Hoofdtekst
Onderwerp : Kozakken
Tijd : begin 19de eeuw.
Plaats : Oensel en omgeving
'ne Knech va Corte van de Oanselderhoof (1) waor ‘nt aege langs de Bekerbaan. ’t Waor, krek wiē noē, braokentied en dà mòs de haver geweld wese, dan droog ze beter.
Noe waor dae knech dao aan ’t wèrrik mèt ’t levelingspeerd van d’n hier. Ongerins kòme dae e deil Kezakke aan, en die klauwde, zwao get wie auch de Prusje deege. Die zaoge dat peerd en naome dat mèt. Mèh dae knech leet dat deer neet allein, dae ging mèt, es gevangene. Ongerweegs houw dae ettelike kiëre de tösjenoet kinne goon, mèh dat deeg ‘r neet, dae mòs ‘r ’t peerd mèt höbbe.
Dae knech is lang wegbleve, dat ging mèr aldaags wiejer. Hiē bleve ze ins hange, dan dao wir. Mèh dae knech bleef bie ’t peerd.
Doe oppenen aovend, ich weit neet woa ze neet gans zaote, waore die Kezakke aan ’t pumpele, auch de soldaote van de wach. En doe lèdde ze neet [..jè] zwoa errig op höm.
Doe bedach ‘r zich get: mét ‘ne [lò..ell] wat ‘r in ’t water geduip houw, maakden ‘r ’t peerd good naat en sjmeerden ‘m doe mèt drek in. ’t Waor sjus of ’t peerd keliek houw. ‘r Mòs dus goon loupe mèt dat deer veur ’t dao euverheer te hellepe.
De wach zaog dat en vroog wat ‘r ‘nt doon waor. Mèh die waore allenej e bitsje aangesjote, en die glofte dat. De knech zag nog tot ‘r nao den dokter mòs mèt ’t peerd.
Zwao trampelentère ging ‘r edersjkjèr get wiejer, edersjkjèr leep ‘r e sjtökske mje. Doe tot langs dé wach, en wir truk. Op ’t lèts wir veur bie de wach, op ’t peerd gesjpronge en eweg. Zwao voort ‘r de ganse nach door, zwao wiēt zaot ‘r, en kaom sjmörreges bie ’n boerderie.
Umtot ze allebei al lang niks gad houwe, ging ‘r dao in en vroog um e brwoad. Hae zou ’t later dobbel trukbetale. Doe kreeg ‘r e gans brwoad, wao ‘r mèt ’t peerd wiejer van laefde. Doe ’t wir aovend woort, waor ‘r bekans toēs. ‘r Waor zwoaget e uske van de hoof aaf doe ‘r mèt de sjmik begòs te houwe. Aan de sjlaag koste z’n truk. Ederein wis doe tot ‘r wir truk waor. Zwoa is dae trukkòme op de Oanselderhoof.
Later is ‘r trukgevare nao die plaatse woa ‘r get geljēnd houw en haet ’t dobbel vergeud.
[Opm. Eggen:]
De Oenselderhof is een grote hoeve, die ligt bij het gehucht Oensel tussen Schimmert en Ulestraten. De oudste vermelding hiervan vind ik terug in 1381. In de 18de eeuw, en eveneens in het begin van de 19de eeuw, woonde daar 'n zekere Corten, die stamde uit Geverik.
Deze man was een roemrucht vrederechter, die hoofdzakelijk optrad in de tijd van de bokkenrijders.
M.i. kunnen de Kozakken uit het vorige verhaal evengoed bokkenrijders geweest zijn, waarbij echter gezegd moet worden dat de aanwezigheid van de kozakken historisch is.
De knecht uit dit, en het volgende, verhaal, moet één en dezelfde geweest zijn.
N.a.v. het volgende merk ik nog op, dat deze knecht lid was van de bokkenrijdersbende, getuige het verhaal, dat hij, toen hij eenmaal gepakt was, dit tegenover zijn heer verklaart heeft.
Hij had nl. talloze malen de gelegenheid gehad zijn meester, op geldtransporten, te overvallen, maar dit niet gedaan, wegens de goede behandeling die hij genoot.
Het bokkenrijderslidmaatschap blijkt ook wel uit het volgende verhaal.
Tijd : begin 19de eeuw.
Plaats : Oensel en omgeving
'ne Knech va Corte van de Oanselderhoof (1) waor ‘nt aege langs de Bekerbaan. ’t Waor, krek wiē noē, braokentied en dà mòs de haver geweld wese, dan droog ze beter.
