Hoofdtekst
2227. NU verneemt alle gader
2228. Hoe Reynaerd sinen erdschen vader
2229. Met verradenessen sal bedrieghen,
2230. Ende eenen van sinen liefsten maghen lieghen,
2231. Dat was Grimberte den das,
2232. Die hem hout van herten was.
2233. Dat dede Reynaert omme dat,
2234. Dat hi wilde datmen te bat
2235. Sinen woerden gheloeven soude
2236. Van sinen vianden, of hi woude
2237. Die verranesse tyen an.
2238. Nu hoert hoe hi dies began!
2239. Reynaert sprac : "Wilen teer stonden
2240. Hadde mine heere mijn vader vonden
2241. Des coninx heymeliken scat
2242. In eene verholnen stat.
2243. Die mijn vader hadde vonden
2244. Den scat, wart hi in corten stonden
2245. So overdadich ende so fier,
2246. Dat hi veronweerde alle dier
2247. Die sine ghenote te voren waren.
2248. Hi dede Tyberte den kater varen
2249. In Arttinen, dat wilde lant,
2250. Al daer hi Brunen den beere vant.
2251. Hi ontboet Brune grote Gods houde
2252. Ende hi in Vlaendren commen soude
2253. Ende hi coninc wilde wesen.
2254. Bruun wart vro van desen :
2255. Hi hadt meneghen dach begaert.
2256. Daer maecte hi hem te Vlaendren waert
2257. Ende quam in Waes, int soete lant,
2258. Daer hi minen vader vant.
2259. Mijn vader ontboet Grimbeerte den wysen
2260. Ende Ysingrijn den grijsen,
2261. Tybeert die kater was die vijfste,
2262. Ende quamen teenen dorpe, hiet Hijfte.
2263. Tusschen Hijfte ende Ghend
2264. Hilden si haer paerlement
2265. In eere belokenre nacht.
2266. Daer quamen si bi sduvels cracht
2267. Ende bi sduvels ghewelt
2268. Ende zwoeren daer an twoeste velt
2269. Alle vive des coninx doot.
2270. Nu hoert wonder alle groot!
2271. Watsi noch over een draghen :
2272. Wilde yement van sconincx maghen
2273. Dat weder segghen, mijn vader soude
2274. Met sinen selvere, met zinen goude
2275. So den ghenen steken achtre,
2276. Dat sijs souden hebben lachtre.
2277. Dit weetic ende segghe hu hoe.
2278. EEns morghins, arde vroe,
2279. Gheviel dat mijn neve die das
2280. Van wine een lettel droncken was
2281. Ende lyet in verholnen rade minen
2282. Wive, miere vrauwen Hermelinen,
2283. Ende al van pointe te pointe seide
2284. Daer si liepen an die heyde.
2285. Mijn wijf es eene vremde vrouwe
2286. Ende gaf Grimberte hare trauwe
2287. Dat verholen bliven soude.
2288. Ten eersten datso quam ten woude
2289. Daer ic was ende so mi vant,
2290. So telde zoet mi te hant,
2291. Ne waer het was al stillekine.
2292. Oec seide zoet bi sulken lijcteekine,
2293. Dat ict kende so waer,
2294. Dat mi alle mine haer
2295. Up waert stonden van groten vare.
2296. Mine herte wart mi openbare
2297. Also caut als een hijs.
2298. Dies zijt seker ende wijs!
2299. Die pude wijlen waren vry
2300. Ende oec so beclaechden hem zij,
2301. Datsi waren sonder bedwanc.
2302. Ende si maecten een ghemanc
2303. Ende so groet ghecray up Gode,
2304. Dat hi hem gave, bi sinen ghebode,
2305. Eenen coninc diese dwonghe.
2306. Dies baden die houde entie jonghe
2307. Met groten ghecraye, met groten ghelude.
2308. God ghehoerde die pude
2309. Teenen tijde van den jare
2310. Ende sende hem den coninc hodevare,
2311. Diese verbeet ende verslanc
2312. In allen landen daer hise vant,
2313. Beede in water ende in velt
2314. Daer hise vant in sine ghewelt.
2315. Hi dede hem emmer onghenade.
2316. Doe claechden si, het was te spade.
2317. Het was te spade, ic secht hu twy :
2318. Sij die voren waren vry,
2319. Sullen sonder wederkeer
2320. Sijn eyghin bliven emmermeer
2321. Ende leven eewelike in vare
2322. Van den coninc hodevare!
2323. Ghi heeren, aerme ende rike,
2324. Ic vruchte oec dies ghelike
2325. Dat nu van hu soude ghevallen.
2326. Doe droughic zorghe voer ons allen.
2327. Dus hebbic ghezorghet voer hu;
2328. Dies dancti mi lettel nu!
2329. Ic kenne Brunen, valsch ende quaet,
2330. Ende vul van alre overdaet.
2331. Ic peinsde : worde hi onse heere
2332. - Dat ontvruchtic arde zeere -
2333. Dat wi alle waren verloren.
2334. Ic kennen so wel gheboren
2335. Ende soete ende goedertiere
2336. Ende ghenadich allen dieren.
2337. Het dochte mi bi allen dinghen
2338. Eene quade manghelinghe,
2339. Die ons ne mochte comen
2340. Noch theeren noch te vromen.
2341. Hier omme peinsdic ende poghede.
2342. Mine herte grote zorghe ende ghedoghede
2343. Hoe so erghe eene zake,
2344. Datso ghescort worde ende brake
2345. Mijns vaders bosen raet,
2346. Die eenen dorper, eenen vraet,
2347. Coninc ende heere maken waende.
2348. Emmer badic Gode ende maende,
2349. Dat hi den coninc, minen heere,
2350. Behilde sine warelt eere!
2351. Bedi, ic kenne wel dat,
2352. Behilde mijn vader sinen scat,
2353. Si souden wel des raets ghetelen
2354. Onder hem ende sinen ghespelen,
2355. Dat die coninc worde verstoten.
2356. In diepen ghepeinse ende in groten
2357. Was ic dicken, hoe ic dat
2358. Soude vinden waer die scat
2359. Lach die mijn vader hadde vonden.
2360. Ic wachte nauwe tallen stonden
2361. Minen vader ende leide laghen
2362. In meneghen bosch, in meneghe haghen,
2363. Beede in velde ende in woude,
2364. Waer mijn vader, die lusteghe houde,
2365. Henen trac ende henen liep.
2366. Was het droghe, was het diep,
2367. Waest bi nachte, waest bi daghe,
2368. Ic was emmer in die laghe.
2369. Waest bi daghe, waest bi nachte,
2370. Ic was emmer in die wachte.
2371. Up eene stont gheviel daer nare,
2372. Dat ic mi decte met groten vare
2373. Ende lach ghestrect neven dheerde
2374. Ende van den scatte die ic begheerde,
2375. Gherne yewer hadde vernomen.
2376. Doe saghic minen vader comen
2377. Hute eenen hole gheloepen.
2378. Doe began ic ten scatte hopen,
2379. Bi den barate als ic hem sach
2380. Dryven, als ic hu segghen mach.
2381. Want hi huten holle quam,
2382. Sach ic wel ende vernam,
2383. Dat hi omme sach ende merke di
2384. Of hem yemene ware bi.
2385. Ende als hi niemene en sach,
2386. Doe queddi den sconen dach
2387. Ende stoppede dat hol met sande
2388. Ende maectet ghelijc den andren lande.
2389. DAt ic dit sach, ne wiste hi niet.
2390. Doe saghic, eer hi danen sciet,
2391. Dat hi den steert liet mede gaen
2392. Daer sine vore hadde ghestaen
2393. Ende decte sijn spore metter mouden.
2394. Daer leerdic an den vroeden houden
2395. Een lettel meesterlike liste,
2396. Die ic te voren niet ne wiste.
2397. Aldus voer mijn vader danen
2398. Ten dorpe waert, daer die hanen
2399. Ende die vette hinnen waren.
2400. Teerst dat ic mi durste baren,
2401. Spranc ic up ende liep ten hole.
2402. In wilde niet langher zijn in dole
2403. Ende ic gheraecte doe te hant.
2404. Sciere scraefdic up dat zant
2405. Met minen voeten ende croep in.
2406. Al daer vandic groet ghewin.
2407. Daer vandic selver ende goud.
2408. Hier nes niemen nu so houd
2409. Dies nye so vele te gader sach!
2410. Doe ne spaerdic nacht no dach,
2411. Ic en ghinc trecken ende draghen
2412. Sonder karre ende waghen
2413. Over dach ende over nacht
2414. Met al gader miere cracht.
2415. Mi halp mijn wijf, vrouwe Hermeline.
2416. Des dogheden wi grote pine
2417. Eer wi den over groeten scat
2418. Brochten in een ander gat
2419. Daer hi bet lach tonsen ghelaghe.
2420. Wij droughene onder eenen haghe
2421. In een hol verholenlike.
2422. Doe was ic van scatte rike.
2423. NU hoert, watsi hier binnen daden
2424. Dieden coninc hadden verraden.
2425. Brune die beere sendde huut
2426. Verholenlike zijn saluut
2427. Achter lande ende omboet
2428. Alden ghenen rijcheit groet
2429. Die dienen wilden omme tsout.
2430. Hi beloofde hem selver ende gout
2431. Te ghevene met milder hant.
2432. Mijn vader liep in al dat lant
2433. Ende drouch des Brunen baniere.
2434. Hoe lettel wiste hi dat de diere
2435. Te sinen scatte waren gheraect,
2436. Dies hem so quite hadden ghemaect.
2437. En ware die scat niet ontgonnen,
2438. Hi hadder met die stat van Lonnen
2439. Alte gader moghen coepen.
2440. Dus wan hi an zijn omme loepen!
2441. Doe mijn vader al omme ende omme,
2442. Tusschen dier Elve entier Zomme,
2443. Hadde gheloepen al dat lant,
2444. Ende hi meneghen coenen serjant
2445. Hadde ghewonnen met sinen goude
2446. Die hem te hulpen commen soude.
2447. ALse die zomer quame int lant,
2448. Keerde mijn vader daer hi vant
2449. Brune entie ghesellen zine.
2450. Doe teldi die groete pine
2451. Ende die menichfoudeghe zorghe
2452. Die hi voer de hoghe borghe
2453. Int lant van Sassen hadde leden,
2454. Daer die jagheren hadden gheleden
2455. Alle daghe met haren honden,
2456. Die hem vervaerden te meneghen stonden.
2457. Dit telde hi te spele al gader.
2458. Daer na so toghede mijn vader
2459. Brieve die Brunen wel bequamen,
2460. Daer XIIC al bi namen
2461. Sheere Ysingrijns maghe in stonden,
2462. Met scerpen claeuwen, met diepen monden,
2463. Sonder die catren ende die baren
2464. Die alle in Bruuns souden waren,
2465. Ende die vosse metten dassen
2466. Van Doringhen ende van Sassen.
2467. Dese hadden alle ghezworen,
2468. In dien datmen hem te voren
2469. Van XX daghen ghave haer sout,
2470. Si souden Brunen met ghewout
2471. Seker wesen tsinen ghebode.
2472. Dit benam ic al, danct Gode!
2473. DOe mijn vader hadde ghedaen
2474. Sine bodscap, hi soude gaen
2475. Ende scauwen zinen scat.
2476. Ende als hi quam ter selver stat
2477. Daer hine ghelaten hadde te voren,
2478. Was die scat al verloren
2479. Ende sijn hol was up te broken.
2480. Wat holpe vele hier af ghesproken?
2481. Doe mijn vader dat vernam,
2482. Wart hi zeerich ende gram,
2483. Dat hi van torne hem selven hinc.
2484. Dus bleef achter Brunen dinc
2485. Bi miere behendichede al.
2486. Nu meerct hier mijn ongheval :
2487. Heere Ysingrine ende Brune de vraet
2488. Hebben nu den nauwen raet
2489. Metten coninc openbare
2490. Ende arem man Reynaerd es die blare."
2491. DIe coninc entie coninghinne,
2492. Die beede hopeden ten ghewinne,
2493. Si leedden Reynaerde buten te rade
2494. Ende baden hem, dat hi wel dade
2495. Ende hi hem wijsde sinen scat
2496. Ende alse Reynaerd horde dat,
2497. Sprac hi : "Soudic hu wijsen mijn goet,
2498. Heere coninc, die mi hanghen doet?
2499. So waer ic huut minen zinne..."
2500. "Neen, Reynaert," sprac die coninghinne,
2501. "Mine heere sal hu laten leven
2502. Ende sal hu vriendelike vergheven
2503. Alle gader sinen evelen moet,
2504. Ende ghi sult voert meer sijn vroet
2505. Ende goet ende ghetrauwe."
2506. Reynaerd sprac : "Dit doe ic, vrauwe,
2507. In dien dat mi de coninc nu
2508. Vaste ghelove hier voer hu
2509. Dat hi mi gheve sine hulde
2510. Ende Bruun alle mine onsculde
2511. Wille vergheven, ende omme dat
2512. So willic hem wijsen den scat,
2513. Den coninc, al daer hi leghet."
2514. Die coninc sprac : "Ic ware ontweghet,
2515. Wildic Reynaerde vele gheloven.
2516. Hem es dat stelen ende dat roven
2517. Ende dat lieghen gheboren int been."
2518. Die coninghinne sprac : "Heere, neen!
2519. Ghi moghet Reynaerde gheloven wel.
2520. Al was hi hier te voren fel,
2521. Hi nes nu niet dat hi was.
2522. Ghi hebt ghehoert hoe hi den das
2523. Ende sinen vader hevet bedreghen
2524. Met morde, die hi wel beteghen
2525. Mochte hebben andren dieren,
2526. Wildi meer zijn argentieren
2527. Ofte fel ofte onghetrauwe."
2528. Doe sprac die coninc : "Gentel vrauwe,
2529. Al waendic dat mi soude scaden,
2530. Eist dat ghijt mi dorret raden,
2531. So willict laten up hu ghenent
2532. Dese vorworde ende dit covent
2533. Up Reynaerts trauwe staen.
2534. Ne waer, ic segghe hem sonder waen :
2535. Doet hi meer eerchede,
2536. Alle die hem ten tienden lede
2537. Sijn belanct, sullent becoepen."
2538. Reynaerd sach den coninc beloepen
2539. Ende wart blide in sinen moet
2540. Ende sprac : "Heere, ic ware onvroet,
2541. Ne gheloofdic hu niet also."
2542. Doe nam die coninc een stro
