Hoofdtekst
Er was enes twee bruurs die samen op ene oud bottertje voerden. Het was een erg oud bottertje zodat ze eigenlijk niet noar buiten dorsten as ’t erug starig weer was. Maar ze was er wel groos en zunnig op hare spulletje. Als ze in de haven lag liepen ze altied mit en kwast teer of mit een kwast smeer. Ze was ‘em altied aan het teren en an ’t smeren. En daarom hadden ze al gauw een bijnaam gekregen: de Kwasten, want je zag ze maar altied moar met een kwast in de losse hand. Maar ja, verdienen dengen ze niet. Nou was dat veur die enen niet zo erg, die had geen kinderen. Maar die anger die had een groat hushouwen en as ie aan ’t einde van de week thuiskwam dan kiek zi’n vrouw of die wat te geven hadden. Op een keer had ie huar bedreugen, toen had ie ook weinig verdient moar toen haddie een antal schelpies van ’t strand geneumen en dat in z’n beultje gedoan en toen gooide ie ‘t builtje op de tafel en z’n vrouw die heurde ’t rinkelen en die dacht ‘nou, das een goeie week’, en ze schonk em die koffie in en zulden een koek. Moar ja, doen ze ’t builtje open denk, hehe, toen was er wat loos vanzelf hè, want toen had ie er de tussen gehad. Nee, verdienen dingen ze niet.
Maar op een keer, toen kwammen ze in de haven van Amsterdam en doar losten ze wat mendjes met vis. Ze was in de leste en ze hoorden dat angeren die hadden allemaal een goeie week gemoakt. Mehr hullie hadden weer niets want ze visten ooch net altied op plekken waar niets te, niks te vangen was en het liep de lui ook allemaal toe. “Nouja ze moeten, we moeten toch moar noar huis” zeien ze toen aangangen, “we kunnen hier toch ook niet blijven leggen”. “Nou”, zeg die, “ik zie er wel een beetje toe want m’n vrouw is al niet vriendelijk kieken. Dat is de vierde week al dat ik met niks in huus kom”. “Ja moet toch, ik eh, ken me veertien doagen me goed an, ik moet nodig schoen goed aan dat kan zo echt niet”. Dat eh, ze besluuten om toch moar voar to goan dat.
Ze zullen net afsteken, daar komt de havenmeester, die komt eh, die kant op. En die zegt eh: “Mannen, jullie zijn nog laat”. “Ja, we hebben niet zoveel haast om nar huis te kommen. De vrouwe zou zo vriendelijk niet kieken want wie hebben weinig verdiend”. “Nou,” zegt de havenmeester, “misskien kun je dan nou nog wel wat verdienen want ik moet er net een bericht aan de opslag aan plakken. Der is namelijk een paer doagen geleden, hiertussen Pampus en de vuurtoren van Marken een man overboord te vullen van ’t beurtskip dat van Amsterdam naar de Lemmer ging. En nogal een man van een eh goedgesitueerde familie en nou ‘t de familie die het op de vennen van ut lek 200 gulden gesteld. Nou en, ach dit verhaal, verhual is al honderd joar gelejen gebeurd en dat is een, dat was voor die tijd een heel bedrag. “Dat als jullie lui een poging willen wagen eh om te probieren die man te venen, dan zou je nog een goeie kunnen hebben”. “Ja, dat zouwen we zeker” zeg die ene, “mar hij benne toch eh pechvogels”, eh, “Ja,” zegt de havenmeester, “der hebben ook al een paar Volendammer in Marker vissertjes allemaal zoeken wêst mar die hebben nog niks gevonden”. Nou ja, zo een voort en dan zegt die enen toeg een angeren: “As we zo bij Pampus kommen nou ja we kunnen ut korretje altied even overboord zetten. Heb’n we niks dan heb’n niks we moeten toch die kant uut”. Nou ze zetten de lars korretje overboord en ut was een goeien wind, ze zetten ut zeil op en ze honen je trekken enen, en as ze de toren van Marken voorbij bennen dan zeggen ze: “nou dan zullen we nou mar ens hoalen want eh, nou nee haje al”. Het was ongertussen al wel een beetje donker worden mar as ze dan dat korretje naar boven hoalen joa, dar zit arg veel modder in die kant en is dat wel erg zwoar. “Ah,” zeg die, “allemaal darrig en allemaal modder”. Mar as ze ut eh, in het donker op ut dek uitschudden dan komt er toch een, een eh, groot ding teveurschijnen. As ze er dan een poar pluesen woater hene gooien zegt die ene: “verdorie, wie hebben em”. Nou ze konden wel springen van, hoe griezelig de vonst ook was, mar ze konden wel springen van plezier. Tweehonderd gulden, dat was niet mis. Mar nog nooit zo’n goeie week gehad. Dat, eh, met ienig vertoon van plechtigheid spoelen ze dat liek wat af. En ze hadden een paar hoosbakken an boord die zetten ze op de bun en daar legge zie die dooie man op en een stok zeildoek eroverhene en ze gingen weer voaren verder kon.