Noe waor dae knech dao aan ’t wèrrik mèt ’t levelingspeerd van d’n hier. Ongerins kòme dae e deil Kezakke aan, en die klauwde, zwao get wie auch de Prusje deege. Die zaoge dat peerd en naome dat mèt. Mèh dae knech leet dat deer neet allein, dae ging mèt, es gevangene. Ongerweegs houw dae ettelike kiëre de tösjenoet kinne goon, mèh dat deeg ‘r neet, dae mòs ‘r ’t peerd mèt höbbe.
Dae knech is lang wegbleve, dat ging mèr aldaags wiejer. Hiē bleve ze ins hange, dan dao wir. Mèh dae knech bleef bie ’t peerd.
Doe oppenen aovend, ich weit neet woa ze neet gans zaote, waore die Kezakke aan ’t pumpele, auch de soldaote van de wach. En doe lèdde ze neet [..jè] zwoa errig op höm.
Doe bedach ‘r zich get: mét ‘ne [lò..ell] wat ‘r in ’t water geduip houw, maakden ‘r ’t peerd good naat en sjmeerden ‘m doe mèt drek in. ’t Waor sjus of ’t peerd keliek houw. ‘r Mòs dus goon loupe mèt dat deer veur ’t dao euverheer te hellepe.
De wach zaog dat en vroog wat ‘r ‘nt doon waor. Mèh die waore allenej e bitsje aangesjote, en die glofte dat. De knech zag nog tot ‘r nao den dokter mòs mèt ’t peerd.
Zwao trampelentère ging ‘r edersjkjèr get wiejer, edersjkjèr leep ‘r e sjtökske mje. Doe tot langs dé wach, en wir truk. Op ’t lèts wir veur bie de wach, op ’t peerd gesjpronge en eweg. Zwao voort ‘r de ganse nach door, zwao wiēt zaot ‘r, en kaom sjmörreges bie ’n boerderie.
Umtot ze allebei al lang niks gad houwe, ging ‘r dao in en vroog um e brwoad. Hae zou ’t later dobbel trukbetale. Doe kreeg ‘r e gans brwoad, wao ‘r mèt ’t peerd wiejer van laefde. Doe ’t wir aovend woort, waor ‘r bekans toēs. ‘r Waor zwoaget e uske van de hoof aaf doe ‘r mèt de sjmik begòs te houwe. Aan de sjlaag koste z’n truk. Ederein wis doe tot ‘r wir truk waor. Zwoa is dae trukkòme op de Oanselderhoof.
Later is ‘r trukgevare nao die plaatse woa ‘r get geljēnd houw en haet ’t dobbel vergeud.
[Opm. Eggen:]
De Oenselderhof is een grote hoeve, die ligt bij het gehucht Oensel tussen Schimmert en Ulestraten. De oudste vermelding hiervan vind ik terug in 1381. In de 18de eeuw, en eveneens in het begin van de 19de eeuw, woonde daar 'n zekere Corten, die stamde uit Geverik.
Deze man was een roemrucht vrederechter, die hoofdzakelijk optrad in de tijd van de bokkenrijders.
M.i. kunnen de Kozakken uit het vorige verhaal evengoed bokkenrijders geweest zijn, waarbij echter gezegd moet worden dat de aanwezigheid van de kozakken historisch is.
De knecht uit dit, en het volgende, verhaal, moet één en dezelfde geweest zijn.
N.a.v. het volgende merk ik nog op, dat deze knecht lid was van de bokkenrijdersbende, getuige het verhaal, dat hij, toen hij eenmaal gepakt was, dit tegenover zijn heer verklaart heeft.
Hij had nl. talloze malen de gelegenheid gehad zijn meester, op geldtransporten, te overvallen, maar dit niet gedaan, wegens de goede behandeling die hij genoot.
Het bokkenrijderslidmaatschap blijkt ook wel uit het volgende verhaal.
Beschrijving
Knecht laat zijn paard dat de Kozakken stelen niet in de steek en gaat als gevangene mee. Hij doet alsof het paard koliek heeft, waardoor hij er mee moet lopen, en ontsnapt.
Bron
Collectie Eggen, verslag 9, verhaal 4 (Archief Meertens Instituut).
Commentaar
Zie EGGEN000905
Naam Overig in Tekst
Corte 
Corte 
Bekerbaan
Bekerbaan
Pruisen
Pruisen
Kozakken
Kozakken
Prusje
Prusje
Kezakke
Kezakke
Oanselderhoof
Oanselderhoof
Oenselderhoeve
Oenselderhoeve
Datum Invoer
2013-03-01 14:46:21