2543. Ende vergaf Reynaerde al gader
2544. Die wanconst van sinen vader
2545. Ende zijns selves mesdaet toe.
2546. Al was Reynaert blide doe,
2547. Dat en dinct mi gheen wonder wesen.
2548. Jane was hi van der doot ghenesen?
2549. DOe Reynaert quite was ghelaten,
2550. Was hi blide utermaten
2551. Ende sprac : "Coninc, edel heere,
2552. God moete hu loenen al die eere
2553. Die ghi mi doet ende mijn vrauwe.
2554. Ic secht hu wel bi miere trauwe,
2555. Dat ghi mi vele eeren doet,
2556. So groet eere ende so groet goet,
2557. Dat niemen nes onder die zonne
2558. Dien ic also wale jonne
2559. Mijns scats ende miere trauwen
2560. Als ic hu doe ende miere vrauwen."
2561. Reynaert nam een stroe voer hem
2562. Ende sprac : "Heere, coninc, nem.
2563. Hier gheve ic di up den scat
2564. Die wijlen Ermelinc besat."
2565. DIe coninc ontfinc dat stroe
2566. Ende dancte Reynaerde zoe
2567. Als quansijs : "Dese maect mi heere."
2568. Reynaerts herte louch so zeere,
2569. Dat ment wel na an hem vernam,
2570. Doe die coninc so gheorsam
2571. Al gader was te sinen wille.
2572. Reynaert sprac : "Heere, zwighet stille.
2573. Merket waer mine redene gaet :
2574. Int oest hende van Vlaendren staet
2575. Een bosch, ende heet Hulster Loe.
2576. Coninc, ghi moghet wesen vroe,
2577. Mochti onthouden dit :
2578. Een borne heet Krieke Pit.
2579. Gaet zuut west niet verre danen.
2580. Heere coninc, ghine dorst niet wanen
2581. Dat ic hu de waerheit yet messe.
2582. Dats een de meeste wildernesse
2583. Diemen hevet in eenich rike.
2584. Ic segghe hu oec ghewaerlike,
2585. Dat somwijlen es een half jaer
2586. Dat toten borne commet daer
2587. No weder man no wijf,
2588. No creature die hevet lijf,
2589. Sonder die hule entie scuvuut
2590. Die daer nestelen in dat cruut,
2591. Of eenich ander voghelijn
2592. Dat daer waert gherne wilde zijn
2593. Ende daer hi avontuere lijdet.
2594. Ende daer in leghet mijn scat ghehidelt.
2595. Verstaet wel, ditte es hu nutte :
2596. Die stede heetet Krieke Putte.
2597. Ghi sult daer gaen ende mijn vrauwe.
2598. Ne wetet oec niemene so ghetrauwe
2599. Die ghi sult laten wesen hu bode.
2600. Verstaet mi wel coninc, dor Gode,
2601. Maer gaet daer selve; ende alse ghi
2602. Dien selven putte commet bi,
2603. Ghi sult vinden jonghe baerken.
2604. Heere coninc, dit suldi maerken :
2605. Die alre naest den putte staet,
2606. Coninc, tote dier baerken gaet.
2607. Daer leghet die scat onder begraven.
2608. Daer suldi delven ende scraven
2609. Een lettel mos in deene zijde.
2610. Daer suldi vinden menich ghesmide
2611. Van goude, rijkelijc ende scone.
2612. Daer suldi vinden die crone
2613. Die Ermelijnc die coninc drouch
2614. Ende ander chierheit ghenouch.
2615. Edele steene, guldin waerc,
2616. Men cocht niet omme dusent maerc.
2617. AY coninc, als ghi hebt dat goet,
2618. Hoe dicken suldi peinsen in huwen moet :
2619. 'Ay Reynaert, ghetrauwe vos,
2620. Die hier grouves in dit mos
2621. Desen scat bi dijnre lust,
2622. God gheve di goet waer du best.'"
2623. Doe andwoerde die coninc saen :
2624. "Reynaert, sal ic die vaert bestaen?
2625. Ghi moet zijn mede in die vaert
2626. Ende ghi moet ons, Reynaert,
2627. Helpen den scat ontdelven.
2628. Ic ne wanen bi mi selven
2629. Al daer nemmermeer gheraken.
2630. Ic hebbe ghehoort nomen Aken
2631. Ende Parijs. Eist daer yet na?
2632. Ende also als ic versta,
2633. So smeekedi, Reynaert, ende roomt.
2634. Krieke Putte, dat ghi hier noomt,
2635. Wanic es een gheveinsde name."
2636. Dit was Reynaerde ombequame
2637. Ende verbalch hem ende seide : "Ja, ja,
2638. Coninc, ghi zijter also na
2639. Alse van Colne tote meye.
2640. Waendi dat ic hu die Leye
2641. Wille wijsen in die flume Jordane?
2642. Ic sal hu wel toeghen, dat ic wane
2643. Orconde ghenouch al openbare."
2644. Lude riep hi : "Cuwaert, comt hare!
2645. Comet voert coninc, Cuwaert!"
2646. Die diere saghen dese vaert;
2647. Hem allen wonderde wat daer ware.
2648. Cuwaert die ghinc met vare,
2649. Hem wonderde wat die coninc woude.
2650. Reynaert sprac : "Cuwaert, hebdi coude?
2651. Ghi bevet. Zijt blide al sonder vaer
2652. Ende secht minen heere, den coninc, waer.
2653. Dies maent hi hu bi der trauwen
2654. Die ghi zijt sculdich miere vrauwen
2655. Ende die ic den coninc sculdich bem."
2656. Doe sprac Reynaert : "So secht hem.
2657. Weetstu waer Krieke Putte steet?"
2658. Cuwaert sprac : "Of ict weet?
2659. Ja ic, hoe sout wesen soe?
2660. Ne staet hi niet bi Hulst ter loe,
2661. Up dien moer in die wostine?
2662. Ic hebber ghedoghet groete pine
2663. Ende meneghen hongher ende menigh coude
2664. Ende aermoede so menichfoude
2665. Up Krieken Putte so meneghen dach,
2666. Dat ics vergheten niet ne mach.
2667. Hoe mochte ic vergheten dies,
2668. Dat al daer Reynout, de ries,
2669. Die valsche penninghe slouch
2670. Daer hi hem mede bedrouch
2671. Entie ghesellen sine.
2672. Dat was te voren eer ic met Rijne
2673. Mijn gheselscap makede vast,
2674. Die mi ghequijtte meneghen past."
2675. "O wy," sprac Reynaert, "soete Rijn,
2676. Lieve gheselle, scone hondekijn,
2677. Vergave God waerdi nu hier.
2678. Ghi sout toeghen wee desen dier
2679. Met huwen sone Rijne, waers te doene,
2680. Dat ic noint wart so coene,
2681. Dat ic eeneghe saken dede
2682. Daer ic den coninc mochte mede
2683. Te mi waert belghen doen met rechte.
2684. Gaet weder onder ghene knechte,"
2685. Sprac Reynaert, "haestelic, Cuwaert,
2686. Mijn heere de coninc ne heeft thuwaert
2687. Gheene sake te sprekene meer."
2688. Cuwaert dede eenen wederkeer
2689. Ende ghinc van sconincx rade daer.
2690. Reynaert sprac : "Coninc, eist waer
2691. Dat ic seide?" "Reynaert, jaet.
2692. Verghevet mi, ic dede quaet
2693. Dat ic hu mestroude yet.
2694. Reynaert, goede vrient, nu siet
2695. Den raet dat ghi met ons gaet
2696. Ten putte al daer dien burne staet,
2697. Daer die scat leghet begraven onder."
2698. Reynaert sprac : "Ghi secht wonder.
2699. Waendi, in waers arde vro,
2700. Coninc, oft mi stonde also
2701. Dat ic met hu wandelen mochte,
2702. Also als ons beeden dochte,
2703. Ende ghi, heere, waert al sonder zonde.
2704. Neent, het es also ic hu orconde
2705. Ende ict hu segghe, al eist scame.
2706. Doe Ysingrijn in sduvels name
2707. In de ordine ghinc hier te voren
2708. Ende hi te moonke wert bescoren,
2709. Doe ne conste hem de provende niet ghenoughen
2710. Daer VI moonke hem bi bedroughen.
2711. Hi claghede van honghere ende carmede
2712. So zeere dats mi ontfaermede.
2713. Doe hi carmede ende wart traech,
2714. Doe haddics rauwe als een zijn maech
2715. Ende gaf hem raet dat hi ontran.
2716. Daer omme bem ic in spaeus ban.
2717. MAerghin, als die zonne up gaet,
2718. Willic te Roeme om aflaet.
2719. Van Roeme willic over zee;
2720. Danen ne keeric nemmermee
2721. Eer ic so vele hebbe ghedaen,
2722. Coninc, dat ic met hu mach gaen
2723. Thuwer eeren ende thuwer vromen,
2724. Of ic te lande weder come.
2725. Het ware een onscone dinc,
2726. Souddi, heere coninc,
2727. Maken huwe wandelinghe
2728. Met eenen verwatenen ballinghe
2729. Als ic nu bem, God betere mi."
2730. Die coninc sprac : "Reynaert, zidi
2731. Yet langhe verbannen?" Doe sprac Reynaert :
2732. "Ja ic, hets III jaer dat ic wart
2733. Voer den deken Hermanne
2734. In vullen zeinde wart te bannen."
2735. Die coninc sprac : "Reynaert, na dat ghi zijt
2736. Te bannen, men souts mi doen verwijt,
2737. Reynaert, lietic hu met mi wandelen.
2738. Ic sal Cuwaerde ofte eenen andren
2739. Toten scatte doen gaen met mi,
2740. Ende ic rade hu, Reynaert, dat ghi
2741. Niet ne laet, ghine vaert
2742. Dat ghi hu van den banne claert."
2743. "Sone doe ic," sprac Reynaert,
2744. "Ic ga morghin te Rome waert,
2745. Gaet na den wille mijn."
2746. Die coninc sprac : "Ghi dinct mi zijn
2747. Bevaen in arde goeden dinghen.
2748. God jonne hu dat ghijt moet vulbringhen,
2749. Reynaert, alse hu ende mi
2750. Ende ons allen nutte zi."
2751. DOe dese tale was ghedaen,
2752. Doe ghinc Nobel die coninc staen
2753. Up eene hoghe stage van steene,
2754. Daer hi up plach te stane alleene
2755. Als hi sat in zijn hof te dinghe.
2756. Die dieren saten teenen ringhe
2757. Al omme ende omme in dat gras,
2758. Na dien dat elc gheboren was.
2759. Reynaerd stont bi der coninghinne :
2760. "Bidt voer mi, edele vrauwe,
2761. Dat ic hu met lieve weder scauwe."
2762. Soe sprac : "Die Heere, daert al an staet,
2763. Doe hu van zonden vul aflaet."
2764. Die coninc entie coninghinne
2765. Ghinghen met eenen bliden zinne
2766. Voer haer diere aerme ende rike.
2767. Die coninc, die sprac vriendelike :
2768. "Reynaert es hier commen te hove
2769. Ende wille, dies ic Gode love,
2770. Hem betren met al zinen zinnen
2771. Ende mijn vrauwe de coninghinne
2772. Hevet so vele ghebeden voer hem,
2773. Dat ic zijn vrient worden bem
2774. Ende hi versoent es jeghen mi
2775. Ende ic hem hebbe ghegheven vry
2776. Beede lijf ende lede.
2777. Reynaerde ghebiedic vullen vrede.
2778. Anderwaerf ghebiedic hem vrede
2779. Ende derde waerven mede,
2780. Ende ghebiede hu allen, bi huwen live,
2781. Dat ghi Reynaerde ende zinen wive
2782. Ende zinen kindren eere doet,
2783. Waer si commen in hu ghemoet,
2784. Sijt bi nachte, zijt bi daghe.
2785. In wille meer gheene claghe
2786. Van Reynaerts dinghen horen.
2787. Al was hi rouckeloes hier voren,
2788. Hi wille hem betren, ic segghe hu hoe :
2789. Reynaert wille maerghin vroe
2790. Palster ende scerpe ontfaen
2791. Ende wille te Roeme gaen
2792. Ende van Rome danen wille hi over zee
2793. Ende dan commen nemmermee
2794. Eer hi heeft vul aflaet
2795. Van alre zondeliker daet."
2796. DEse tale hevet Cirlin vernomen
2797. Ende vloech danen, dat hi es comen
2798. Ende hi vant die III ghesellen.
2799. Nu hoert wat hi hem sal tellen!
2800. Hi sprac : "Keytive, wat doedi hier?
2801. Reynaert es meester bottelgier
2802. Int hof ende moghende utermaten.
2803. Die coninc heeftene quite ghelaten
2804. Van alle sinen mesdaden
2805. Ende ghi zijt alle III verraden."
2806. Isingrijn began andwoerden
2807. Te Tieceline met corten woerden :
2808. "Ic wane ghi lieghet, heere raven."
2809. Mettien woerde began hi scaven
2810. Ende Brune die volchde mede.
2811. Si ghinghen recken hare lede
2812. Loepende des coninx waert.
2813. Tybeert bleef zeere vervaert
2814. Ende hi bleef sittende up die galghe.
2815. Hi was van sinen ruwen balghe
2816. In zorghen so groet utermaten,
2817. Dat hi gherne wille laten
2818. Sine oeghe varen over niet
2819. Die hi in spapen scuere liet,
2820. In dien dat hi verzoent ware.
2821. Hine wiste wat doen van vare,
2822. Dan hi ghinc sitten up die micke.
2823. Hi claechde vele ende arde dicke,
2824. Dat hi Reynaerde ye bekinde.
2825. Isingrijn quam met groeten gheninde
2826. Ghedronghen voer de coninghinne
2827. Ende sprac met eenen fellen zinne
2828. Te Reynaert waert so verre,
2829. Dat die coninc wert al erre
2830. Ende hiet Ysingrine vaen
2831. Ende Brune. Alsoe saen
2832. Worden si ghevanghen ende ghebonden.
2833. Ghine saghet nye verwoedde honden
2834. Doen meer lachters dan men hem dede,
2835. Ysingrine ende Brunen mede.
2836. Men voerese als leede gaste.
2837. Men bantse beede daer so vaste,
2838. Datsi binnen eere nacht
2839. Met gheenrande cracht
2840. Een let niet en mochten roeren.
2841. Nu hoert hoe hise voert sal voeren!
2842. REynaert, die hem was te wreet,
2843. Hi dede datmen Brunen sneet
2844. Van sinen rugghe een velspot af,
2845. Datmen hem teere scerpen gaf,
2846. Voets lanc ende voets breet.
2847. Nu ware Reynaert al ghereet,
2848. Haddi IV verssche scoen.
2849. Nu hoert wat hi sal doen,
2850. Hoe hi sal IV scoen ghewinnen!
2851. Hi ruunde toter coninghinnen :
2852. "Vrauwe, ic bem hu peelgrijn.
