WVHIL064 - Vanden hont die verbroeyt wort

XLIV. Vanden hont die verbroeyt wort.

Beghin ende eynde sijn twee zaken:
Als deen den anderen mach ghenaken
Ende tende sluut op sijn beghin,
Soe ist gherechtich meer noch min.
Die dan een werc beghint van baten,
Die mach op teynde hem zeer verlaten,
Ende leven in goeder hopen,
Can hi tmiddel wel beknopen,
Als dbeghin ende teynde wijst.
Daer is menich man die hoghe rijst
Ende daelt daer nae in crancker hoede.
Woude hi mercken naden vroede,
Die hoer middel also saten,
Dat hem tende comt te baten,
Hi soude hem zeer voert dalen hoeden;
Wanttie leringhe vanden vroeden
Staet opt weldoen veel ghemeten.
Weldoen en blijft niet vergheten:
God die loontet off die mensch.
Soe leven si oec horen tijt te wensch,
Die die doecht hebben vercoren.
Een quaet beghin is cost verloren,
Wantmen hoopt op teynde niet,
Als naden wercken loon gheschiet,
Alsmen dickent heeft ghesien
Beyde an desen ende an dien,
Die hoir beghinsel was onreyn,
Ende tende ende tmiddel bleeff op eyn,
Datter een loon off quam mit sorghen.
Op goede betalinghe sietmen borghen
Menighen coopman hier entaer.
Men leit hem ooc mit wrake naer
Inder werlt, die quaet verdienen.
Wat wy borghen, wat wy lienen,
Als die daghen sijn gheleden,
Nae wercken loon, dat staet op reden.
So sijn si sot, die werck beghinnen,
Daer crancken loon staet an te winnen,
Als menich sot ter werlt doet,
Die niet voer teynde en is behoet:
Als sijn beghin hem wel behaecht,
Daer haest die menich ende yaecht.
Hi quaem wel tijts ghenoech by staden,
Dede hi als die wise raden,
Die hem op reden wel verstaen.
Wanneer die wercken sijn ghedaen,
Daermen om daelt van hoghen neder,
Soe ist te spade keren weder,
Alset mitten honden was,
Die seer verbolghen over pas
Tot eenre tijt ghelopen quamen
Mit groten partyen veel te samen,
Dat sy den coocks wilden verdriven,
Omdat si buten den coken bliven,
Alsmen die goede gherechten draecht.
Daer is menich man die hem beclaecht,
Die selve in misdaet wort ghevonden:
Dier ghelijck ist mitten honden.
Lietmense inden coken comen,
Ende worde den cock sijn spise ghenomen,
Hine souds int goede niet verdraghen.
Al worde die hont daer om gheslaghen,
Tbleve nochtan alst was te voren:
Die cock hadde ymmer tsijn verloren.
Daer is den menighen schade gheschiet,
Al claecht hi nae, men gheeft hem niet.
Men leest ons voer in een figure,
Al ist dat ic den honden rure,
Niet dat honden yet spreken moghen,
Mar int ghelijcke wert vertoghen
Menighe leer tot onser bate,
Recht oft schiede in sulker maten,
Datter yemant alsoe dede.
Honden hebben honts zede;
Selden siedi rechten hont,
Hy en toocht sijn aert tot sulker stont.
Die honden liepen ende ronnen,
Ende hadden hoer spel gaern ghewonnen
Voer die coken mit ghewelt;
Mar si vondent soe ghestelt,
Dat hem zwaerlic was te moede.
Die coocs die waren op haer hoede,
Ende hadden hem te voeren versien
Mit heten zoede ende mitten stien,
Mit groten kneppelen ende roeden,
Als die hoer coken wilden hoeden
Voer die honden, voer die ghoen,
Die gripens, prindens sijn ghewoen.
Wye ghierich is ende overtast,
Hi wert al thants een onweert gast.
Die honden slachten naden ratten,
Die verdreven gaern die catten;
Mar als die rotten den cater vinden,
Nyemant en dar hem den bel anbinden;
Mer van verren sijn si stout,
Daer die cater cleyn off hout.
Die honden hadden hooch ghesproken
Die coocs te driven uter coecken,
Mar nyemant en dorste die reyse bestaen
Inden coken voer te gaen;
Meer dan yen, die was soe coen,
Die sach den cock die doer ontdoen,
Daer schoot hi in mit groter haest,
Ende tgoede rentvleysch stont hem naest.
Daer prant hi uut tot sinen deel
Een groot rebsteck al gheheel,
Ende waender achterwaert mede te tyden.
Eer hi die koken conde lyden
Ter doeren uut, daer hi in schoot,
Doe quam daer een die nae hem goot,
Entie raecten voerden ende
Mitten heten zoede alsoe ghenende,
Dat hem sijn haer offghinc mit allen.
Sijn vleysch was hem vol nae ontvallen;
Mar die hongher deedt hem houwen.
Dander die niet in en wouwen
Ende van anxten buten bleven,
Die spraken: ‘Wat hebwy nu bedreven?
Wy staen hier buten over niet,
Den hongher doet ons swaer verdriet,
Entesen haelt een stick alleen.’
- ‘Ja, woudi my after sien,’
Sprack die hont ende was verbroyt,
‘Ghine had u dairwairt niet ghespoeyt,
Om den cock sijn vleysch tontdraghen.’
Ende doe sy hem achter wel bezaghen,
Hoe hem die swaerde was offghevlaecht,
Doe worden sy bloede ende versaecht:
Elckman duchte voer die gote.
Al stonden sy daer mit groten rote,
Sy scheyden hem mit snelre vaert,
Entie ghebrant was inden staert,
Die mishelt hem utermaten
Ende sprac aldus: ‘Had ic ghelaten
Dat menich grypen heeft gheleert.
Soe en ware ic aldus niet beseert.’
Doch sy moghens oeck vermoeden.
Die hem voer tende niet en hoeden
Ende ghierlic inden coken schieten,
Dat mense after sel beghieten
Mitten zode off mitten peke.
Tis by oerlove dat ic spreke:
Die hont die meendic in figuren.
Hoe sont yemant avonturen
Enich goet an hem te trecken,
Dat sijn ziele mochte bevlecken?
Want daer staet van Gode ghescreven,
Hoe rechtich loen dat Hi sal gheven.
Die den anderen tsijn beneemt,
Die moet van Gode sijn vervreemt,
Ende onse ghelove en waer anders niet.
Die sijn beghin wel besiet,
Hoe hem tende lonen mach,
Die hoede hem voerden wederslach.
Hadde die hont alsoe ghedaen,
Twaer hem lichte wel vergaen.