Joa, ‘t was al bijna middernacht dat ze doar in de buurt van Urk kwamen wan dar musten ze toch langs nar de Lemmer toe en toen ineens viel de wind weg. Dat zou drijven wezen dar zo buten de hoaven en das ook jammer. “Wiet je wat,” zegt die ene, “loaten we ut einde van de haven inschieten in de bek van de hoaven en dan leggen we dar onze bottertje effie neer en dan goan we bij de vrouwen sloapen en dan morgenochtend voaren we weer naar de Lemmer. Geen mens wiet dat wij een liek an boord hebben”. “Ja,” zeg die anger “mar je wieten toch wel, as je een liek venen dan moet je dat aangeven in de allereerste plekken war je komen”. “Ah,” zegt z’n, z’n bruur, “allemoal gezeur. Ze wieten ut nie dus eh, wat niet weet wat niet deert. Loaten we ’t zo mar doen”.
Dat ze leggen ut bottertje helemoal vuuraan in de haven. Dat dingen ze wel eens na mensen as ze levendige vissies in ’t ruum hebben dan gingen ze niet helemoal de haven in want dan was ’t water vies. Dan bleven ze helemoal an ut einde war ut water nog een beetje fris was leggen. En dan gong ze over de planken, dat was eh, een plankie hier, dat liep zo langs de dam, gung ze op ut durp an. Nou bennen eh vuul Urkers erg loat op ’s avonds en onnen ofslag dus der hingen nog een par erug ouwe mannetjes die stingen doar uut te kieken. Hun ja die ouwe mannetjes die hadden ooch geen inkomsten en eh, as er dan een bottertje binnenkwam dan kriegen ze voak een provisies, he, dan hadden weer de kost vor un angere dag. En as dan die twie bruurs over die planken noar huis lopen dan kommen der al een par ouwe mannetjes al tegemoet en die zeggen eh: “warom bleven die lui zo an ut einde van de hoaven leggen? Jullie hebben zeker levendige vis aan boord”. “Ah nee, we hebben eh, we hebben nie vuul gevongen, we gang no moar nar huis. We hebben niks hoor”. Dat die ouwe mannetjes die, die lieten de lui afschepen op ienen na, dat was ouwe Keesie. Die denkt ‘dat is niet in orde’, die deed net of ie voortging maar eh, toen die twie bruurs en ginkie verdwienen wassen, toen keer die omme en hij op z’n klumpies ging ie de planken over en an ut einde van de hoaven dan liet die em an een touw op de plecht zakken en van de plecht, van de plecht op de deken. Hij denkt ik moet es in dat ruim kieken of er ook vis in is. Nou was ut recht van alle ouwe mannetjes an ene skip binnenkwam en de, de vis was uut ut ruum strieken dan mochten ze zelf probieren of er nog wat maar ut te hoalen was. Der bleven altied wel twie of drie of vier scholletjes in dat ruim zitten en met aan das strikken kon je der nie allemoal uut kriegen. Dat was ut recht van de ouwe mannetjes. Dat wou Keesie die, die denkt ‘ik moet effe in die bunk kieken, want eh, ik geloof vast dat ze wel wat an boord hebben en mijn dochter die zal blijde wezen as ik nog met de provisies in huis kom’. Toen was ut ja al aardig donker, klein beetje moan en as ie dan zo bij die buut stoat dan denkt ie ‘wot hebben ze doar toebedekt? Zeil deroverhene’. Dat dej ie zo dat stuk zeil dat slag die op en hij kan ut nie goed zien, hij voelt wat en dan voelt ie wat kouds he, wat… en dan kiek die en een poar gebruuken ogen kieken em an he. Nou dat mannetje dat krieg een, je zouwe nou zeggen een schokke, dat mannetjen dat,dat, dat schrok zo verschrikkelijk, zo, zo vreselijk. Die wist niet hoe gauw of ie van boord af most, kom dan op de plank en hij verleur nog iene klompe en hij klepperde naar huis en hij begon van verre al te schreeuwen: “De Kwasten hebben een dooie an boord!” en dat, dat wordt al gauw, “De kwaste hebben er ien vermoord! De Kwaste hebben er ien vermoord!” met een seconde “de Kwaste hebben er ien vermoord!”