2853. Hier es mijn oem, Ysingrijn.
2854. Hi hevet IV vaste scoen.
2855. Helpt mi, dat icse an mach doen.
2856. Ic neme hu ziele in mine plecht.
2857. Het es peelgrins recht
2858. Dat hi ghedincket in sine ghebeden
2859. Al tgoet datmen hem noyt dede.
2860. Ghi moghet hu ziele an mi scoyen.
2861. Doet Haersenden, miere moyen,
2862. Gheven twee van haren scoen.
2863. Dit moghedi wel met eeren doen :
2864. So blivet thuus in haer ghemac."
2865. "Gherne," die coninghinne sprac,
2866. "Reynaert, ghine mochtes niet ombeeren,
2867. Ghine hebt scoen : ghi moetet varen
2868. Huten lande in des Gods ghewout,
2869. Over berghe ende int wout
2870. Ende terden struke ende steene.
2871. Dinen aerbeit wert niet cleene,
2872. Hets dijn noet dattu hebs scoen.
2873. Ic wilre gherne mijn macht toe doen.
2874. Die Ysingrijns waren hu wel ghemicke :
2875. Si zijn so vaste ende so dicke
2876. Die Ysingrijn draghet ende zijn wijf.
2877. Al sout hem gaen an haer lijf,
2878. Elkerlijc moet hu gheven twee scoen
2879. Daer ghi hu vaert mede moet doen."
2880. Dus hevet die valsche peelgrijn
2881. Beworven dat dher Ysingrijn
2882. Al toten knien hevet verloren
2883. Ende beede sine voeten voren
2884. Dat vel al gader toten claeuwen.
2885. Ghine saecht noint voghel braeuwen
2886. Die stilre hilt al sine leden
2887. Dan Ysingrijn de zine dede,
2888. Doemen so jammerlike ontscoyde,
2889. Dat hem dat bloet ten teen af vloyde.
2890. DOe Ysingrijn ontscoyt was,
2891. Moeste gaen ligghen up dat gras
2892. Vrauwe Herswint, die wulfinne,
2893. Met eenen wel drouven zinne
2894. Ende liet haer af doen dat vel
2895. Ende die claeuwen also wel
2896. Bachten van beede haren voeten.
2897. Dese daet dede wel soeten
2898. Reynaerde sinen drouven moet.
2899. Nu hoert wat claghen hi noch doet!
2900. "Moye," seit hi, "moye,
2901. In hoe meneghen vernoye
2902. Hebdi dor minen wille ghewesen?
2903. Dats mi al leet, sonder van desen
2904. Eist mi lief, ic segghe hu twi :
2905. Ghi zijt, des ghelovet mi,
2906. Een die liefste van minen maghen.
2907. Bedi sal ic hu scoen an draghen.
2908. Godweet dats al huwe bate.
2909. Ghi sult an hoghen aflate
2910. Deelen ende an al dat perdoen,
2911. Lieve moye, dat ic in hu scoen
2912. Sal bejaghen over zee."
2913. Vrauwe Herswinden was so wee,
2914. Datso cume mochte spreken :
2915. "Ay Reynaert, God moete mi wreken,
2916. Dat ghi over ons siet huwen wille."
2917. Ysingrijn balch ende zweech stille
2918. Ende zijn gheselle Brune, ne ware
2919. Hem was te moede arde zware.
2920. Si laghen ghebonden ende ghewont.
2921. Hadde oec doe ter selver stont
2922. Tybeert die cater ghewesen daer,
2923. Ic dar wel segghen over waer,
2924. Hi hadde so vele ghedaen te voren,
2925. Hine waers niet bleven sonder toren.
2926. Wat helpt dat ict hu maecte lanc?
2927. Des ander daghes, voer de zonne up ganc,
2928. Dede Reynaert zijn scoen snoeren,
2929. Die Ysingrijns waren te voren
2930. Ende zijns wijfs vrauwe Hersenden,
2931. Ende hadse vaste ghedaen benden
2932. Om zine voeten ende ghinc
2933. Daer hi vant den coninc
2934. Ende zijn wijf die coninghinne.
2935. Hi sprac met eenen soeten zinne :
2936. "Heere, God gheve hu goeden dach,
2937. Ende mier vrauwen, die ic mach
2938. Prijs gheven met rechte.
2939. Nu doet Reynaert gheven huwen knechte
2940. Palster ende scerpe ende laet mi gaen."
2941. Doe dede die coninc haesten saen
2942. Den capelaen, Belin de ram.
2943. Ende als hi bi den coninc quam,
2944. Sprac die coninc : "Hier es
2945. Dese peelgrijn. Leest hem een gheles
2946. Ende ghevet hem scaerpe ende staf."
2947. Belin den coninc andwoerde gaf :
2948. "Heere, in dar des doen niet.
2949. Reynaert hevet selve beghiet
2950. Dat hi es in spaeus ban."
2951. Die coninc sprac : "Belin, wats dan?
2952. MEester Jufroet doet ons verstaen :
2953. Hadde een man alleene ghedaen
2954. Also vele zonden alse alle die leven,
2955. Ende wildi aercheit al begheven
2956. Ende te biechten gaen
2957. Ende penitencie daer af ontfaen,
2958. Dat hi over zee wille varen,
2959. Hi mochte hem wel selve claren."
2960. Belin sprac ten coninc echt :
2961. "Ic en doere toe crom no recht
2962. Van gheesteliker dinc altoes,
2963. Ghine wilt mi quiten scadeloes
2964. Jeghen bisscop ende jeghen den deken."
2965. Die coninc sprac : "In VIII weken
2966. Sone wane ic hu bidden so vele.
2967. Oec haddic liever dat huwe kele
2968. Hinghe dan ic hu heden bat."
2969. Ende alse Belin hoerde dat,
2970. Dat die coninc balch te hem waert,
2971. Wart Belin so vervaert,
2972. Dat hi beefde van vare
2973. Ende ghinc ghereeden zine autare
2974. Ende began zinghen ende lesen
2975. Al dat hem goet dochte wesen.
2976. DOe Belin die capelaen
2977. Oemoedelike hadde ghedaen
2978. Dat ghetijde van den daghe,
2979. Doe hinc hi an zine craghe
2980. Eene scaerpe van Bruuns velle.
2981. Oec gaf hi den fellen gheselle
2982. Den palster in de hant daer bi,
2983. Te zinen ghevoughe. Doe was hi
2984. Al ghereet te ziere vaert.
2985. Doe sach hi ten coninc waert
2986. Hem liepen die gheveinsde tranen
2987. Neder neven zine granen
2988. Alse oft hi jammerlike in sine herte
2989. Van rauwen hadde grote smerte.
2990. Dit was bedi ende anders niet,
2991. Dat hi hem allen die hi daer liet
2992. Niet hadde beraden al sulke pine
2993. Alse Brunen ende Ysingrine,
2994. Haddet moghen ghevallen.
2995. Nochtan stont hi ende bat hem allen,
2996. Datsi over hem bidden souden
2997. Also ghetrauwelike als hi woude,
2998. Dat hi over hem allen bade.
2999. Dat orlof nemen dochte hem spade,
3000. Want hi gherne danen ware.
3001. Hi was altoes zeere in vare
3002. Als die hem selven sculdich weet.
3003. Doe sprac die coninc : "Mi es leet,
3004. Reynaert, dat ghi dus haestich zijt."
3005. "Neen, heere, het es tijt!
3006. Men sal gheene weldaet sparen.
3007. Huwen orlof, ic wille varen."
3008. Die coninc sprac : "Gods orlof."
3009. Doe gheboet die coninc al dat hof
3010. Met Reynaerde huut waert te ghane,
3011. Sonder alleene die ghevane.
3012. NU wart Reynaert peelgrijn,
3013. Ende zijn oem Ysingrijn
3014. Ende Brune die ligghen ghebonden
3015. Ende ziec van zeeren wonden.
3016. Mi dinct, ende ic wane des,
3017. Dat niement so onspellic es
3018. Tusschen Pollanen ende Scouden,
3019. Die hem van lachene hadde onthouden,
3020. Die rauwe die hem mochte ghescien,
3021. Hadde hi Reynaerde doe ghesien.
3022. Hoe wonderlic hi henen ghinc,
3023. Ende hoe ghemackelic dat hem hinc
3024. Scaerpe ende palster omme den hals
3025. Ende die scoen als ende als
3026. Die hi drouch an zine been
3027. Ghebonden, so dat hi sceen
3028. Een peelgrijn licht ghenouch.
3029. Reynaerts herte binnen louch,
3030. Dor datsi alle met hem ghinghen
3031. Met so groter zameninghen
3032. Die hem te voren waren wreet.
3033. Doe sprac hi : "Coninc, mi es leet
3034. Dat ghi so verre met mi gaet.
3035. Ic vruchte het mach hu wesen quaet.
3036. Ghi hebt ghevaen II mordenaren.
3037. Ghevalt, datsi hu ontvaren,
3038. Ghi hebt hu te wachtene meer
3039. Dan ghi noint hadt eer.
3040. Blijft ghesont ende laet mi gaen."
3041. Na dese tale ghinc hi staen
3042. Up sine II achterste voeten
3043. Ende maende die diere cleene ende grote,
3044. Datsi alle voer hem baden
3045. Of si alle an sine weldaden
3046. Recht deel nemen wouden.
3047. Si seiden alle datsi souden
3048. Sijns ghedincken in haer ghebede.
3049. Nu hoert voert wat Reynaert dede!
3050. Daer hi van den coninc sciet,
3051. So drouvelic hi hem gheliet,
3052. Dat hem somen zeere ontfaremde.
3053. Cuwaert, den haze, hi becaremde :
3054. "O wy, Cuwaert, sullen wi sceeden?
3055. Of God wilt, ghi sult mi gheleeden,
3056. Ende mijn vrient, Belin de ram.
3057. Ghi twee, ghine daedt mi noint gram.
3058. Ghi moet mi bet voert bringhen.
3059. Ghi zijt van zoeter wandelinghen
3060. Ende onberoupen ende goedertieren
3061. Ende ombeclaghet van allen dieren.
3062. Ghestade es huwer beeder zede,
3063. Als ic doe ten tijden dede
3064. Als ic clusenare was.
3065. Hebdi lovere ende gras,
3066. Ghine doet ne gheenen heesch
3067. Noch om broet no om vleesch
3068. Noch om sonderlinghe spijse."
3069. Met aldus ghedanen prijse
3070. Hevet Reynaert dese II verdoort,
3071. Datsi met hem ghinghen voort
3072. Tote dat hi quam voer zijn huus
3073. Ende voer de porte van Manpertuus.
3074. ALse Reynaert voer de porte quam,
3075. Doe sprac hi : "Belin, neve ram,
3076. Ghi moet alleene buten staen.
3077. Ic moet in mine veste gaen;
3078. Cuaert sal in gaen met mi.
3079. Heere Belin, bidt hem dat hi
3080. Troeste wel vrauwe Hermelinen
3081. Met haren cleenen welpkinen,
3082. Als ic orlof an hem neme."
3083. Belin sprac : "Ic bids heme
3084. Dat hise alleene troeste wale."
3085. Reynaert ghinc met scoenre tale
3086. So smeeken ende losengieren
3087. In so menegher manieren,
3088. Dat hi bi barate brochte
3089. Cuwaerde in sine haghedochte.
3090. ALs si in dat hol quamen,
3091. Cuaert ende Reynaert tsamen,
3092. Doe vonden si vrauwe Hermelinen
3093. Met haren cleenen welpkinen.
3094. Die was in zorghen ende in vare,
3095. Want so waent dat Reynaert ware
3096. Verhanghen ende so vernam
3097. Dat hi weder thuus waert quam
3098. Ende palster ende scerpe drouch.
3099. Dit dochte haer wonders ghenouch.
3100. So was blide ende sprac saen :
3101. "Reynaert, hoe sidi ontgaen?"
3102. "Ic bem worden peelgrijn.
3103. Heere Brune ende heere Ysengrijn
3104. Sijn worden ghisele over mi.
3105. Die coninc hevet, danc hebbe hi,
3106. Cuaerde ghegheven in rechter zoene
3107. Al onsen wille mede te doene.
3108. Die coninc die lyede das,
3109. Dat Cuaert die eerste was
3110. Die ons verriet jeghen hem
3111. Ende bi der trauwen die ic bem
3112. Sculdich hu, vrauwe Hermeline :
3113. Cuaerde naket eene groete pine.
3114. Ic bem up hem met rechte gram!"
3115. Ende alse dat Cuaert vernam
3116. Keerdi hem omme ende waende vlien,
3117. Maer dat ne conste hem niet ghescien,
3118. Want Reynaert hadde hem ondergaen
3119. Die porte ende ghegreepene saen
3120. Bi der kelen mordadelike.
3121. Ende Cuaert riep ghenadelike :
3122. "Helpt mi, Belin! Waer sidi?
3123. Dese peelgrijn verbijt mi!"
3124. DAt roupen was sciere ghedaen,
3125. Bedi Reynaert hadde saen
3126. Sine kele ontwee ghebeten.
3127. Doe sprac Reynaert : "Nu gaen wi heten
3128. Desen goeden vetten hase."
3129. Die welpine liepen ten base
3130. Ende ghinghen heten al ghemeene.
3131. Haren rauwe was wel cleene,
3132. Dat Cuaert hadde verloren tlijf.
3133. Ermeline, Reynaerts wijf,
3134. Hat dat vleesch ende dranc dat bloet.
3135. Ay, hoe dicke dancte so goets
3136. Den coninc, die dor sine doghet
3137. Die cleene welpkine hadde verhoghet
3138. So wel met eenen goeden male.
3139. Reynaert sprac : "Hi jans hu wale.
3140. Ic weet wel, moet die coninc leven,
3141. Hi soude ons gherne ghiften gheven
3142. Die hi selve niet ne woude
3143. Hebben om VII maerc van goude."
3144. "Wat ghiften es dat?" sprac Hermeline.
3145. Reynaert sprac : "Hets eene lijne
3146. Ende eene vorst ende twee micken,
3147. Maer maghic, ic sal hem ontscricken
3148. Hopic, eer lijden daghen twee,
3149. Dat ic omme zijn daghen mee
3150. Ne gave dan hi omme tmijn."
3151. Soe sprac : "Reynaert, wat mach dat zijn?"
3152. REynaert sprac : "Vrauwe, ic secht hu :
3153. Ic weet een wildernesse nu
3154. Van langhen haghen ende van heede
3155. Ende die so nes niet onghereede
3156. Van goeden ligghene ende van spijsen.
3157. Daer wonen hoenre ende pertrijsen
3158. Ende menegherande vogheline.
3159. Wildi doen, vrauwe Ermeline,
3160. Dat ghi gaen wilt met mi daer?
3161. Wi moghen daer wonen VII jaer.
3162. Willen wi wandelen onder die scade
3163. Ende hebben daer groete ghenade,
3164. Eer wi worden daer bespiet.
3165. Al seidic meer, in loghe niet."
3166. "AY, Reynaert," sprac vrauwe Hermeline,
3167. "Dit dinct mi wesen eene pine
3168. Die al gader ware verloren.
3169. Nu hebdi dit lant verzworen
3170. In te wonen nemmermee,
3171. Eer ghi comt over zee
3172. Ende hebt palster ende scerpe ontfaen."
3173. Reynaert andwoerde vele saen :
3174. "So meer ghezworen, so meer verloren.
3175. Mi seide een goet man hier te voren
3176. In rade dat hi mi riet :
3177. 'Bedi ne gheene trauwe ne diedet niet'.
3178. Al vuldade ic dese vaert,
3179. En holpe mi niet," sprac Reynaert,
3180. "In waers een ey niet te bat;
3181. Ic hebbe den coninc eenen scat
3182. Belovet die mi es onghereet,
3183. Ende als hi des de waerheit weet
3184. Ende hi bi mi es bedroghen,
3185. Dat ic hem al hebbe gheloghen,
3186. So sal hi mi haten vele meere
3187. Dan hi noint dede eere.
3188. Daer bi peinsic in minen moet :
3189. Dat varen es mi also goet
3190. Alse dit bliven," sprac Reynaert,
3191. "Ende Godsat hebbe mijn rode baert.
3192. Ghedoe hoe ic ghedoe,
3193. Of mi troestet mee daer toe
3194. No die cater, no die das,
3195. No Bruun, die na mijn oem was,
3196. No dor ghewin, no dor scade,
3197. Dat ic in sconinx ghenade
3198. Ne comme, dat ic leve lancst.
3199. Ic hebbe leden so meneghen anxt."
3200. SO zeere balch die ram Belijn
3201. Dat Cuaert, die gheselle zijn,
3202. In dat hol so langhe merrede.
3203. Hi riep als die hem zeere errede :
3204. "Cuaert, lates den duvel wouden!
