
Brammert   
Eeservene   
De Kiel   
Wezuperbrogge   
Odoornervene   
Oranjekanaol   
Orvelt   
Westrup   
Moordenaarskuil   
Moordenaorskoele   
Marieke   
Naam Locatie in Tekst
Schoonoord   
Drenthe   
Drente   
Eeserveen   
Odoornerveen   
Oranjekanaal   
Wezup   
Sleen   
Schoonloo   
Borger   
Ellertsveld   