. Dat ie klepperde zo’n steegje in, der ging al un duur open en nog un duur. “Kees, wat is er?”, “Nou de Kwasten hebben er ien vermoord. Ze hebben un dooie an boord”. Ondertussen zatten de Kwasten zelf die woonden in de Jodenhhoek, die zatten an de koffie, want ja die zeg: “vrouwe, we hebben een goeie week, hoal ma vast koffie en koek” en de winkels die woaren toen tot twoalf uur open. En de vrouwe die zette koffie en ze kriegen er een dikke plakke koek bij. “Murgen dan krieg je je geld moar we hebben een goeie week”. Noa die was er zich von geen kwoad bewust he, die zatten dar koffie te drinken. En dan eens zeg die iene van die vrouwe: “nou hoe loat is ut? Ik hoor nog wat buiten, der is geloap buiten. Net of er ien an, an, an de bovenduur is”. En ja, dar ging de bovenduur open en wie stapt er binnen, dat is de burregemeaster. Een gele lint omme, een achter em, he, jong Kees dat was de, dat was de veldwachter, en nog een par mannen. Ouwe Keesie was ook mie kummen vanzelf was. Dat de burregemeaster ja die zij niet van de Kwasten vanzelf. De burregemeaster die zegt eh: “Hakvoort, kun je der ook een verklaring van geven dat jij aan boord een lijk hebt?”, “ja, ‘t is verkieken”, zegt Hakvoort, “ik zal ut je dan maar zeggen burregemeaster, de zaak zit zo en zo”. “En waarom heb je dat dan niet aangegeven?”, “Ja, eh, burregemeaster, we wassen eigenlijk bang, we binnen moar arme mensen, dat er wat an de strikstok, strikstok zal blieven hangen die un fooitje en die nog wat, en we willen murgenochtend zo vruug mugelijk nar de Lemmer toe”. “Nou,” zegt de burregemeaster, “dat zullen we dan wel vlugger loaten maken”. Dat werkelijk in de nacht wurden nog de paperassen alles in orde emaakt en ze mogen dat liek noar de Lemmer vervoeren. Dat angere ochtend vroeg, ja ze moesten natuurlijk wel aan jong Kees un fooitje geven en zo. De angere ochtend vroeg dan gingen ze al op de Lemmer an he. Toen ze ut liek dar an de walle brachten toen worden die lui die tweehonderd gulden flat uutbetoald he. Ze was er dan vanzelfs ziels blij dermee want zo’n goeie week hadden ze nog nooit gehad. Moar ze hadden vuurige avond tegen de burregemeaster gezeg: “Jie kriegen un lekker vissie van ons”. Want wat was het geval geweest, toen ze dat mannetje ophoalden uut dat slik, toen blieken er ook nog wat butjes in dat net te zitten en die hadden ze in geen moanden doar mar ze prakesierden der vanzelf niet over om die zelf op te eten. Dat agneren dog, anderen dag dar brochten ze un lekker zulke dikke vette bot bij de burregemeaster. Nou die het nog nooit zo lekker gegeten as toen mar die wist vanzelf niet woar die bot vandean kwam. Dat die derop dat liek geliegen had. En dat was ut verhoal van de Kwasten.