3205. Hoe langhe sal hu daer Reynaert houden?
3206. Twine comdi huut ende laet ons gaen?"
3207. Alse Reynaert dit hadde verstaen,
3208. Doe ghinc hi hute tote Beline
3209. Ende sprac al stillekine :
3210. "Ay, heere, twi so belghedi?
3211. Al sprac Cuwaert jeghen mi
3212. Ende jeghen ziere moyen,
3213. Waer omme mach hu dus vernoyen?
3214. Cuaert dede mi verstaen,
3215. Ghi moghet wel sachte voeren gaen,
3216. Ne wildi hier niet langher zijn.
3217. Hi moet hier merren een lettelkijn
3218. Met siere moyen Hermelinen
3219. Ende met haren welpkinen,
3220. Die seere weenen ende mesbaren
3221. Om dat ic hem sal ontfaren;"
3222. Belin sprac : "Nu secht mi,
3223. Heere Reynaert, wat hebdi
3224. Cuaerde te leede ghedaen?
3225. Also als ic conste verstaen,
3226. So riep hi arde hulpe up mi."
3227. Reynaert sprac : "Wat sechdi,
3228. Belin? God moete hu beraden.
3229. Ic segghe hu wat wi doe daden.
3230. Doe ic in huus gheganghen quam
3231. Ende Ermeline an mi vernam
3232. Dat ic wilde varen over zee,
3233. Ten eersten wart haer so wee,
3234. Datso langhe in ommacht lach
3235. Ende alse Cuaert dat ghesach,
3236. Doe riep hi lude : 'Helet, vry,
3237. Com hare, ende helpt mi
3238. Miere moyen laven, so es in ommacht!"
3239. Doe riep hi met groeter cracht;
3240. Dit waren die woerde ende niet hel."
3241. "En trauwen, ic verstont oec wel
3242. Dat Cuaert dreef groet mesbare.
3243. Ic waende hem yet mesvallen ware."
3244. Reynaert sprac : "Belin, neent niet!
3245. Mi ware leet mesquame hem yet
3246. Minen kindren of minen wive
3247. Dan mijns neven Cuwaerts live."
3248. REynaert sprac : "Vernaemdi yet
3249. Dat mi de coninc ghistren hiet
3250. Voer arde vele hoeghe liede,
3251. Als ic huten lande sciede,
3252. Dat ic hem een paer lettren screve?
3253. Suldijt hem draghen, Belin, neve?
3254. Het es ghescreven ende al ghereet."
3255. Belin sprac : "Ende ic ne weet,
3256. Reynaert, wistic hu ghedichte
3257. Dat ghetrauwe ware, ghi mochtet lichte
3258. Ghebidden dat ict den coninc
3259. Droughe, haddic eeneghe dinc
3260. Daer icse mochte in steken."
3261. Reynaert sprac : "Hu ne sal niet ghebreken.
3262. Eer des coninx lettren hier bleven,
3263. Ic soude hu dese scerpe eer gheven,
3264. Heere Belin, die ic draghe
3265. Ende hanghense an huwe craghe
3266. Ende des conincs lettren daer in.
3267. Ghi sulter af hebben groet ghewin,
3268. Des conincs danc ende groet eere.
3269. Ghi sult den coninc, minen heere,
3270. Harde willecomme zijn."
3271. Dit loofde mijn heere Belijn.
3272. REynaert ghinc in die aghedochte
3273. Ende keerde weder ende brochte
3274. Sinen vrient Beline jeghen
3275. Dat hoeft van Cuaerde ghedreghen
3276. In die scerpe ghesteken,
3277. Ende hinc bi sinen quaden treken
3278. Die scerpe Belin an den hals
3279. Ende beval hem, als ende hals,
3280. Dat hi die lettren niet ne soude
3281. Besien, of hi gherne woude
3282. Den coninc teenen vrienden maken,
3283. Ende seide hem dat die lettren staken
3284. In die scerpe verholenlike,
3285. Ende of hi wesen wilde rike
3286. Ende sinen heere, den coninc, hadde lief,
3287. Dat hi seide, dat desen brief
3288. Bi hem alleene ware ghescreven,
3289. Ende hiere raet toe hadde ghegheven.
3290. Die coninc souts hem weten danc.
3291. Dat hoerde Belin ende spranc
3292. Van der stede daer hi up stoet
3293. Meer dan eenen halven voet,
3294. So blide was hi van der dinc,
3295. Die hem te toerne sint verghinc.
3296. DOe sprac Reynaert : "Belin heere,
3297. Nu weetic wel dat ghi doet eere
3298. Hu selven ende die zijn int hof.
3299. Men saels hu spreken groeten lof
3300. Alsmen weet dat ghi coont dichten
3301. Met sconen woerden ende met lichten,
3302. Alsi dat ics niet ne can.
3303. Men seit dicken hets menich man
3304. Groete eere ghesciet, dat hem God jonste,
3305. Van dinghen die hi lettel conste."
3306. Hier na sprac Belin : "Reynaert,
3307. Wats hu raet? Wille Cuaert
3308. Met mi weder te hove gaen?"
3309. "Neen hi," sprac Reynaert, "hi sal hu saen
3310. Volghen bi desen selven pade.
3311. Hine hevet noch ne gheene stade.
3312. Nu gaet voren met ghemake.
3313. Ic sal Cuaerde sulke sake
3314. Ontdecken die noch es verholen."
3315. "Reynaert, so blivet Gode volen",
3316. Sprac Belin ende dede hem up de vaert.
3317. Nu hoert wat hi doet, Reynaert!
3318. Hi keerde in sine haghedochte
3319. Ende sprac : "Hier naect ons gherochte,
3320. Bliven wi hier, ende grote pine.
3321. Ghereet hu, vrauwe Hermeline,
3322. Ende mine kindre also al gader.
3323. Volghet mi, ic bem hu vader,
3324. Ende pinen wi ons dat wi ontfaren."
3325. Doene was daer doe gheen langher sparen.
3326. Si daden hem alle up die vaert :
3327. Ermeline ende heere Reynaert
3328. Ende hare jonghe welpkine;
3329. Dese ane vaerden die woestine.
3330. NU hevet Belin die ram
3331. Soe gheloepen, dat hi quam
3332. Te hove een lettel na middach.
3333. Als die coninc Belin ghesach,
3334. Die de scerpe weder brochte,
3335. Daer Brune die beere so onsochte
3336. Te voren omme was ghedaen,
3337. Doe sprac hi te Belin saen :
3338. "Heere Belin, wanen comedi?
3339. Waer es Reynaert? Hoe comt dat hi
3340. Dese scerpe niet met hem draghet?"
3341. Belin sprac : "Coninc, ic maghet
3342. Hu segghen also ict weet.
3343. Doe Reynaert al was ghereet
3344. Ende hi den casteel rumen soude,
3345. Doe seide hi mi dat hi hu woude
3346. Een paer lettren, coninc vry,
3347. Senden ende doe bat hi mi
3348. Dat icse droughe dor huwe lieve.
3349. Ic seide, meer dan VII brieve
3350. Soudic dor huwen wille draghen.
3351. Doe ne conste Reynaert niet bejaghen
3352. Daer ic de brieve in draghen mochte.
3353. Dese scerpe hi mi brochte
3354. Ende die lettren daer in ghesteken.
3355. Coninc, ghine horet noint spreken
3356. Van betren dichtre dan ic bem.
3357. Dese lettren dichte ic hem,
3358. Gaet mi te goede of te quade.
3359. Dese lettren dichte ic bi minen rade
3360. Aldus ghemaect ende ghescreven."
3361. Doe hiet hem die coninc gheven
3362. Den brief Botsaerde, sinen clerc.
3363. Dat was hi die ant werc
3364. Bet conste dan yement die daer was.
3365. Botsaert plach emmer dat hi las
3366. Die lettren die te hove quamen.
3367. Bruneel ende hi, die namen
3368. Die scerpe van den halse Belijns,
3369. Die bi der dompheit zijns
3370. Hier toe hadde gheseit so verre,
3371. Dat hi snieme sal werden erre.
3372. Die scerpe ontfinc Botsaert, de clerc.
3373. Doe moeste bliken Reynaerts werc.
3374. ALse hi dat hoeft voert trac,
3375. Botsaert, ende sach dat :
3376. "Helpe, wat lettren zijn dit?
3377. Heere coninc, bi miere wit,
3378. Dit es dat hoeft van Cuaerde!
3379. O wach, dat ghi noint Reynaerde,
3380. Coninc, ghetrauwet so verre!"
3381. Doe mochtemen drouve sien ende erre
3382. Dien coninc entie coninghinne.
3383. Die coninc stont in drouven zinne
3384. Ende slouch zijn hoeft neder.
3385. Over lanc hief hijt weder
3386. Up ende begonste werpen huut
3387. Een dat vreeselicste gheluut
3388. Dat noint van diere ghehoort waert.
3389. Ghene dieren waren vervaert.
3390. Doe spranc voert Syrapeel,
3391. Die lubaert. Hi was een deel
3392. Des coninx maech, hi mocht wel doen.
3393. Hi sprac : "Heere, coninc lyoen,
3394. Twi drijfdi dus groet onghevouch?
3395. Ghi mesliet hu ghenouch,
3396. Al ware de coninghinne doot.
3397. Doet wel ende wijsheit groot
3398. Ende slaect huwen rauwe een deel."
3399. Die coninc sprac : "Heere Sierapeel,
3400. Mi hevet een quaet wicht so verre
3401. Bedroghen, dat ics bem erre,
3402. Ende int strec gheleet bi barate,
3403. Dat ic recht mi selven hate
3404. Ende ic mine eere hebbe verloren.
3405. Die mine vriende waren te voren,
3406. Die stoute heere Brune ende heere Ysingrijn,
3407. Die rovet mi een valsch peelgrijn.
3408. Dat gaet miere herten na so zeere,
3409. Dat het gaen sal an mine eere
3410. Ende an mijn leven, het es recht."
3411. Doe sprac Syrapeel echt :
3412. "Es ghedaen mesdaet, men saelt zoenen.
3413. Men sal den wulf enten beere doen comen
3414. Ende vrauwe Hersenden also wel
3415. Ende betren hem hare mesdaet snel
3416. Ende over haren toren ende over hare pine
3417. Versoenen metten ram Beline,
3418. Na dat hi selve heeft ghelyet
3419. Dat hi Cuaerde verriet.
3420. Ende daer na sullen wi alle loepen
3421. - Hi heeft mesdaen hi moet becoepen -
3422. Na Reynaerde ende sulne vanghen
3423. Ende sullen sine kele hanghen
3424. Sonder vonnesse, hets recht!"
3425. Doe andwoerde die coninc hecht :
3426. "O Wy, heere Syrapeel,
3427. Mochte dit ghescien, so ware een deel
3428. Ghesocht den rauwe die mi slaet."
3429. Syrapeel sprac : "Heere, jaet!
3430. Ic wille gaen maken die zoene."
3431. Doe ghinc Syrapeel die coene,
3432. Daer hi die ghevanghene vant.
3433. Ic wane dat hise teerst ontbant
3434. Ende daer na sprac hi : "Ghi heeren beede,
3435. Ic bringhe hu vrede ende gheleede.
3436. Mine heere de coninc groet hu,
3437. Ende hem berauwet zeere nu
3438. Dat hi jeghen hu heeft mesdaen.
3439. Hi biet hu, wildijt ontfaen,
3440. Wie so blide si ofte gram.
3441. Hi wille hu gheven Belin den ram
3442. Ende alle sheere Belins maghe
3443. Van nu toten domsdaghe,
3444. Eist int velt, eist int wout.
3445. Hebse alle in hu ghewout
3446. Ende ghise ghewilleghelike verbit.
3447. Die coninc ontbiet hu voer al dit,
3448. Dat ghi sonder eeneghe mesdaet
3449. Reynaerde moghet toren ende quaet
3450. Doen ende alle zine maghen,
3451. Waer so ghise moghet belaghen.
3452. Dese twee groete vreden
3453. Wille hu die coninc gheven heden
3454. Te vryen leene eewelike.
3455. Ende hier binnen wilt die coninc rike,
3456. Dat ghi hem zweert vaste hulde.
3457. Hine wille oec bi sinen sculde
3458. Nemmermeer jeghen hu mesdoen.
3459. Dit biedt hu de coninc lyoen.
3460. Dit neemt ende leeft met ghenaden,
3461. Bi Gode, ic dart hu wel raden."
3462. Isingrijn sprac toten beere :
3463. "Wat sechdire toe, Brune heere?"
