NAVORSCH3B001 - Zeemansoverleveringen. Van het O.I. Compagnieschip, dat geen "Wagenspoor" hield, den Vliegenden Hollander en den jongen die in den mast klom

Zeemansoverleveringen. Van het O.I. Compagnieschip, dat geen “Wagenspoor” hield, den Vliegenden Hollander en den jongen die in den mast klom

Welligt zijn de onderstaande zeemans-overleveringen nog niet in De Navorscher opgenomen geworden. De vroegere jaargangen niet hier hebbende, is het mij niet mogelijk die na te slaan.

De schepen, aan de O.I. Compagnie toebehoorende, waren verpligt eenen door de Bewindhebbers bepaalden en op de kaart aangewezenen koers te houden, die het ‘wagenspoor’ genaamd werd. Een van de gezaghebbers dier schepen, dus luidt het verhaal, verkoos dit niet te doen; hij ging buiten het spoor en om korte reizen te maken, sloot hij een verbond met den Boozen, die hem beloofde het schip over klippen, reven en eilanden heen te zullen brengen, onder de voorwaarde dat er nimmer aan boord eenig gebruik van het dieplood zou gemaakt worden. Hieraan was gemakkelijk te voldoen; de Booze hield zich van zijnen kant ook stipt aan het verdrag, en dewijl hem nu land, klippen en reven niet meer schelen konden, kon de schipper twee reizen maken, in denzelfden tijd, dien anderen er voor ééne noodig hadden. Maar eens kreeg de schipper eenen nieuwen stuurman aan boord, niet aan dat roekeloos varen gewoon; het schip zeilt weder langs en over reven, de stuurman wordt beangst, hij vreest dat er geen water genoeg onder de kiel is en wil zich daarvan door het uitwerpen van het lood overtuigen. Dit is niet aan boord te vinden; hij neemt daarop een kogel, maakt dien aan eene lijn vast, werpt die uit, maar op hetzelfde oogenblik springt de Duivel, die in de gedaante van een zwarten krulhond aan boord was, in zee, en dadelijk zit het schip op de klippen en wordt verbrijzeld.

Van den Vliegenden Hollander, het schip met ijzeren masten, dat bij stormweder bezuiden de Kaap de Goede Hoop te zien is, heeft De Navorscher reeds een en ander vermeld. Zie daarover ook een verhaal in Basil Hall’s ‘Voyages and Travels’.

Een ander schip werkte in Straat Sunda op, en daar het niet boven het eilandje Slee-Bessie kon komen, geraakte de bootsman daarover in zoodanige drift, dat hij onder de afgrijsselijkste vloeken den wensch uitte, dat hij na zijnen dood mogt veroordeeld worden om Slee-Bessie naar Krakatoa toe te taliën, om het vaarwater te verruimen. Aan zijnen wensch werd voldaan; nog heden ten dage kan men bij stil weder, door het gedruisch der branding van de Krakatoa heen, den bootsman hooren, druk bezig om Slee-Bessie daar naar toe te halen, en naar zeemans wijze, daarbij op te zingen.*

Er bestaan nog meer dergelijke verhalen: b.v. van dat groote schip, waarvan de jongen naar boven gezonden werd om den wimpel te klaren, en als grijsaard terug kwam. Velen er van raken langzamerhand verloren, en het is wenschelijk, dat ook de anderen die verzamelen om die in De Navorscher voor de vergetelheid te bewaren.

Evenzoo gaan van lieverlede in onze eeuw, welke men die van de vooruitgang gelieft te noemen, langzamerhand vooroordelen en bijgeloovigheden verloren, die men nu nog maar slechts uit verhalen van oudere zeevaarenden kent. – Zoo heb ik meer dan eens hooren verhalen, dat de matrozen te voren, als een zeker voorbehoedmiddel tegen onderscheidene gevaren, een hoefijzer aan den fokkemast spijkerden, en dat vooral de Noren op dat gebruik gesteld waren.** Zoo lang ik ter zee gevaren heb, kan ik mij niet herinneren dit immer gezien te hebben. – Onder de bijgeloovigheden, die zoetjes aan verloren gaan, zijn er echter, die eenen eerbiedwaardigen grondslag hebben.


*De Navorscher I, 360.
** Vgl. De Navorscher II, 291.


L. v. H.

SINSAG 0471 - Schiff segelt durch die Luft.    SINSAG 0471 - Schiff segelt durch die Luft.   

ATU 0777* - The Flying Dutchman.    ATU 0777* - The Flying Dutchman.   

SINSAG 0883 - Teufel als Hund; hält Sünder Gesellschaft.    SINSAG 0883 - Teufel als Hund; hält Sünder Gesellschaft.   

ATU 1960H - The Great Ship.    ATU 1960H - The Great Ship.   

AT 1960H - The Great Ship    AT 1960H - The Great Ship   

Een gezaghebber van een schip van de Oost-Indische Compagnie wilde sneller reizen en wilde daarom afwijken van de vastgelegde koers, het 'wagenspoor'. Hij maakte een afspraak met de duivel: deze zou hem over klippen en eilanden heen laten varen mits er aan boord geen gebruik werd gemaakt van het dieplood. Lange tijd ging dit goed en het schip maakte twee reizen in de tijd dat het normaal een reis zou maken. Maar op een dag was er een nieuwe stuurman aan boord, die bang werd van de roekeloze vaarwijze. Hij gebruikte een kogel aan een lijn als dieplood om de diepte te bepalen en op hetzelfde moment sprong de duivel, in de vorm van een hond, van boord en liep het schip op de klippen.

De Vliegende Hollander heeft ijzeren masten en is bij storm ten zuiden van Kaap de Goede Hoop te zien.

Een andere schipper kon niet voorbij het eilandje Slee-Bessie komen en riep daarom in woede uit dat hij wenste dat hij na zijn dood het eiland weg mocht slepen. Zijn wens ging in vervulling. Nog kan men de bootsman soms horen zingen.

Er bestaan verhalen over een jongen die in de mast moest klimmen en als grijsaard terugkwam.

Ook bestaan er verhalen over bijgeloof van zeelieden, die een hoefijzer aan de mast bevestigden om onheil af te wenden.

H., L van. Zeemansoverleveringen. Van het O.I. Compagnieschip, dat geen "wagenspoor" hield, den Vliegenden Hollander en den jongen die in den mast klom. De Navorscher, III (1853) Bijblad: lxviii.

E511.1.2 - Flying Dutchman sails because of pact with Devil.    E511.1.2 - Flying Dutchman sails because of pact with Devil.   

[G303.3.3.1.1(a)]    [G303.3.3.1.1(a)]   

M211.8 - Man sells soul to devil for devil’s doing one specific job.    M211.8 - Man sells soul to devil for devil’s doing one specific job.   

E511.2 - Flying Dutchman‘s ship.    E511.2 - Flying Dutchman‘s ship.   

D1561.1.3 - Horseshoe brings good luck.    D1561.1.3 - Horseshoe brings good luck.   

Verenigde Oost-Indische Compagnie    Verenigde Oost-Indische Compagnie   

Vliegende Hollander    Vliegende Hollander   

Booze    Booze   

Kaap de Goede Hoop    Kaap de Goede Hoop   

Sunda    Sunda   

Slee-Bessie    Slee-Bessie   

Krakatoa    Krakatoa