DYKFRIES2102

Het is veel langer dan honderd jaren geleden, toen de knechts van de Hindelooper kaaig, het beurtschip van Hindeloopen op Amsterdam, opmerkten, dat, als het schip te Hindeloopen aan wal lag, des morgens de touwen geheel verkeerd waren vastgemaakt, namelijk met een oudewijvenknoop, ook «knoffelknoop» genaamd, die - geheel in tegenstelling met den echten «schippersknoop» - van zelf los gaat wanneer men aan het touw trekt. Ook de schipper zag dit en vroeg wie van hen het zoo slordig had gedaan, dat het wel het werk van een oud wijf scheen te zijn. De knechts verzekerden, dat zij des avonds de touwen vastmaakten zoo 't behoort; hoe dit 's morgens veranderd kon zijn wisten zij niet. Maar de groote knecht dacht er het zijne van. Hij was gewoon, als het schip aan den wal lag, in zijne woning te slapen, doch besloot nu, om zoo mogelijk achter het geheim te komen, een nacht in het schip door te brengen. Hij ging des avonds om negen uren aan boord in de kooi liggen, maar zorgde, niet in slaap te vallen. Drie uren ongeveer had hij zoo doorgebracht, toen het hem voorkwam, dat de touwen werden losgemaakt en de zeilen geheschen. Dit was nu toch iets wat hij niet verwacht had, en voor geen geld ter wereld zoude hij het op dat oogenblik hebben gewaagd de kooi te verlaten. Het duurde niet lang of het schip scheen in vliegende vaart de baren te klieven, zoodat alles schudde en kraakte. De schippersknecht dacht: «wat ik nu zal moeten beleven, dat mag de drommel weten, maar ik kom zoo niet op het dek.» - Dit duurde naar zijne berekening niet veel langer dan een half uur, toen werd alles stil. Het drukke geloop en gewerk, dat hij gedurende dien tijd op het schip had vernomen, hield plotseling op; weldra hoorde hij niet het minste geritsel meer, het schip lag stil. Toen hij een weinig van zijne ontsteltenis was bekomen, begreep hij toch er meer van te moeten weten. Hij was voorzichtigheidshalve gekleed in de kooi gaan liggen en sloop nu op de kousen naar het luik, nauwkeurig luisterend of hij ook eenig gespuis hoorde, maar 't was doodstil. Hoewel nog ietwat beschroomd, waagde hij 't het luik zoover te verschuiven, dat hij zijn hoofd er door kon steken en naar buiten zien. Het eerste waar hij zich over verbaasde was, dat het helder licht was als bij dag. Hierdoor zag hij dat het schip aan den wal lag in eene hem geheel vreemde landouw. In zijne nabijheid zag hij boomen van eene soort, die hij niet kende, prachtig groenend en beladen met goudgele appelen. Hij begreep volstrekt niet in welken hoek der wereld hij terecht was gekomen, en konde bezwaarlijk gelooven, dat hetgeen zijne oogen daar zagen, werkelijkheid was. Maar nergens, waarheen hij ook rondkeek, ontdekte hij een menschelijk wezen. Eindelijk greep hij moed, en beproefde aan wal te komen; dit gelukte zeer goed. Haastig begaf hij zich naar den naastbijstaanden boom en schudde aan een der takken, die daarop terstond eenige der fraaie appelen liet vallen. In allerijl bergde onze zeeman dezen in zijne zakken en spoedde zich toen naar het schip terug. Na het luik zorgvuldig te hebben gesloten, sloop hij weêr in de kooi. Niet zeer lang had hij daar gelegen toen hij nogmaals voetstappen op het dek vernam. De touwen werden losgemaakt, de zeilen bijgezet en het ging weer van wal. Het schip kliefde door het water alsof de duivel zelf aan boord was. Dit was misschien ook wel het geval. Ongeveer een half uur duurde weêr de reis, toen scheen men op nieuw aan wal te komen. De zeilen werden geborgen en de touwen vastgemaakt en toen dit werk was afgeloopen, werd alles op het schip weêr doodstil alsof er niets was gebeurd. De schippersknecht bleef echter in zijne schuilplaats tot het aanbreken van den dag. Toen begaf hij zich naar buiten; het schip lag op zijne gewone plaats te Hindeloopen aan den wal, en alles er op was volkomen in orde, maar de touwen, waaraan het gebonden lag, waren wederom verkeerd vastgemaakt. Nadat hij alles nauwkeurig had nagezien en de touwen gebonden zoo 't behoorde, begaf hij zich huiswaarts. In de nabijheid zijner woning komende, zag hij eene vrouw om den hoek van een huis verdwijnen en hij dacht: «Wie dat wel zijn mag?» Want dat de heksen des nachts het schip gebruikten om naar een onbekend land te reizen en daar feest te vieren, dit stond nu bij hem ijzervast. De steeg voorbij komende, welke de vrouw was ingeslopen, stond zij hem na te gluren. Hij wendde zich even om en zag haar aan, terwijl hij een zijner buitgemaakte oranjeappelen voor den dag haalde en haar toonde. Op dit gezicht werd de vrouw bleek als eene doode en zakte ineen. Drie dagen later was zij een lijk.*


*Dit geval wordt ook in veel beknopter vorm verteld van een beschonken man, die op zekeren avond bij ongeluk in een aan wal liggend schip terecht kwam en er wilde slapen, maar eene gelijke reis maakte als de hindelooper schippersknecht.

SINSAG 0513 - Die verzauberte Jacht    SINSAG 0513 - Die verzauberte Jacht   

Een schipper te Hindeloopen ontdekt dat de touwen van zijn schip steeds verkeerd geknoopt worden. Een knecht wil hier het fijne van weten en besluit een nacht op het schip door te brengen. Midden in de nacht merkt hij dat het schip losgemaakt wordt. Het schip vaart razendsnel. Na een half uur wordt alles stil en de knecht besluit te onderzoeken waar hij is. Hij merkt dat het waar hij is al licht is, maar heeft geen idee waar hij beland is. Hij ziet een boom met oranje appelen en plukt hier een van. Hij verstopt zich weer op het schip en merkt hoe het in volle vaart terugvaart naar Hindeloopen. De knecht begrijpt dat heksen het schip gebruiken om naar een ander land te reizen om daar feest te vieren. Op weg naar huis ziet hij een vrouw die hem nagluurt. Hij toont haar zijn oranje appel en de vrouw zakt van schrik ineen. Drie dagen later is zij dood.

Waling Dykstra: Uit Friesland's volksleven van vroeger en later: volksoverleveringen, volksgebruiken, volksvertellingen, volksbegrippen. Leeuwarden [1896], deel 2, 156-158

Onderdeel van het hoofdstuk "Tooverheksen en duivelbanners".

Hindeloopen    Hindeloopen   

Amsterdam    Amsterdam   

F002p    F002p   

E109p    E109p