Maar op een keer, toen kwammen ze in de haven van Amsterdam en doar losten ze wat mendjes met vis. Ze was in de leste en ze hoorden dat angeren die hadden allemaal een goeie week gemoakt. Mehr hullie hadden weer niets want ze visten ooch net altied op plekken waar niets te, niks te vangen was en het liep de lui ook allemaal toe. “Nouja ze moeten, we moeten toch moar noar huis” zeien ze toen aangangen, “we kunnen hier toch ook niet blijven leggen”. “Nou”, zeg die, “ik zie er wel een beetje toe want m’n vrouw is al niet vriendelijk kieken. Dat is de vierde week al dat ik met niks in huus kom”. “Ja moet toch, ik eh, ken me veertien doagen me goed an, ik moet nodig schoen goed aan dat kan zo echt niet”. Dat eh, ze besluuten om toch moar voar to goan dat.
Ze zullen net afsteken, daar komt de havenmeester, die komt eh, die kant op. En die zegt eh: “Mannen, jullie zijn nog laat”. “Ja, we hebben niet zoveel haast om nar huis te kommen. De vrouwe zou zo vriendelijk niet kieken want wie hebben weinig verdiend”. “Nou,” zegt de havenmeester, “misskien kun je dan nou nog wel wat verdienen want ik moet er net een bericht aan de opslag aan plakken. Der is namelijk een paer doagen geleden, hiertussen Pampus en de vuurtoren van Marken een man overboord te vullen van ’t beurtskip dat van Amsterdam naar de Lemmer ging. En nogal een man van een eh goedgesitueerde familie en nou ‘t de familie die het op de vennen van ut lek 200 gulden gesteld. Nou en, ach dit verhaal, verhual is al honderd joar gelejen gebeurd en dat is een, dat was voor die tijd een heel bedrag. “Dat als jullie lui een poging willen wagen eh om te probieren die man te venen, dan zou je nog een goeie kunnen hebben”. “Ja, dat zouwen we zeker” zeg die ene, “mar hij benne toch eh pechvogels”, eh, “Ja,” zegt de havenmeester, “der hebben ook al een paar Volendammer in Marker vissertjes allemaal zoeken wêst mar die hebben nog niks gevonden”. Nou ja, zo een voort en dan zegt die enen toeg een angeren: “As we zo bij Pampus kommen nou ja we kunnen ut korretje altied even overboord zetten. Heb’n we niks dan heb’n niks we moeten toch die kant uut”. Nou ze zetten de lars korretje overboord en ut was een goeien wind, ze zetten ut zeil op en ze honen je trekken enen, en as ze de toren van Marken voorbij bennen dan zeggen ze: “nou dan zullen we nou mar ens hoalen want eh, nou nee haje al”. Het was ongertussen al wel een beetje donker worden mar as ze dan dat korretje naar boven hoalen joa, dar zit arg veel modder in die kant en is dat wel erg zwoar. “Ah,” zeg die, “allemaal darrig en allemaal modder”. Mar as ze ut eh, in het donker op ut dek uitschudden dan komt er toch een, een eh, groot ding teveurschijnen. As ze er dan een poar pluesen woater hene gooien zegt die ene: “verdorie, wie hebben em”. Nou ze konden wel springen van, hoe griezelig de vonst ook was, mar ze konden wel springen van plezier. Tweehonderd gulden, dat was niet mis. Mar nog nooit zo’n goeie week gehad. Dat, eh, met ienig vertoon van plechtigheid spoelen ze dat liek wat af. En ze hadden een paar hoosbakken an boord die zetten ze op de bun en daar legge zie die dooie man op en een stok zeildoek eroverhene en ze gingen weer voaren verder kon.
