Registratie zal enige tijd duren. Deze functie is in ontwikkeling.

DYKFRIES2103

Een sage (boek), 1896

Hoofdtekst

Een paar arbeiderslieden in den Zuidwesthoek van Friesland hadden een kind, een meisje dat niet voordeelig groeide, eer eenigszins ziekelijk was. Dit kwam, naar men vermoedde, omdat de moeder geen zog had en alzoo het kind met pap en koemelk moest voeden. Het wicht scheen hier niet tegen te kunnen, althans volgens het oordeel van den dokter; maar verstandige buurvrouwen waren van mening, dat er wel iets anders achter kon schuilen. De dokter beproefde allerlei middelen tot herstel van het kind, doch zonder gunstig gevolg. Soms scheen het wel iets beter te worden, maar dan was het ook al spoedig weêr bij het oude. Op den duur ging het achter- in plaats van vooruit. Eindelijk achtte de dokter noodig het kind geitenmelk te doen drinken. De behoeftige ouders hadden geene geit, maar het gelukte hun toch zooveel geld bijeen te zamelen dat zij eene melkgevende geit konden koopen. Toen nu het zieke kind dagelijks geitenmelk dronk, begon het zichtbaar te beteren en men had alle reden te hopen dat het geheel zoude herstellen. Maar wat werd nu het geval? De geit, die aanvankelijk overvloedig melk gaf, scheen na verloop van eenige weken ongesteld te worden en het melkgeven verminderde. Kwam men des morgens om het dier te melken, dan stond het te rillen en te bibberen, als had het de koude koorts in 't lijf, en men verkreeg telkens kleiner hoeveelheid melk. Niemand begreep wat het dier scheelde; men wendde ook alle middelen aan tot herstel, doch zonder vrucht. De toestand van het beest verachterde merkbaar en eindelijk stierf het. Het zieke kind ging nu ook weêr achteruit. De ouders deden alles wat zij konden; maar 't hielp niet; zij moesten hun kind verliezen. Maar wat had nu eigenlijk aan de geit den dood gedaan? Het is bekend dat een heks niet altijd de macht heeft om een kind, op hetwelk zij 't heeft gemunt, regelrecht dood te tsjoenen. Dan zoekt zij echter de ouders op eene andere wijze kwaad te doen. Naar men zeide was er een heks in de nabijheid, die 's nachts de geit uit haar hok haalde en er op reed naar de gewone nachtelijke bijeenkomsten. Onderscheidene menschen, die daar in den naasten omtrek woonden, hadden haar wel zien rijden, nadat men eerst een vreemd gejank had gehoord. Dit had hen dan het bed doen verlaten om te zien wat er gaande was. En dan zag men klaar en duidelijk de heks op de geit rijden, waarbij zij het dier tot eene meer dan natuurlijke snelheid voortzweepte. Geen wonder dat de geit na zulk een tocht van afmatting stond te beven als van koude en op den duur onder die marteling bezweek.

Onderwerp

TM 3101 - Heks maakt kind (mens, dier) ziek    TM 3101 - Heks maakt kind (mens, dier) ziek   

TM 3108 - Nachtmerrie berijdt paard    TM 3108 - Nachtmerrie berijdt paard   

Beschrijving

Een stel heeft een kindje dat niet goed wil groeien en ziekelijk is. Men is van mening dat er sprake kan zijn van een betovering. De dokter raadt aan het meisje geitenmelk te geven. De arme mensen weten een geit te kopen en vanaf het moment dat het meisje geitenmelk krijgt, wordt het steeds gezonder. Dan begint de geit ziek te worden, het staat 's ochtends te trillen en te bibberen en het dier geeft steeds minder melk. Uiteindelijk sterft de geit en de gezondheid van het kindje verslechtert weer. Haar ouders kunnen haar niet redden. Gezegd wordt dat een heks, die het niet lukte het kindje dood te toveren, 's nachts de geit bereden heeft. Ze heeft het dier zo uitgeput dat het uiteindelijk bezweek.

Bron

Waling Dykstra: Uit Friesland's volksleven van vroeger en later: volksoverleveringen, volksgebruiken, volksvertellingen, volksbegrippen. Leeuwarden [1896], deel 2, 158-159

Motief

G263.4 - Witch causes sickness.    G263.4 - Witch causes sickness.   

G265.4.1 - Witch causes death of animals.    G265.4.1 - Witch causes death of animals.   

G241.1.2 - Witch rides on goat.    G241.1.2 - Witch rides on goat.   

D2063.1 - Tormenting by magic.    D2063.1 - Tormenting by magic.   

Commentaar

Onderdeel van het hoofdstuk "Tooverheksen en duivelbanners".

Plaats van Handelen

Zuidwest-Friesland    Zuidwest-Friesland