3464. Brune sprac : "Ic hebbe liever in de rijsere
3465. Dan hier te ligghene int ysere.
3466. Laet ons toten coninc gaen
3467. Ende sinen pays daer ontfaen."
3468. Met Syrapeel datsi ghinghen
3469. Ende maecten pays van allen dinghen.
2228. Hoe Reynaerd sinen erdschen vader
2229. Met verradenessen sal bedrieghen,
2230. Ende eenen van sinen liefsten maghen lieghen,
2231. Dat was Grimberte den das,
2232. Die hem hout van herten was.
2233. Dat dede Reynaert omme dat,
2234. Dat hi wilde datmen te bat
2235. Sinen woerden gheloeven soude
2236. Van sinen vianden, of hi woude
2237. Die verranesse tyen an.
2238. Nu hoert hoe hi dies began!
2239. Reynaert sprac : "Wilen teer stonden
2240. Hadde mine heere mijn vader vonden
2241. Des coninx heymeliken scat
2242. In eene verholnen stat.
2243. Die mijn vader hadde vonden
2244. Den scat, wart hi in corten stonden
2245. So overdadich ende so fier,
2246. Dat hi veronweerde alle dier
2247. Die sine ghenote te voren waren.
2248. Hi dede Tyberte den kater varen
2249. In Arttinen, dat wilde lant,
2250. Al daer hi Brunen den beere vant.
2251. Hi ontboet Brune grote Gods houde
2252. Ende hi in Vlaendren commen soude
2253. Ende hi coninc wilde wesen.
2254. Bruun wart vro van desen :
2255. Hi hadt meneghen dach begaert.
2256. Daer maecte hi hem te Vlaendren waert
2257. Ende quam in Waes, int soete lant,
2258. Daer hi minen vader vant.
2259. Mijn vader ontboet Grimbeerte den wysen
2260. Ende Ysingrijn den grijsen,
2261. Tybeert die kater was die vijfste,
2262. Ende quamen teenen dorpe, hiet Hijfte.
2263. Tusschen Hijfte ende Ghend
2264. Hilden si haer paerlement
2265. In eere belokenre nacht.
2266. Daer quamen si bi sduvels cracht
2267. Ende bi sduvels ghewelt
2268. Ende zwoeren daer an twoeste velt
2269. Alle vive des coninx doot.
2270. Nu hoert wonder alle groot!
2271. Watsi noch over een draghen :
2272. Wilde yement van sconincx maghen
2273. Dat weder segghen, mijn vader soude
2274. Met sinen selvere, met zinen goude
2275. So den ghenen steken achtre,
2276. Dat sijs souden hebben lachtre.
2277. Dit weetic ende segghe hu hoe.
2278. EEns morghins, arde vroe,
2279. Gheviel dat mijn neve die das
2280. Van wine een lettel droncken was
2281. Ende lyet in verholnen rade minen
2282. Wive, miere vrauwen Hermelinen,
2283. Ende al van pointe te pointe seide
2284. Daer si liepen an die heyde.
2285. Mijn wijf es eene vremde vrouwe
2286. Ende gaf Grimberte hare trauwe
2287. Dat verholen bliven soude.
2288. Ten eersten datso quam ten woude
2289. Daer ic was ende so mi vant,
2290. So telde zoet mi te hant,
2291. Ne waer het was al stillekine.
2292. Oec seide zoet bi sulken lijcteekine,
2293. Dat ict kende so waer,
2294. Dat mi alle mine haer
2295. Up waert stonden van groten vare.
2296. Mine herte wart mi openbare
2297. Also caut als een hijs.
2298. Dies zijt seker ende wijs!
2299. Die pude wijlen waren vry
2300. Ende oec so beclaechden hem zij,
2301. Datsi waren sonder bedwanc.
2302. Ende si maecten een ghemanc
2303. Ende so groet ghecray up Gode,
2304. Dat hi hem gave, bi sinen ghebode,
2305. Eenen coninc diese dwonghe.
2306. Dies baden die houde entie jonghe
2307. Met groten ghecraye, met groten ghelude.
2308. God ghehoerde die pude
2309. Teenen tijde van den jare
2310. Ende sende hem den coninc hodevare,
2311. Diese verbeet ende verslanc
2312. In allen landen daer hise vant,
2313. Beede in water ende in velt
2314. Daer hise vant in sine ghewelt.
2315. Hi dede hem emmer onghenade.
2316. Doe claechden si, het was te spade.
2317. Het was te spade, ic secht hu twy :
2318. Sij die voren waren vry,
2319. Sullen sonder wederkeer
2320. Sijn eyghin bliven emmermeer
2321. Ende leven eewelike in vare
2322. Van den coninc hodevare!
2323. Ghi heeren, aerme ende rike,
2324. Ic vruchte oec dies ghelike
2325. Dat nu van hu soude ghevallen.
2326. Doe droughic zorghe voer ons allen.
2327. Dus hebbic ghezorghet voer hu;
2328. Dies dancti mi lettel nu!
2329. Ic kenne Brunen, valsch ende quaet,
2330. Ende vul van alre overdaet.
2331. Ic peinsde : worde hi onse heere
2332. - Dat ontvruchtic arde zeere -
2333. Dat wi alle waren verloren.
2334. Ic kennen so wel gheboren
2335. Ende soete ende goedertiere
2336. Ende ghenadich allen dieren.
2337. Het dochte mi bi allen dinghen
2338. Eene quade manghelinghe,
2339. Die ons ne mochte comen
2340. Noch theeren noch te vromen.
2341. Hier omme peinsdic ende poghede.
2342. Mine herte grote zorghe ende ghedoghede
2343. Hoe so erghe eene zake,
2344. Datso ghescort worde ende brake
2345. Mijns vaders bosen raet,
2346. Die eenen dorper, eenen vraet,
2347. Coninc ende heere maken waende.
2348. Emmer badic Gode ende maende,
2349. Dat hi den coninc, minen heere,
2350. Behilde sine warelt eere!
2351. Bedi, ic kenne wel dat,
2352. Behilde mijn vader sinen scat,
2353. Si souden wel des raets ghetelen
2354. Onder hem ende sinen ghespelen,
2355. Dat die coninc worde verstoten.
2356. In diepen ghepeinse ende in groten
2357. Was ic dicken, hoe ic dat
2358. Soude vinden waer die scat
2359. Lach die mijn vader hadde vonden.
2360. Ic wachte nauwe tallen stonden
2361. Minen vader ende leide laghen
2362. In meneghen bosch, in meneghe haghen,
2363. Beede in velde ende in woude,
2364. Waer mijn vader, die lusteghe houde,
2365. Henen trac ende henen liep.
2366. Was het droghe, was het diep,
2367. Waest bi nachte, waest bi daghe,
2368. Ic was emmer in die laghe.
2369. Waest bi daghe, waest bi nachte,
2370. Ic was emmer in die wachte.
2371. Up eene stont gheviel daer nare,
2372. Dat ic mi decte met groten vare
2373. Ende lach ghestrect neven dheerde
2374. Ende van den scatte die ic begheerde,
2375. Gherne yewer hadde vernomen.
2376. Doe saghic minen vader comen
2377. Hute eenen hole gheloepen.
2378. Doe began ic ten scatte hopen,
2379. Bi den barate als ic hem sach
2380. Dryven, als ic hu segghen mach.
2381. Want hi huten holle quam,
2382. Sach ic wel ende vernam,
2383. Dat hi omme sach ende merke di
2384. Of hem yemene ware bi.
2385. Ende als hi niemene en sach,
2386. Doe queddi den sconen dach
2387. Ende stoppede dat hol met sande
2388. Ende maectet ghelijc den andren lande.
2389. DAt ic dit sach, ne wiste hi niet.
2390. Doe saghic, eer hi danen sciet,
2391. Dat hi den steert liet mede gaen
2392. Daer sine vore hadde ghestaen
2393. Ende decte sijn spore metter mouden.
2394. Daer leerdic an den vroeden houden
2395. Een lettel meesterlike liste,
2396. Die ic te voren niet ne wiste.
2397. Aldus voer mijn vader danen
2398. Ten dorpe waert, daer die hanen
2399. Ende die vette hinnen waren.
2400. Teerst dat ic mi durste baren,
2401. Spranc ic up ende liep ten hole.
2402. In wilde niet langher zijn in dole
2403. Ende ic gheraecte doe te hant.
2404. Sciere scraefdic up dat zant
2405. Met minen voeten ende croep in.
2406. Al daer vandic groet ghewin.
2407. Daer vandic selver ende goud.
2408. Hier nes niemen nu so houd
2409. Dies nye so vele te gader sach!
2410. Doe ne spaerdic nacht no dach,
2411. Ic en ghinc trecken ende draghen
2412. Sonder karre ende waghen
2413. Over dach ende over nacht
2414. Met al gader miere cracht.
2415. Mi halp mijn wijf, vrouwe Hermeline.
2416. Des dogheden wi grote pine
2417. Eer wi den over groeten scat
2418. Brochten in een ander gat
2419. Daer hi bet lach tonsen ghelaghe.
2420. Wij droughene onder eenen haghe
2421. In een hol verholenlike.
2422. Doe was ic van scatte rike.
2423. NU hoert, watsi hier binnen daden
2424. Dieden coninc hadden verraden.
2425. Brune die beere sendde huut
2426. Verholenlike zijn saluut
2427. Achter lande ende omboet
2428. Alden ghenen rijcheit groet
2429. Die dienen wilden omme tsout.
2430. Hi beloofde hem selver ende gout
2431. Te ghevene met milder hant.
2432. Mijn vader liep in al dat lant
2433. Ende drouch des Brunen baniere.
2434. Hoe lettel wiste hi dat de diere
2435. Te sinen scatte waren gheraect,
2436. Dies hem so quite hadden ghemaect.
2437. En ware die scat niet ontgonnen,
2438. Hi hadder met die stat van Lonnen
2439. Alte gader moghen coepen.
2440. Dus wan hi an zijn omme loepen!
2441. Doe mijn vader al omme ende omme,
2442. Tusschen dier Elve entier Zomme,
2443. Hadde gheloepen al dat lant,
2444. Ende hi meneghen coenen serjant
2445. Hadde ghewonnen met sinen goude
2446. Die hem te hulpen commen soude.
2447. ALse die zomer quame int lant,
2448. Keerde mijn vader daer hi vant
2449. Brune entie ghesellen zine.
2450. Doe teldi die groete pine
2451. Ende die menichfoudeghe zorghe
2452. Die hi voer de hoghe borghe
2453. Int lant van Sassen hadde leden,
2454. Daer die jagheren hadden gheleden
2455. Alle daghe met haren honden,
2456. Die hem vervaerden te meneghen stonden.
2457. Dit telde hi te spele al gader.
2458. Daer na so toghede mijn vader
2459. Brieve die Brunen wel bequamen,
2460. Daer XIIC al bi namen
2461. Sheere Ysingrijns maghe in stonden,
2462. Met scerpen claeuwen, met diepen monden,
2463. Sonder die catren ende die baren
2464. Die alle in Bruuns souden waren,
2465. Ende die vosse metten dassen
2466. Van Doringhen ende van Sassen.
2467. Dese hadden alle ghezworen,
2468. In dien datmen hem te voren
2469. Van XX daghen ghave haer sout,
2470. Si souden Brunen met ghewout
2471. Seker wesen tsinen ghebode.
2472. Dit benam ic al, danct Gode!
2473. DOe mijn vader hadde ghedaen
2474. Sine bodscap, hi soude gaen
2475. Ende scauwen zinen scat.
2476. Ende als hi quam ter selver stat
2477. Daer hine ghelaten hadde te voren,
2478. Was die scat al verloren
2479. Ende sijn hol was up te broken.
2480. Wat holpe vele hier af ghesproken?
2481. Doe mijn vader dat vernam,
2482. Wart hi zeerich ende gram,
2483. Dat hi van torne hem selven hinc.
2484. Dus bleef achter Brunen dinc
2485. Bi miere behendichede al.
2486. Nu meerct hier mijn ongheval :
2487. Heere Ysingrine ende Brune de vraet
2488. Hebben nu den nauwen raet
2489. Metten coninc openbare
2490. Ende arem man Reynaerd es die blare."
2491. DIe coninc entie coninghinne,
2492. Die beede hopeden ten ghewinne,
2493. Si leedden Reynaerde buten te rade
2494. Ende baden hem, dat hi wel dade
2495. Ende hi hem wijsde sinen scat
2496. Ende alse Reynaerd horde dat,
2497. Sprac hi : "Soudic hu wijsen mijn goet,
2498. Heere coninc, die mi hanghen doet?
2499. So waer ic huut minen zinne..."
2500. "Neen, Reynaert," sprac die coninghinne,
2501. "Mine heere sal hu laten leven
2502. Ende sal hu vriendelike vergheven
2503. Alle gader sinen evelen moet,
2504. Ende ghi sult voert meer sijn vroet
2505. Ende goet ende ghetrauwe."
2506. Reynaerd sprac : "Dit doe ic, vrauwe,
2507. In dien dat mi de coninc nu
2508. Vaste ghelove hier voer hu
2509. Dat hi mi gheve sine hulde
2510. Ende Bruun alle mine onsculde
2511. Wille vergheven, ende omme dat
2512. So willic hem wijsen den scat,
2513. Den coninc, al daer hi leghet."
2514. Die coninc sprac : "Ic ware ontweghet,
2515. Wildic Reynaerde vele gheloven.
2516. Hem es dat stelen ende dat roven
2517. Ende dat lieghen gheboren int been."
2518. Die coninghinne sprac : "Heere, neen!
2519. Ghi moghet Reynaerde gheloven wel.
2520. Al was hi hier te voren fel,
2521. Hi nes nu niet dat hi was.
2522. Ghi hebt ghehoert hoe hi den das
2523. Ende sinen vader hevet bedreghen
2524. Met morde, die hi wel beteghen
2525. Mochte hebben andren dieren,
2526. Wildi meer zijn argentieren
2527. Ofte fel ofte onghetrauwe."
2528. Doe sprac die coninc : "Gentel vrauwe,
2529. Al waendic dat mi soude scaden,
2530. Eist dat ghijt mi dorret raden,
2531. So willict laten up hu ghenent
2532. Dese vorworde ende dit covent
2533. Up Reynaerts trauwe staen.
2534. Ne waer, ic segghe hem sonder waen :
2535. Doet hi meer eerchede,
2536. Alle die hem ten tienden lede
2537. Sijn belanct, sullent becoepen."
2538. Reynaerd sach den coninc beloepen
2539. Ende wart blide in sinen moet
2540. Ende sprac : "Heere, ic ware onvroet,
2541. Ne gheloofdic hu niet also."
2542. Doe nam die coninc een stro
2543. Ende vergaf Reynaerde al gader
2544. Die wanconst van sinen vader
2545. Ende zijns selves mesdaet toe.
2546. Al was Reynaert blide doe,
2547. Dat en dinct mi gheen wonder wesen.
2548. Jane was hi van der doot ghenesen?
2549. DOe Reynaert quite was ghelaten,
2550. Was hi blide utermaten
2551. Ende sprac : "Coninc, edel heere,
2552. God moete hu loenen al die eere
2553. Die ghi mi doet ende mijn vrauwe.
2554. Ic secht hu wel bi miere trauwe,
2555. Dat ghi mi vele eeren doet,
2556. So groet eere ende so groet goet,
2557. Dat niemen nes onder die zonne
2558. Dien ic also wale jonne
2559. Mijns scats ende miere trauwen
2560. Als ic hu doe ende miere vrauwen."
2561. Reynaert nam een stroe voer hem
2562. Ende sprac : "Heere, coninc, nem.
2563. Hier gheve ic di up den scat
2564. Die wijlen Ermelinc besat."
2565. DIe coninc ontfinc dat stroe
2566. Ende dancte Reynaerde zoe
2567. Als quansijs : "Dese maect mi heere."
2568. Reynaerts herte louch so zeere,
2569. Dat ment wel na an hem vernam,
2570. Doe die coninc so gheorsam
2571. Al gader was te sinen wille.
2572. Reynaert sprac : "Heere, zwighet stille.
2573. Merket waer mine redene gaet :
2574. Int oest hende van Vlaendren staet
2575. Een bosch, ende heet Hulster Loe.
2576. Coninc, ghi moghet wesen vroe,
2577. Mochti onthouden dit :
2578. Een borne heet Krieke Pit.
2579. Gaet zuut west niet verre danen.
2580. Heere coninc, ghine dorst niet wanen
2581. Dat ic hu de waerheit yet messe.
2582. Dats een de meeste wildernesse
2583. Diemen hevet in eenich rike.
2584. Ic segghe hu oec ghewaerlike,
2585. Dat somwijlen es een half jaer
2586. Dat toten borne commet daer
2587. No weder man no wijf,
2588. No creature die hevet lijf,
2589. Sonder die hule entie scuvuut
2590. Die daer nestelen in dat cruut,
2591. Of eenich ander voghelijn
2592. Dat daer waert gherne wilde zijn
2593. Ende daer hi avontuere lijdet.
2594. Ende daer in leghet mijn scat ghehidelt.
2595. Verstaet wel, ditte es hu nutte :
2596. Die stede heetet Krieke Putte.
2597. Ghi sult daer gaen ende mijn vrauwe.
2598. Ne wetet oec niemene so ghetrauwe
2599. Die ghi sult laten wesen hu bode.
2600. Verstaet mi wel coninc, dor Gode,
2601. Maer gaet daer selve; ende alse ghi
2602. Dien selven putte commet bi,
2603. Ghi sult vinden jonghe baerken.
2604. Heere coninc, dit suldi maerken :
2605. Die alre naest den putte staet,
2606. Coninc, tote dier baerken gaet.
2607. Daer leghet die scat onder begraven.
2608. Daer suldi delven ende scraven
2609. Een lettel mos in deene zijde.
2610. Daer suldi vinden menich ghesmide
2611. Van goude, rijkelijc ende scone.
2612. Daer suldi vinden die crone
2613. Die Ermelijnc die coninc drouch
2614. Ende ander chierheit ghenouch.
2615. Edele steene, guldin waerc,
2616. Men cocht niet omme dusent maerc.
2617. AY coninc, als ghi hebt dat goet,
2618. Hoe dicken suldi peinsen in huwen moet :
2619. 'Ay Reynaert, ghetrauwe vos,
2620. Die hier grouves in dit mos
2621. Desen scat bi dijnre lust,
2622. God gheve di goet waer du best.'"
2623. Doe andwoerde die coninc saen :
2624. "Reynaert, sal ic die vaert bestaen?