Joa, ‘t was al bijna middernacht dat ze doar in de buurt van Urk kwamen wan dar musten ze toch langs nar de Lemmer toe en toen ineens viel de wind weg. Dat zou drijven wezen dar zo buten de hoaven en das ook jammer. “Wiet je wat,” zegt die ene, “loaten we ut einde van de haven inschieten in de bek van de hoaven en dan leggen we dar onze bottertje effie neer en dan goan we bij de vrouwen sloapen en dan morgenochtend voaren we weer naar de Lemmer. Geen mens wiet dat wij een liek an boord hebben”. “Ja,” zeg die anger “mar je wieten toch wel, as je een liek venen dan moet je dat aangeven in de allereerste plekken war je komen”. “Ah,” zegt z’n, z’n bruur, “allemoal gezeur. Ze wieten ut nie dus eh, wat niet weet wat niet deert. Loaten we ’t zo mar doen”.
Dat ze leggen ut bottertje helemoal vuuraan in de haven. Dat dingen ze wel eens na mensen as ze levendige vissies in ’t ruum hebben dan gingen ze niet helemoal de haven in want dan was ’t water vies. Dan bleven ze helemoal an ut einde war ut water nog een beetje fris was leggen. En dan gong ze over de planken, dat was eh, een plankie hier, dat liep zo langs de dam, gung ze op ut durp an. Nou bennen eh vuul Urkers erg loat op ’s avonds en onnen ofslag dus der hingen nog een par erug ouwe mannetjes die stingen doar uut te kieken. Hun ja die ouwe mannetjes die hadden ooch geen inkomsten en eh, as er dan een bottertje binnenkwam dan kriegen ze voak een provisies, he, dan hadden weer de kost vor un angere dag. En as dan die twie bruurs over die planken noar huis lopen dan kommen der al een par ouwe mannetjes al tegemoet en die zeggen eh: “warom bleven die lui zo an ut einde van de hoaven leggen? Jullie hebben zeker levendige vis aan boord”. “Ah nee, we hebben eh, we hebben nie vuul gevongen, we gang no moar nar huis. We hebben niks hoor”. Dat die ouwe mannetjes die, die lieten de lui afschepen op ienen na, dat was ouwe Keesie. Die denkt ‘dat is niet in orde’, die deed net of ie voortging maar eh, toen die twie bruurs en ginkie verdwienen wassen, toen keer die omme en hij op z’n klumpies ging ie de planken over en an ut einde van de hoaven dan liet die em an een touw op de plecht zakken en van de plecht, van de plecht op de deken. Hij denkt ik moet es in dat ruim kieken of er ook vis in is. Nou was ut recht van alle ouwe mannetjes an ene skip binnenkwam en de, de vis was uut ut ruum strieken dan mochten ze zelf probieren of er nog wat maar ut te hoalen was. Der bleven altied wel twie of drie of vier scholletjes in dat ruim zitten en met aan das strikken kon je der nie allemoal uut kriegen. Dat was ut recht van de ouwe mannetjes. Dat wou Keesie die, die denkt ‘ik moet effe in die bunk kieken, want eh, ik geloof vast dat ze wel wat an boord hebben en mijn dochter die zal blijde wezen as ik nog met de provisies in huis kom’. Toen was ut ja al aardig donker, klein beetje moan en as ie dan zo bij die buut stoat dan denkt ie ‘wot hebben ze doar toebedekt? Zeil deroverhene’. Dat dej ie zo dat stuk zeil dat slag die op en hij kan ut nie goed zien, hij voelt wat en dan voelt ie wat kouds he, wat… en dan kiek die en een poar gebruuken ogen kieken em an he. Nou dat mannetje dat krieg een, je zouwe nou zeggen een schokke, dat mannetjen dat,dat, dat schrok zo verschrikkelijk, zo, zo vreselijk. Die wist niet hoe gauw of ie van boord af most, kom dan op de plank en hij verleur nog iene klompe en hij klepperde naar huis en hij begon van verre al te schreeuwen: “De Kwasten hebben een dooie an boord!” en dat, dat wordt al gauw, “De kwaste hebben er ien vermoord! De Kwaste hebben er ien vermoord!” met een seconde “de Kwaste hebben er ien vermoord!”