SINBRABSAG301

No. 301. Vroeger stond er aan de noord-westzijde der kerk een oude kast met het "Spel van het Oordeel Gods". In 1854 heeft men dit zeldzaam overblijfsel van de mechaniek der middeleeuwen afgebroken en het radarwerk in de oudijzerkamer op de markt verkocht. Een daad, die genoeg te betreuren valt. 4)

Over dit kunststuk schrijft Pieter Bor:
"Anno 1513 wert in S. Jans Kercke gheset aen de Westzyde van ons Lieve Vrouwen Choor, dat wonderlycke spel van het oordeel Godts, dat ghemaeckt hadde eenen smit ghenoemt meester Pieter Wouters, en de is vermaert in vele landen, van 't welck Marcus van Vaernewyck aldus schrijft:
"Wij hebben gezien in 't Jaer 1556, binnen 's Hertogenbosch in Sint Jans Kerke, een werk als een orghel, daerboven twee Enghelen staen, 't welck met vysen hem roerende is: eerst verthonen hem de drie koningen, die voor Ons Vrouwe passeren, hare homagie doende en de daer nae gaan boven twee deuren open ende daer siet men Ons Heere met zijn Enghelen en de Heyligen, die ten oordeel sitten, ende dan siet men de twee Enghelen, alsboven hare armen opheffen, ende trompen met basuynen, die sy in haer handen hebben d' welck gheluyt eenlick ende Godlick int horen is; ende dan siet men de dooden uit haer graven komen, ende Ons Heere hem keeren tot de verdoemde ende onsalighe ende dan gaet daer die helle open, ende daer komen Duyvelen uit, diese metten hoofde eerst in de helle trecken ende die Salighe siet men al schoonkens oprysen in de luchte".
En hoewel men nu ter tyt wel constenaren vint, die verscheyden constig gaende wercken maken, soo was dit ten dien tyde seer groot gheacht, ende voor een wonder ghehouden ende vermaert." 5)
De meester had vroeger nog twee spelen gemaakt, een te Lyon en een te Moskou, maar dat in den Bosch was verreweg het schoonste. Toen het voltooid was, zeide hij in den vreemde nog veel mooiere te zullen maken - waarop de overheid hem grijpen liet en hem de oogen deed uitsteken.
Eens vroeg de blinde verlof om de laatste volmaking aan zijn werk te geven. Dit werd toegestaan, maar de meester heeft toen één enkel draadje doorgeknipt, waardoor het gansche spel in de war raakte en nimmer meer hersteld kon worden. 6)

In 1513 plaatst men in de Sint Janskerk te 's-Hertogenbosch het "Spel van het Oordeel Gods", een voortreffelijk staaltje van middeleeuwse mechaniek, gemaakt door een smid genaamd meester Pieter Wouters. Als de meester klaar is zegt hij op andere plaatsen nog veel mooiere werken te gaan maken. Het stadsbestuur wil dit niet laten gebeuren en laat hem blind maken. Op een dag krijgt de blinde toestemming om de laatste hand te leggen aan zijn werk, waarop hij een draadje dooknipt waardoor het spel voor altijd in de war raakt.

Noord-Brabantsch Sagenboek/ J. R. W. Sinninghe. - Zutphen: W.J. Thieme & Cie. - [1933], p. 260-261.

[1933]

Valt onder hoofdstuk en titel(s): IV. Historische Sagen; 3. Noord-Brabants oude gebouwen; a. De Sint Jan.
Noten: 4) Dietsche War., II, 155-157; 5) Bor, 's-Hertogenbosch, 3; 6) Hermans, Gesch. Mengelw., 41-53 en D. W., II, 156-157.
Noot van Sinninghe bij 'vysen': 'schroeven'.
Ter vergelijking: Men zegt dat Iwan de Verschrikkelijke om denzelfden reden de oogen van den bouwmeester der Wasilij-Blaschennijkathedraal te Moskou liet uitsteken.

Sint Jan    Sint Jan   

God    God   

Pieter Bor    Pieter Bor   

Pieter Wouters    Pieter Wouters   

Marcus van Vaernewyck    Marcus van Vaernewyck   

Sint Janskerk    Sint Janskerk   

's Hertogenbosch    's Hertogenbosch   

's-Hertogenbosch    's-Hertogenbosch   

Den Bosch    Den Bosch   

Lyon    Lyon   

Moskou    Moskou   

2013-03-01 14:46:20