2625. Ghi moet zijn mede in die vaert
2626. Ende ghi moet ons, Reynaert,
2627. Helpen den scat ontdelven.
2628. Ic ne wanen bi mi selven
2629. Al daer nemmermeer gheraken.
2630. Ic hebbe ghehoort nomen Aken
2631. Ende Parijs. Eist daer yet na?
2632. Ende also als ic versta,
2633. So smeekedi, Reynaert, ende roomt.
2634. Krieke Putte, dat ghi hier noomt,
2635. Wanic es een gheveinsde name."
2636. Dit was Reynaerde ombequame
2637. Ende verbalch hem ende seide : "Ja, ja,
2638. Coninc, ghi zijter also na
2639. Alse van Colne tote meye.
2640. Waendi dat ic hu die Leye
2641. Wille wijsen in die flume Jordane?
2642. Ic sal hu wel toeghen, dat ic wane
2643. Orconde ghenouch al openbare."
2644. Lude riep hi : "Cuwaert, comt hare!
2645. Comet voert coninc, Cuwaert!"
2646. Die diere saghen dese vaert;
2647. Hem allen wonderde wat daer ware.
2648. Cuwaert die ghinc met vare,
2649. Hem wonderde wat die coninc woude.
2650. Reynaert sprac : "Cuwaert, hebdi coude?
2651. Ghi bevet. Zijt blide al sonder vaer
2652. Ende secht minen heere, den coninc, waer.
2653. Dies maent hi hu bi der trauwen
2654. Die ghi zijt sculdich miere vrauwen
2655. Ende die ic den coninc sculdich bem."
2656. Doe sprac Reynaert : "So secht hem.
2657. Weetstu waer Krieke Putte steet?"
2658. Cuwaert sprac : "Of ict weet?
2659. Ja ic, hoe sout wesen soe?
2660. Ne staet hi niet bi Hulst ter loe,
2661. Up dien moer in die wostine?
2662. Ic hebber ghedoghet groete pine
2663. Ende meneghen hongher ende menigh coude
2664. Ende aermoede so menichfoude
2665. Up Krieken Putte so meneghen dach,
2666. Dat ics vergheten niet ne mach.
2667. Hoe mochte ic vergheten dies,
2668. Dat al daer Reynout, de ries,
2669. Die valsche penninghe slouch
2670. Daer hi hem mede bedrouch
2671. Entie ghesellen sine.
2672. Dat was te voren eer ic met Rijne
2673. Mijn gheselscap makede vast,
2674. Die mi ghequijtte meneghen past."
2675. "O wy," sprac Reynaert, "soete Rijn,
2676. Lieve gheselle, scone hondekijn,
2677. Vergave God waerdi nu hier.
2678. Ghi sout toeghen wee desen dier
2679. Met huwen sone Rijne, waers te doene,
2680. Dat ic noint wart so coene,
2681. Dat ic eeneghe saken dede
2682. Daer ic den coninc mochte mede
2683. Te mi waert belghen doen met rechte.
2684. Gaet weder onder ghene knechte,"
2685. Sprac Reynaert, "haestelic, Cuwaert,
2686. Mijn heere de coninc ne heeft thuwaert
2687. Gheene sake te sprekene meer."
2688. Cuwaert dede eenen wederkeer
2689. Ende ghinc van sconincx rade daer.
2690. Reynaert sprac : "Coninc, eist waer
2691. Dat ic seide?" "Reynaert, jaet.
2692. Verghevet mi, ic dede quaet
2693. Dat ic hu mestroude yet.
2694. Reynaert, goede vrient, nu siet
2695. Den raet dat ghi met ons gaet
2696. Ten putte al daer dien burne staet,
2697. Daer die scat leghet begraven onder."
2698. Reynaert sprac : "Ghi secht wonder.
2699. Waendi, in waers arde vro,
2700. Coninc, oft mi stonde also
2701. Dat ic met hu wandelen mochte,
2702. Also als ons beeden dochte,
2703. Ende ghi, heere, waert al sonder zonde.
2704. Neent, het es also ic hu orconde
2705. Ende ict hu segghe, al eist scame.
2706. Doe Ysingrijn in sduvels name
2707. In de ordine ghinc hier te voren
2708. Ende hi te moonke wert bescoren,
2709. Doe ne conste hem de provende niet ghenoughen
2710. Daer VI moonke hem bi bedroughen.
2711. Hi claghede van honghere ende carmede
2712. So zeere dats mi ontfaermede.
2713. Doe hi carmede ende wart traech,
2714. Doe haddics rauwe als een zijn maech
2715. Ende gaf hem raet dat hi ontran.
2716. Daer omme bem ic in spaeus ban.
2717. MAerghin, als die zonne up gaet,
2718. Willic te Roeme om aflaet.
2719. Van Roeme willic over zee;
2720. Danen ne keeric nemmermee
2721. Eer ic so vele hebbe ghedaen,
2722. Coninc, dat ic met hu mach gaen
2723. Thuwer eeren ende thuwer vromen,
2724. Of ic te lande weder come.
2725. Het ware een onscone dinc,
2726. Souddi, heere coninc,
2727. Maken huwe wandelinghe
2728. Met eenen verwatenen ballinghe
2729. Als ic nu bem, God betere mi."
2730. Die coninc sprac : "Reynaert, zidi
2731. Yet langhe verbannen?" Doe sprac Reynaert :
2732. "Ja ic, hets III jaer dat ic wart
2733. Voer den deken Hermanne
2734. In vullen zeinde wart te bannen."
2735. Die coninc sprac : "Reynaert, na dat ghi zijt
2736. Te bannen, men souts mi doen verwijt,
2737. Reynaert, lietic hu met mi wandelen.
2738. Ic sal Cuwaerde ofte eenen andren
2739. Toten scatte doen gaen met mi,
2740. Ende ic rade hu, Reynaert, dat ghi
2741. Niet ne laet, ghine vaert
2742. Dat ghi hu van den banne claert."
2743. "Sone doe ic," sprac Reynaert,
2744. "Ic ga morghin te Rome waert,
2745. Gaet na den wille mijn."
2746. Die coninc sprac : "Ghi dinct mi zijn
2747. Bevaen in arde goeden dinghen.
2748. God jonne hu dat ghijt moet vulbringhen,
2749. Reynaert, alse hu ende mi
2750. Ende ons allen nutte zi."
2751. DOe dese tale was ghedaen,
2752. Doe ghinc Nobel die coninc staen
2753. Up eene hoghe stage van steene,
2754. Daer hi up plach te stane alleene
2755. Als hi sat in zijn hof te dinghe.
2756. Die dieren saten teenen ringhe
2757. Al omme ende omme in dat gras,
2758. Na dien dat elc gheboren was.
2759. Reynaerd stont bi der coninghinne :
2760. "Bidt voer mi, edele vrauwe,
2761. Dat ic hu met lieve weder scauwe."
2762. Soe sprac : "Die Heere, daert al an staet,
2763. Doe hu van zonden vul aflaet."
2764. Die coninc entie coninghinne
2765. Ghinghen met eenen bliden zinne
2766. Voer haer diere aerme ende rike.
2767. Die coninc, die sprac vriendelike :
2768. "Reynaert es hier commen te hove
2769. Ende wille, dies ic Gode love,
2770. Hem betren met al zinen zinnen
2771. Ende mijn vrauwe de coninghinne
2772. Hevet so vele ghebeden voer hem,
2773. Dat ic zijn vrient worden bem
2774. Ende hi versoent es jeghen mi
2775. Ende ic hem hebbe ghegheven vry
2776. Beede lijf ende lede.
2777. Reynaerde ghebiedic vullen vrede.
2778. Anderwaerf ghebiedic hem vrede
2779. Ende derde waerven mede,
2780. Ende ghebiede hu allen, bi huwen live,
2781. Dat ghi Reynaerde ende zinen wive
2782. Ende zinen kindren eere doet,
2783. Waer si commen in hu ghemoet,
2784. Sijt bi nachte, zijt bi daghe.
2785. In wille meer gheene claghe
2786. Van Reynaerts dinghen horen.
2787. Al was hi rouckeloes hier voren,
2788. Hi wille hem betren, ic segghe hu hoe :
2789. Reynaert wille maerghin vroe
2790. Palster ende scerpe ontfaen
2791. Ende wille te Roeme gaen
2792. Ende van Rome danen wille hi over zee
2793. Ende dan commen nemmermee
2794. Eer hi heeft vul aflaet
2795. Van alre zondeliker daet."
2796. DEse tale hevet Cirlin vernomen
2797. Ende vloech danen, dat hi es comen
2798. Ende hi vant die III ghesellen.
2799. Nu hoert wat hi hem sal tellen!
2800. Hi sprac : "Keytive, wat doedi hier?
2801. Reynaert es meester bottelgier
2802. Int hof ende moghende utermaten.
2803. Die coninc heeftene quite ghelaten
2804. Van alle sinen mesdaden
2805. Ende ghi zijt alle III verraden."
2806. Isingrijn began andwoerden
2807. Te Tieceline met corten woerden :
2808. "Ic wane ghi lieghet, heere raven."
2809. Mettien woerde began hi scaven
2810. Ende Brune die volchde mede.
2811. Si ghinghen recken hare lede
2812. Loepende des coninx waert.
2813. Tybeert bleef zeere vervaert
2814. Ende hi bleef sittende up die galghe.
2815. Hi was van sinen ruwen balghe
2816. In zorghen so groet utermaten,
2817. Dat hi gherne wille laten
2818. Sine oeghe varen over niet
2819. Die hi in spapen scuere liet,
2820. In dien dat hi verzoent ware.
2821. Hine wiste wat doen van vare,
2822. Dan hi ghinc sitten up die micke.
2823. Hi claechde vele ende arde dicke,
2824. Dat hi Reynaerde ye bekinde.
2825. Isingrijn quam met groeten gheninde
2826. Ghedronghen voer de coninghinne
2827. Ende sprac met eenen fellen zinne
2828. Te Reynaert waert so verre,
2829. Dat die coninc wert al erre
2830. Ende hiet Ysingrine vaen
2831. Ende Brune. Alsoe saen
2832. Worden si ghevanghen ende ghebonden.
2833. Ghine saghet nye verwoedde honden
2834. Doen meer lachters dan men hem dede,
2835. Ysingrine ende Brunen mede.
2836. Men voerese als leede gaste.
2837. Men bantse beede daer so vaste,
2838. Datsi binnen eere nacht
2839. Met gheenrande cracht
2840. Een let niet en mochten roeren.
2841. Nu hoert hoe hise voert sal voeren!
2842. REynaert, die hem was te wreet,
2843. Hi dede datmen Brunen sneet
2844. Van sinen rugghe een velspot af,
2845. Datmen hem teere scerpen gaf,
2846. Voets lanc ende voets breet.
2847. Nu ware Reynaert al ghereet,
2848. Haddi IV verssche scoen.
2849. Nu hoert wat hi sal doen,
2850. Hoe hi sal IV scoen ghewinnen!
2851. Hi ruunde toter coninghinnen :
2852. "Vrauwe, ic bem hu peelgrijn.
2853. Hier es mijn oem, Ysingrijn.
2854. Hi hevet IV vaste scoen.
2855. Helpt mi, dat icse an mach doen.
2856. Ic neme hu ziele in mine plecht.
2857. Het es peelgrins recht
2858. Dat hi ghedincket in sine ghebeden
2859. Al tgoet datmen hem noyt dede.
2860. Ghi moghet hu ziele an mi scoyen.
2861. Doet Haersenden, miere moyen,
2862. Gheven twee van haren scoen.
2863. Dit moghedi wel met eeren doen :
2864. So blivet thuus in haer ghemac."
2865. "Gherne," die coninghinne sprac,
2866. "Reynaert, ghine mochtes niet ombeeren,
2867. Ghine hebt scoen : ghi moetet varen
2868. Huten lande in des Gods ghewout,
2869. Over berghe ende int wout
2870. Ende terden struke ende steene.
2871. Dinen aerbeit wert niet cleene,
2872. Hets dijn noet dattu hebs scoen.
2873. Ic wilre gherne mijn macht toe doen.
2874. Die Ysingrijns waren hu wel ghemicke :
2875. Si zijn so vaste ende so dicke
2876. Die Ysingrijn draghet ende zijn wijf.
2877. Al sout hem gaen an haer lijf,
2878. Elkerlijc moet hu gheven twee scoen
2879. Daer ghi hu vaert mede moet doen."
2880. Dus hevet die valsche peelgrijn
2881. Beworven dat dher Ysingrijn
2882. Al toten knien hevet verloren
2883. Ende beede sine voeten voren
2884. Dat vel al gader toten claeuwen.
2885. Ghine saecht noint voghel braeuwen
2886. Die stilre hilt al sine leden
2887. Dan Ysingrijn de zine dede,
2888. Doemen so jammerlike ontscoyde,
2889. Dat hem dat bloet ten teen af vloyde.
2890. DOe Ysingrijn ontscoyt was,
2891. Moeste gaen ligghen up dat gras
2892. Vrauwe Herswint, die wulfinne,
2893. Met eenen wel drouven zinne
2894. Ende liet haer af doen dat vel
2895. Ende die claeuwen also wel
2896. Bachten van beede haren voeten.
2897. Dese daet dede wel soeten
2898. Reynaerde sinen drouven moet.
2899. Nu hoert wat claghen hi noch doet!
2900. "Moye," seit hi, "moye,
2901. In hoe meneghen vernoye
2902. Hebdi dor minen wille ghewesen?
2903. Dats mi al leet, sonder van desen
2904. Eist mi lief, ic segghe hu twi :
2905. Ghi zijt, des ghelovet mi,
2906. Een die liefste van minen maghen.
2907. Bedi sal ic hu scoen an draghen.
2908. Godweet dats al huwe bate.
2909. Ghi sult an hoghen aflate
2910. Deelen ende an al dat perdoen,
2911. Lieve moye, dat ic in hu scoen
2912. Sal bejaghen over zee."
2913. Vrauwe Herswinden was so wee,
2914. Datso cume mochte spreken :
2915. "Ay Reynaert, God moete mi wreken,
2916. Dat ghi over ons siet huwen wille."
2917. Ysingrijn balch ende zweech stille
2918. Ende zijn gheselle Brune, ne ware
2919. Hem was te moede arde zware.
2920. Si laghen ghebonden ende ghewont.
2921. Hadde oec doe ter selver stont
2922. Tybeert die cater ghewesen daer,
2923. Ic dar wel segghen over waer,
2924. Hi hadde so vele ghedaen te voren,
2925. Hine waers niet bleven sonder toren.
2926. Wat helpt dat ict hu maecte lanc?
2927. Des ander daghes, voer de zonne up ganc,
2928. Dede Reynaert zijn scoen snoeren,
2929. Die Ysingrijns waren te voren
2930. Ende zijns wijfs vrauwe Hersenden,
2931. Ende hadse vaste ghedaen benden
2932. Om zine voeten ende ghinc
2933. Daer hi vant den coninc
2934. Ende zijn wijf die coninghinne.
2935. Hi sprac met eenen soeten zinne :
2936. "Heere, God gheve hu goeden dach,
2937. Ende mier vrauwen, die ic mach
2938. Prijs gheven met rechte.
2939. Nu doet Reynaert gheven huwen knechte
2940. Palster ende scerpe ende laet mi gaen."
2941. Doe dede die coninc haesten saen
2942. Den capelaen, Belin de ram.
2943. Ende als hi bi den coninc quam,
2944. Sprac die coninc : "Hier es
2945. Dese peelgrijn. Leest hem een gheles
2946. Ende ghevet hem scaerpe ende staf."
2947. Belin den coninc andwoerde gaf :
2948. "Heere, in dar des doen niet.