. Dat ie klepperde zo’n steegje in, der ging al un duur open en nog un duur. “Kees, wat is er?”, “Nou de Kwasten hebben er ien vermoord. Ze hebben un dooie an boord”. Ondertussen zatten de Kwasten zelf die woonden in de Jodenhhoek, die zatten an de koffie, want ja die zeg: “vrouwe, we hebben een goeie week, hoal ma vast koffie en koek” en de winkels die woaren toen tot twoalf uur open. En de vrouwe die zette koffie en ze kriegen er een dikke plakke koek bij. “Murgen dan krieg je je geld moar we hebben een goeie week”. Noa die was er zich von geen kwoad bewust he, die zatten dar koffie te drinken. En dan eens zeg die iene van die vrouwe: “nou hoe loat is ut? Ik hoor nog wat buiten, der is geloap buiten. Net of er ien an, an, an de bovenduur is”. En ja, dar ging de bovenduur open en wie stapt er binnen, dat is de burregemeaster. Een gele lint omme, een achter em, he, jong Kees dat was de, dat was de veldwachter, en nog een par mannen. Ouwe Keesie was ook mie kummen vanzelf was. Dat de burregemeaster ja die zij niet van de Kwasten vanzelf. De burregemeaster die zegt eh: “Hakvoort, kun je der ook een verklaring van geven dat jij aan boord een lijk hebt?”, “ja, ‘t is verkieken”, zegt Hakvoort, “ik zal ut je dan maar zeggen burregemeaster, de zaak zit zo en zo”. “En waarom heb je dat dan niet aangegeven?”, “Ja, eh, burregemeaster, we wassen eigenlijk bang, we binnen moar arme mensen, dat er wat an de strikstok, strikstok zal blieven hangen die un fooitje en die nog wat, en we willen murgenochtend zo vruug mugelijk nar de Lemmer toe”. “Nou,” zegt de burregemeaster, “dat zullen we dan wel vlugger loaten maken”. Dat werkelijk in de nacht wurden nog de paperassen alles in orde emaakt en ze mogen dat liek noar de Lemmer vervoeren. Dat angere ochtend vroeg, ja ze moesten natuurlijk wel aan jong Kees un fooitje geven en zo. De angere ochtend vroeg dan gingen ze al op de Lemmer an he. Toen ze ut liek dar an de walle brachten toen worden die lui die tweehonderd gulden flat uutbetoald he. Ze was er dan vanzelfs ziels blij dermee want zo’n goeie week hadden ze nog nooit gehad. Moar ze hadden vuurige avond tegen de burregemeaster gezeg: “Jie kriegen un lekker vissie van ons”. Want wat was het geval geweest, toen ze dat mannetje ophoalden uut dat slik, toen blieken er ook nog wat butjes in dat net te zitten en die hadden ze in geen moanden doar mar ze prakesierden der vanzelf niet over om die zelf op te eten. Dat agneren dog, anderen dag dar brochten ze un lekker zulke dikke vette bot bij de burregemeaster. Nou die het nog nooit zo lekker gegeten as toen mar die wist vanzelf niet woar die bot vandean kwam. Dat die derop dat liek geliegen had. En dat was ut verhoal van de Kwasten.
Beschrijving
Twee broers vissen het lijk van een rijke man op, waarop een beloning staat. Ze moeten het naar Lemmer brengen, maar ze overnachten in Urk. Ze worden beschuldigd van moord. De burgemeester maakt het in orde. De burgemeester krijgt als beloning een portie lekkere bot, die was gevangen bij het lijk.
Bron
Radio-uitzending Vonken onder de As (NOS)
Naam Overig in Tekst
Keesie
Keesie 
Volendammer
Volendammer
Kees
Kees
Hakvoort
Hakvoort
Naam Locatie in Tekst
Amsterdam
Amsterdam
Lemmer
Lemmer
Marken
Marken
Pampus
Pampus