Een groep honden kwam bijeen en wilde de koks verdrijven uit de keuken. Toen zij bij de keuken kwamen waren de koks voorbereid. De honden hadden praatjes maar niemand durfde de keuken binnen te gaan. Behalve een, die was dapper genoeg. Toen die zag dat een kok de deur open deed, schoot hij snel naar binnen en nam er een groot stuk vlees. Hij wilde de keuken weer ontvluchten, maar iemand die goot kokend water over het beest waardoor zijn haren en zijn vel verbrandden. De honger deed hem volhouden en buitengekomen trof hij de rest van de groep. Zij vroegen de hond waarom hij maar een stuk vlees mee had genomen, ze hadden immers allemaal flink honger. De verbrande hond vroeg of ze niet gezien hadden wat er met hem was gebeurd. Toen ze de verbrande plekken zagen maakten zij dat ze wegkwamen. De hond jammerde: als hij niet zo gulzig was geweest, had hij nu niet zo'n pijn hoeven lijden.

Willem van Hildegaersberch, Gedichten (ed. W. Bisschop en E. Verwijs). H&S Publishers, Utrecht 1981, p. 89-91.

14e eeuw

Deze fabel is ook te vinden in <i>Reinaerts Historie</i>, waaraan Willem van Hildegaersberch het verhaal ontleend heeft.

God    God   

2013-03-01 14:46:21