2949. Reynaert hevet selve beghiet
2950. Dat hi es in spaeus ban."
2951. Die coninc sprac : "Belin, wats dan?
2952. MEester Jufroet doet ons verstaen :
2953. Hadde een man alleene ghedaen
2954. Also vele zonden alse alle die leven,
2955. Ende wildi aercheit al begheven
2956. Ende te biechten gaen
2957. Ende penitencie daer af ontfaen,
2958. Dat hi over zee wille varen,
2959. Hi mochte hem wel selve claren."
2960. Belin sprac ten coninc echt :
2961. "Ic en doere toe crom no recht
2962. Van gheesteliker dinc altoes,
2963. Ghine wilt mi quiten scadeloes
2964. Jeghen bisscop ende jeghen den deken."
2965. Die coninc sprac : "In VIII weken
2966. Sone wane ic hu bidden so vele.
2967. Oec haddic liever dat huwe kele
2968. Hinghe dan ic hu heden bat."
2969. Ende alse Belin hoerde dat,
2970. Dat die coninc balch te hem waert,
2971. Wart Belin so vervaert,
2972. Dat hi beefde van vare
2973. Ende ghinc ghereeden zine autare
2974. Ende began zinghen ende lesen
2975. Al dat hem goet dochte wesen.
2976. DOe Belin die capelaen
2977. Oemoedelike hadde ghedaen
2978. Dat ghetijde van den daghe,
2979. Doe hinc hi an zine craghe
2980. Eene scaerpe van Bruuns velle.
2981. Oec gaf hi den fellen gheselle
2982. Den palster in de hant daer bi,
2983. Te zinen ghevoughe. Doe was hi
2984. Al ghereet te ziere vaert.
2985. Doe sach hi ten coninc waert
2986. Hem liepen die gheveinsde tranen
2987. Neder neven zine granen
2988. Alse oft hi jammerlike in sine herte
2989. Van rauwen hadde grote smerte.
2990. Dit was bedi ende anders niet,
2991. Dat hi hem allen die hi daer liet
2992. Niet hadde beraden al sulke pine
2993. Alse Brunen ende Ysingrine,
2994. Haddet moghen ghevallen.
2995. Nochtan stont hi ende bat hem allen,
2996. Datsi over hem bidden souden
2997. Also ghetrauwelike als hi woude,
2998. Dat hi over hem allen bade.
2999. Dat orlof nemen dochte hem spade,
3000. Want hi gherne danen ware.
3001. Hi was altoes zeere in vare
3002. Als die hem selven sculdich weet.
3003. Doe sprac die coninc : "Mi es leet,
3004. Reynaert, dat ghi dus haestich zijt."
3005. "Neen, heere, het es tijt!
3006. Men sal gheene weldaet sparen.
3007. Huwen orlof, ic wille varen."
3008. Die coninc sprac : "Gods orlof."
3009. Doe gheboet die coninc al dat hof
3010. Met Reynaerde huut waert te ghane,
3011. Sonder alleene die ghevane.
3012. NU wart Reynaert peelgrijn,
3013. Ende zijn oem Ysingrijn
3014. Ende Brune die ligghen ghebonden
3015. Ende ziec van zeeren wonden.
3016. Mi dinct, ende ic wane des,
3017. Dat niement so onspellic es
3018. Tusschen Pollanen ende Scouden,
3019. Die hem van lachene hadde onthouden,
3020. Die rauwe die hem mochte ghescien,
3021. Hadde hi Reynaerde doe ghesien.
3022. Hoe wonderlic hi henen ghinc,
3023. Ende hoe ghemackelic dat hem hinc
3024. Scaerpe ende palster omme den hals
3025. Ende die scoen als ende als
3026. Die hi drouch an zine been
3027. Ghebonden, so dat hi sceen
3028. Een peelgrijn licht ghenouch.
3029. Reynaerts herte binnen louch,
3030. Dor datsi alle met hem ghinghen
3031. Met so groter zameninghen
3032. Die hem te voren waren wreet.
3033. Doe sprac hi : "Coninc, mi es leet
3034. Dat ghi so verre met mi gaet.
3035. Ic vruchte het mach hu wesen quaet.
3036. Ghi hebt ghevaen II mordenaren.
3037. Ghevalt, datsi hu ontvaren,
3038. Ghi hebt hu te wachtene meer
3039. Dan ghi noint hadt eer.
3040. Blijft ghesont ende laet mi gaen."
3041. Na dese tale ghinc hi staen
3042. Up sine II achterste voeten
3043. Ende maende die diere cleene ende grote,
3044. Datsi alle voer hem baden
3045. Of si alle an sine weldaden
3046. Recht deel nemen wouden.
3047. Si seiden alle datsi souden
3048. Sijns ghedincken in haer ghebede.
3049. Nu hoert voert wat Reynaert dede!
3050. Daer hi van den coninc sciet,
3051. So drouvelic hi hem gheliet,
3052. Dat hem somen zeere ontfaremde.
3053. Cuwaert, den haze, hi becaremde :
3054. "O wy, Cuwaert, sullen wi sceeden?
3055. Of God wilt, ghi sult mi gheleeden,
3056. Ende mijn vrient, Belin de ram.
3057. Ghi twee, ghine daedt mi noint gram.
3058. Ghi moet mi bet voert bringhen.
3059. Ghi zijt van zoeter wandelinghen
3060. Ende onberoupen ende goedertieren
3061. Ende ombeclaghet van allen dieren.
3062. Ghestade es huwer beeder zede,
3063. Als ic doe ten tijden dede
3064. Als ic clusenare was.
3065. Hebdi lovere ende gras,
3066. Ghine doet ne gheenen heesch
3067. Noch om broet no om vleesch
3068. Noch om sonderlinghe spijse."
3069. Met aldus ghedanen prijse
3070. Hevet Reynaert dese II verdoort,
3071. Datsi met hem ghinghen voort
3072. Tote dat hi quam voer zijn huus
3073. Ende voer de porte van Manpertuus.
3074. ALse Reynaert voer de porte quam,
3075. Doe sprac hi : "Belin, neve ram,
3076. Ghi moet alleene buten staen.
3077. Ic moet in mine veste gaen;
3078. Cuaert sal in gaen met mi.
3079. Heere Belin, bidt hem dat hi
3080. Troeste wel vrauwe Hermelinen
3081. Met haren cleenen welpkinen,
3082. Als ic orlof an hem neme."
3083. Belin sprac : "Ic bids heme
3084. Dat hise alleene troeste wale."
3085. Reynaert ghinc met scoenre tale
3086. So smeeken ende losengieren
3087. In so menegher manieren,
3088. Dat hi bi barate brochte
3089. Cuwaerde in sine haghedochte.
3090. ALs si in dat hol quamen,
3091. Cuaert ende Reynaert tsamen,
3092. Doe vonden si vrauwe Hermelinen
3093. Met haren cleenen welpkinen.
3094. Die was in zorghen ende in vare,
3095. Want so waent dat Reynaert ware
3096. Verhanghen ende so vernam
3097. Dat hi weder thuus waert quam
3098. Ende palster ende scerpe drouch.
3099. Dit dochte haer wonders ghenouch.
3100. So was blide ende sprac saen :
3101. "Reynaert, hoe sidi ontgaen?"
3102. "Ic bem worden peelgrijn.
3103. Heere Brune ende heere Ysengrijn
3104. Sijn worden ghisele over mi.
3105. Die coninc hevet, danc hebbe hi,
3106. Cuaerde ghegheven in rechter zoene
3107. Al onsen wille mede te doene.
3108. Die coninc die lyede das,
3109. Dat Cuaert die eerste was
3110. Die ons verriet jeghen hem
3111. Ende bi der trauwen die ic bem
3112. Sculdich hu, vrauwe Hermeline :
3113. Cuaerde naket eene groete pine.
3114. Ic bem up hem met rechte gram!"
3115. Ende alse dat Cuaert vernam
3116. Keerdi hem omme ende waende vlien,
3117. Maer dat ne conste hem niet ghescien,
3118. Want Reynaert hadde hem ondergaen
3119. Die porte ende ghegreepene saen
3120. Bi der kelen mordadelike.
3121. Ende Cuaert riep ghenadelike :
3122. "Helpt mi, Belin! Waer sidi?
3123. Dese peelgrijn verbijt mi!"
3124. DAt roupen was sciere ghedaen,
3125. Bedi Reynaert hadde saen
3126. Sine kele ontwee ghebeten.
3127. Doe sprac Reynaert : "Nu gaen wi heten
3128. Desen goeden vetten hase."
3129. Die welpine liepen ten base
3130. Ende ghinghen heten al ghemeene.
3131. Haren rauwe was wel cleene,
3132. Dat Cuaert hadde verloren tlijf.
3133. Ermeline, Reynaerts wijf,
3134. Hat dat vleesch ende dranc dat bloet.
3135. Ay, hoe dicke dancte so goets
3136. Den coninc, die dor sine doghet
3137. Die cleene welpkine hadde verhoghet
3138. So wel met eenen goeden male.
3139. Reynaert sprac : "Hi jans hu wale.
3140. Ic weet wel, moet die coninc leven,
3141. Hi soude ons gherne ghiften gheven
3142. Die hi selve niet ne woude
3143. Hebben om VII maerc van goude."
3144. "Wat ghiften es dat?" sprac Hermeline.
3145. Reynaert sprac : "Hets eene lijne
3146. Ende eene vorst ende twee micken,
3147. Maer maghic, ic sal hem ontscricken
3148. Hopic, eer lijden daghen twee,
3149. Dat ic omme zijn daghen mee
3150. Ne gave dan hi omme tmijn."
3151. Soe sprac : "Reynaert, wat mach dat zijn?"
3152. REynaert sprac : "Vrauwe, ic secht hu :
3153. Ic weet een wildernesse nu
3154. Van langhen haghen ende van heede
3155. Ende die so nes niet onghereede
3156. Van goeden ligghene ende van spijsen.
3157. Daer wonen hoenre ende pertrijsen
3158. Ende menegherande vogheline.
3159. Wildi doen, vrauwe Ermeline,
3160. Dat ghi gaen wilt met mi daer?
3161. Wi moghen daer wonen VII jaer.
3162. Willen wi wandelen onder die scade
3163. Ende hebben daer groete ghenade,
3164. Eer wi worden daer bespiet.
3165. Al seidic meer, in loghe niet."
3166. "AY, Reynaert," sprac vrauwe Hermeline,
3167. "Dit dinct mi wesen eene pine
3168. Die al gader ware verloren.
3169. Nu hebdi dit lant verzworen
3170. In te wonen nemmermee,
3171. Eer ghi comt over zee
3172. Ende hebt palster ende scerpe ontfaen."
3173. Reynaert andwoerde vele saen :
3174. "So meer ghezworen, so meer verloren.
3175. Mi seide een goet man hier te voren
3176. In rade dat hi mi riet :
3177. 'Bedi ne gheene trauwe ne diedet niet'.
3178. Al vuldade ic dese vaert,
3179. En holpe mi niet," sprac Reynaert,
3180. "In waers een ey niet te bat;
3181. Ic hebbe den coninc eenen scat
3182. Belovet die mi es onghereet,
3183. Ende als hi des de waerheit weet
3184. Ende hi bi mi es bedroghen,
3185. Dat ic hem al hebbe gheloghen,
3186. So sal hi mi haten vele meere
3187. Dan hi noint dede eere.
3188. Daer bi peinsic in minen moet :
3189. Dat varen es mi also goet
3190. Alse dit bliven," sprac Reynaert,
3191. "Ende Godsat hebbe mijn rode baert.
3192. Ghedoe hoe ic ghedoe,
3193. Of mi troestet mee daer toe
3194. No die cater, no die das,
3195. No Bruun, die na mijn oem was,
3196. No dor ghewin, no dor scade,
3197. Dat ic in sconinx ghenade
3198. Ne comme, dat ic leve lancst.
3199. Ic hebbe leden so meneghen anxt."
3200. SO zeere balch die ram Belijn
3201. Dat Cuaert, die gheselle zijn,
3202. In dat hol so langhe merrede.
3203. Hi riep als die hem zeere errede :
3204. "Cuaert, lates den duvel wouden!
3205. Hoe langhe sal hu daer Reynaert houden?
3206. Twine comdi huut ende laet ons gaen?"
3207. Alse Reynaert dit hadde verstaen,
3208. Doe ghinc hi hute tote Beline
3209. Ende sprac al stillekine :
3210. "Ay, heere, twi so belghedi?
3211. Al sprac Cuwaert jeghen mi
3212. Ende jeghen ziere moyen,
3213. Waer omme mach hu dus vernoyen?
3214. Cuaert dede mi verstaen,
3215. Ghi moghet wel sachte voeren gaen,
3216. Ne wildi hier niet langher zijn.
3217. Hi moet hier merren een lettelkijn
3218. Met siere moyen Hermelinen
3219. Ende met haren welpkinen,
3220. Die seere weenen ende mesbaren
3221. Om dat ic hem sal ontfaren;"
3222. Belin sprac : "Nu secht mi,
3223. Heere Reynaert, wat hebdi
3224. Cuaerde te leede ghedaen?
3225. Also als ic conste verstaen,
3226. So riep hi arde hulpe up mi."
3227. Reynaert sprac : "Wat sechdi,
3228. Belin? God moete hu beraden.
3229. Ic segghe hu wat wi doe daden.
3230. Doe ic in huus gheganghen quam
3231. Ende Ermeline an mi vernam
3232. Dat ic wilde varen over zee,
3233. Ten eersten wart haer so wee,
3234. Datso langhe in ommacht lach
3235. Ende alse Cuaert dat ghesach,
3236. Doe riep hi lude : 'Helet, vry,
3237. Com hare, ende helpt mi
3238. Miere moyen laven, so es in ommacht!"
3239. Doe riep hi met groeter cracht;
3240. Dit waren die woerde ende niet hel."
3241. "En trauwen, ic verstont oec wel
3242. Dat Cuaert dreef groet mesbare.
3243. Ic waende hem yet mesvallen ware."
3244. Reynaert sprac : "Belin, neent niet!
3245. Mi ware leet mesquame hem yet
3246. Minen kindren of minen wive
3247. Dan mijns neven Cuwaerts live."
3248. REynaert sprac : "Vernaemdi yet
3249. Dat mi de coninc ghistren hiet
3250. Voer arde vele hoeghe liede,
3251. Als ic huten lande sciede,
3252. Dat ic hem een paer lettren screve?
3253. Suldijt hem draghen, Belin, neve?
3254. Het es ghescreven ende al ghereet."
3255. Belin sprac : "Ende ic ne weet,
3256. Reynaert, wistic hu ghedichte
3257. Dat ghetrauwe ware, ghi mochtet lichte
3258. Ghebidden dat ict den coninc
3259. Droughe, haddic eeneghe dinc
3260. Daer icse mochte in steken."
3261. Reynaert sprac : "Hu ne sal niet ghebreken.
3262. Eer des coninx lettren hier bleven,
3263. Ic soude hu dese scerpe eer gheven,
3264. Heere Belin, die ic draghe
3265. Ende hanghense an huwe craghe
3266. Ende des conincs lettren daer in.
3267. Ghi sulter af hebben groet ghewin,
3268. Des conincs danc ende groet eere.
3269. Ghi sult den coninc, minen heere,
3270. Harde willecomme zijn."
3271. Dit loofde mijn heere Belijn.
3272. REynaert ghinc in die aghedochte
3273. Ende keerde weder ende brochte
3274. Sinen vrient Beline jeghen
3275. Dat hoeft van Cuaerde ghedreghen
3276. In die scerpe ghesteken,
3277. Ende hinc bi sinen quaden treken
3278. Die scerpe Belin an den hals
3279. Ende beval hem, als ende hals,
3280. Dat hi die lettren niet ne soude
3281. Besien, of hi gherne woude
3282. Den coninc teenen vrienden maken,
3283. Ende seide hem dat die lettren staken
3284. In die scerpe verholenlike,
3285. Ende of hi wesen wilde rike
3286. Ende sinen heere, den coninc, hadde lief,
3287. Dat hi seide, dat desen brief
3288. Bi hem alleene ware ghescreven,
3289. Ende hiere raet toe hadde ghegheven.
3290. Die coninc souts hem weten danc.
3291. Dat hoerde Belin ende spranc
3292. Van der stede daer hi up stoet
3293. Meer dan eenen halven voet,
3294. So blide was hi van der dinc,
3295. Die hem te toerne sint verghinc.
3296. DOe sprac Reynaert : "Belin heere,
3297. Nu weetic wel dat ghi doet eere
3298. Hu selven ende die zijn int hof.
3299. Men saels hu spreken groeten lof
3300. Alsmen weet dat ghi coont dichten
3301. Met sconen woerden ende met lichten,
3302. Alsi dat ics niet ne can.
3303. Men seit dicken hets menich man
3304. Groete eere ghesciet, dat hem God jonste,
3305. Van dinghen die hi lettel conste."
3306. Hier na sprac Belin : "Reynaert,
3307. Wats hu raet? Wille Cuaert
3308. Met mi weder te hove gaen?"
3309. "Neen hi," sprac Reynaert, "hi sal hu saen
3310. Volghen bi desen selven pade.
3311. Hine hevet noch ne gheene stade.
3312. Nu gaet voren met ghemake.
3313. Ic sal Cuaerde sulke sake
3314. Ontdecken die noch es verholen."
3315. "Reynaert, so blivet Gode volen",
3316. Sprac Belin ende dede hem up de vaert.
3317. Nu hoert wat hi doet, Reynaert!
3318. Hi keerde in sine haghedochte
3319. Ende sprac : "Hier naect ons gherochte,
3320. Bliven wi hier, ende grote pine.
3321. Ghereet hu, vrauwe Hermeline,
3322. Ende mine kindre also al gader.
3323. Volghet mi, ic bem hu vader,
3324. Ende pinen wi ons dat wi ontfaren."
3325. Doene was daer doe gheen langher sparen.
3326. Si daden hem alle up die vaert :
3327. Ermeline ende heere Reynaert
3328. Ende hare jonghe welpkine;
3329. Dese ane vaerden die woestine.
3330. NU hevet Belin die ram
3331. Soe gheloepen, dat hi quam
3332. Te hove een lettel na middach.
3333. Als die coninc Belin ghesach,
3334. Die de scerpe weder brochte,
3335. Daer Brune die beere so onsochte
3336. Te voren omme was ghedaen,
3337. Doe sprac hi te Belin saen :
3338. "Heere Belin, wanen comedi?
3339. Waer es Reynaert? Hoe comt dat hi
3340. Dese scerpe niet met hem draghet?"
3341. Belin sprac : "Coninc, ic maghet
3342. Hu segghen also ict weet.
3343. Doe Reynaert al was ghereet
3344. Ende hi den casteel rumen soude,
3345. Doe seide hi mi dat hi hu woude
3346. Een paer lettren, coninc vry,
3347. Senden ende doe bat hi mi
3348. Dat icse droughe dor huwe lieve.
3349. Ic seide, meer dan VII brieve
3350. Soudic dor huwen wille draghen.
3351. Doe ne conste Reynaert niet bejaghen
3352. Daer ic de brieve in draghen mochte.
3353. Dese scerpe hi mi brochte
3354. Ende die lettren daer in ghesteken.
3355. Coninc, ghine horet noint spreken
3356. Van betren dichtre dan ic bem.
3357. Dese lettren dichte ic hem,
3358. Gaet mi te goede of te quade.
3359. Dese lettren dichte ic bi minen rade
3360. Aldus ghemaect ende ghescreven."
3361. Doe hiet hem die coninc gheven
3362. Den brief Botsaerde, sinen clerc.
3363. Dat was hi die ant werc
3364. Bet conste dan yement die daer was.
3365. Botsaert plach emmer dat hi las
3366. Die lettren die te hove quamen.
3367. Bruneel ende hi, die namen
3368. Die scerpe van den halse Belijns,
3369. Die bi der dompheit zijns
3370. Hier toe hadde gheseit so verre,
3371. Dat hi snieme sal werden erre.
3372. Die scerpe ontfinc Botsaert, de clerc.
3373. Doe moeste bliken Reynaerts werc.
3374. ALse hi dat hoeft voert trac,
3375. Botsaert, ende sach dat :
3376. "Helpe, wat lettren zijn dit?
3377. Heere coninc, bi miere wit,
3378. Dit es dat hoeft van Cuaerde!
3379. O wach, dat ghi noint Reynaerde,
3380. Coninc, ghetrauwet so verre!"
3381. Doe mochtemen drouve sien ende erre
3382. Dien coninc entie coninghinne.
3383. Die coninc stont in drouven zinne
3384. Ende slouch zijn hoeft neder.
3385. Over lanc hief hijt weder
3386. Up ende begonste werpen huut
3387. Een dat vreeselicste gheluut
3388. Dat noint van diere ghehoort waert.
3389. Ghene dieren waren vervaert.
3390. Doe spranc voert Syrapeel,
3391. Die lubaert. Hi was een deel
3392. Des coninx maech, hi mocht wel doen.
3393. Hi sprac : "Heere, coninc lyoen,
3394. Twi drijfdi dus groet onghevouch?
3395. Ghi mesliet hu ghenouch,
3396. Al ware de coninghinne doot.
3397. Doet wel ende wijsheit groot
3398. Ende slaect huwen rauwe een deel."
3399. Die coninc sprac : "Heere Sierapeel,
3400. Mi hevet een quaet wicht so verre
3401. Bedroghen, dat ics bem erre,
3402. Ende int strec gheleet bi barate,
3403. Dat ic recht mi selven hate
3404. Ende ic mine eere hebbe verloren.
3405. Die mine vriende waren te voren,
3406. Die stoute heere Brune ende heere Ysingrijn,
3407. Die rovet mi een valsch peelgrijn.
3408. Dat gaet miere herten na so zeere,
3409. Dat het gaen sal an mine eere
3410. Ende an mijn leven, het es recht."
3411. Doe sprac Syrapeel echt :
3412. "Es ghedaen mesdaet, men saelt zoenen.
3413. Men sal den wulf enten beere doen comen
3414. Ende vrauwe Hersenden also wel
3415. Ende betren hem hare mesdaet snel
3416. Ende over haren toren ende over hare pine
3417. Versoenen metten ram Beline,
3418. Na dat hi selve heeft ghelyet
3419. Dat hi Cuaerde verriet.
3420. Ende daer na sullen wi alle loepen
3421. - Hi heeft mesdaen hi moet becoepen -
3422. Na Reynaerde ende sulne vanghen
3423. Ende sullen sine kele hanghen
3424. Sonder vonnesse, hets recht!"
3425. Doe andwoerde die coninc hecht :
3426. "O Wy, heere Syrapeel,
3427. Mochte dit ghescien, so ware een deel
3428. Ghesocht den rauwe die mi slaet."
3429. Syrapeel sprac : "Heere, jaet!
3430. Ic wille gaen maken die zoene."
3431. Doe ghinc Syrapeel die coene,
3432. Daer hi die ghevanghene vant.
3433. Ic wane dat hise teerst ontbant
3434. Ende daer na sprac hi : "Ghi heeren beede,
3435. Ic bringhe hu vrede ende gheleede.
3436. Mine heere de coninc groet hu,
3437. Ende hem berauwet zeere nu
3438. Dat hi jeghen hu heeft mesdaen.
3439. Hi biet hu, wildijt ontfaen,
3440. Wie so blide si ofte gram.
3441. Hi wille hu gheven Belin den ram
3442. Ende alle sheere Belins maghe
3443. Van nu toten domsdaghe,
3444. Eist int velt, eist int wout.
3445. Hebse alle in hu ghewout
3446. Ende ghise ghewilleghelike verbit.
3447. Die coninc ontbiet hu voer al dit,
3448. Dat ghi sonder eeneghe mesdaet
3449. Reynaerde moghet toren ende quaet
3450. Doen ende alle zine maghen,
3451. Waer so ghise moghet belaghen.
3452. Dese twee groete vreden
3453. Wille hu die coninc gheven heden
3454. Te vryen leene eewelike.
3455. Ende hier binnen wilt die coninc rike,
3456. Dat ghi hem zweert vaste hulde.
3457. Hine wille oec bi sinen sculde
3458. Nemmermeer jeghen hu mesdoen.
3459. Dit biedt hu de coninc lyoen.
3460. Dit neemt ende leeft met ghenaden,
3461. Bi Gode, ic dart hu wel raden."
3462. Isingrijn sprac toten beere :
3463. "Wat sechdire toe, Brune heere?"
3464. Brune sprac : "Ic hebbe liever in de rijsere
3465. Dan hier te ligghene int ysere.
3466. Laet ons toten coninc gaen
3467. Ende sinen pays daer ontfaen."
3468. Met Syrapeel datsi ghinghen
3469. Ende maecten pays van allen dinghen.
Onderwerp
AT 0053 - Reynard the Fox at Court 
AT 0053 - Reynard the Fox at Court 
ATU 0053 - The Fox at Court
ATU 0053 - The Fox at Court
VDK 0053 - Reynard the Fox at Court
VDK 0053 - Reynard the Fox at Court
AT 0020D* - Cock and Other Animals Journey to Rome to become Pope
AT 0020D* - Cock and Other Animals Journey to Rome to become Pope
ATU 0020D* - Pilgrimage of the Animals
ATU 0020D* - Pilgrimage of the Animals
Beschrijving
In zijn tweede biecht maakt Reynaert gewag van een staatsgreep die zou zijn beraamd om Bruun op de troon te helpen. Geld om deze operatie te bekostigen was er in overvloed dankzij een schat die Reynaerts vader gevonden had. Reynaert doet zich voor als trouwe onderdaan en vertelt dat hij door het stelen van de schat de staatsgreep heeft verhinderd. Hij wil de koning zelfs de vindplaats van de schat aanwijzen. Op dat moment vliegt de raaf Tiecelijn weg om de drie "vijanden" te verwittigen. Tibeert gelooft dat Reynaert zich zal vrijpraten en geeft zich gewonnen. Maar de wolf en de beer rennen terug naar het hof, waar ze als samenzweerders in de boeien worden geklonken. Reynaert vertrekt op pelgrimstocht naar Rome met een tas gesneden uit het vel van de beer en schoenen uit de huid van het wolvenpaar. Haas en ram vergezellen de vos tot aan Malpertuus. In het vossenhol wordt Cuwaert de haas vermoord en opgegeten. Zijn hoofd wordt in de tas van berenvel gestopt. De ram Belijn moet die aan de koning bezorgen en erbij vertellen dat hij "de brief" persoonlijk gedicteerd heeft. Als aap Botsaert, de hofklerk, de tas opent wordt het bedrog van de vos duidelijk. Firapeel de luipaard stelt voor om Bruun en Isegrim vrij te laten en hen voor eeuwig en altijd toe te laten de schapen te bejagen. Reynaert wordt vogelvrij verklaard.
Bron
Stuttgart, Württembergische Landesbibliothek, Cod. poet. et philol. fol. 22
Commentaar
1180-1279
Vanwege de omvang is de tekst in drie stukken opgenomen in de verhalenbank. Deze zijn te vinden onder de idnummers VdvR001A tot en met VdvR001C.
Van deze tekst zijn ook losse passages opgenomen wanneer deze gekoppeld kunnen worden aan een verhaaltype. Daarbij zijn uitgebreidere samenvattingen beschikbaar. Deze fragmenten zijn doorgenummerd vanaf VdvR002.
Van deze tekst zijn ook losse passages opgenomen wanneer deze gekoppeld kunnen worden aan een verhaaltype. Daarbij zijn uitgebreidere samenvattingen beschikbaar. Deze fragmenten zijn doorgenummerd vanaf VdvR002.
The Fox at Court
Naam Overig in Tekst
willam
willam
Willem
Willem
madock
madock
Madocke
Madocke
Madoc
Madoc
God
God
reinaert
reinaert
reynaert
reynaert
reynaerde
reynaerde
nobel
nobel
isegrym
isegrym
isegrim
isegrim
ysegrim
ysegrim
corttoys
corttoys
Cortois
Cortois
tybert
tybert
Tibeert
Tibeert
Tybeert
Tybeert
panther
panther
pantheer
pantheer
kuwart
kuwart
Cuwaert
Cuwaert
grymbaert
grymbaert
Grimbeert
Grimbeert
ersswijn
ersswijn
Eerswint
Eerswint
mapertuus
mapertuus
Maupertuus
Maupertuus
cantecleer
cantecleer
coppe
coppe
alente
alente
hollant
hollant
ordanen
ordanen
bruun
bruun
brunen
brunen
lanfreit
lanfreit
lantfreit
lantfreit
Lamfreit
Lamfreit
Julocke
Julocke
metynet
metynet
mertynet
mertynet
ermelijn
ermelijn
reynaerdijn
reynaerdijn
Reinaerdijn
Reinaerdijn
roosteel
roosteel
Rosseel
Rosseel
bellijn
bellijn
Belijn
Belijn
olewi
olewi
bruneel
bruneel
herri
herri
boreel
boreel
knoesel
knoesel
cleynbeiach
cleynbeiach
grymbaert
grymbaert
Grimbeert
Grimbeert
ermelinc
ermelinc
Ermenrike
Ermenrike
vlaenderen
vlaenderen
hulsteloo
hulsteloo
Hulsterloo
Hulsterloo
kriekenpit
kriekenpit
kryekenpit
kryekenpit
Kriekeput
Kriekeput
tyeselijn
tyeselijn
Tiecelijn
Tiecelijn
erswijnde
erswijnde
Eerswint
Eerswint
kuwart
kuwart
kuwert
kuwert
kuweerd
kuweerd
kuwaert
kuwaert
Cuwaert
Cuwaert
mapertuus
mapertuus
Maupertuus
Maupertuus
fyrapeel
fyrapeel
Firapeel
Firapeel
lapeel
lapeel
carbout
carbout
Corbout
Corbout
scerpenebbe
scerpenebbe
Naam Locatie in Tekst
Holland
Holland
Ardennen
Ardennen
Martinet
Martinet
Vlaanderen
Vlaanderen
parijs
parijs
Plaats van Handelen
Gent (België)
Gent (België)
Kloekenummer in tekst
I241p
I241p
Datum Invoer
2013-03-01 14:46:21