Hoofdtekst
Den wijtberoemden toovenaer: van syne gheboorte ende van zijne studiën.
DOCTOR Faustus is eens boeren sone geweest, die tot Rodt by Jena woonachtich was, van Godsalige ouders, onder de heerlicheyt van Weymeren gheboren int jaer ons Heeren 149I. Heeft oock in de stadt van Wittenberch vele bloetvrienden ghehadt, die alle tsamen godsalige lieden waren. Heeft oock onder andere tot Wittenberch enen neve gehadt, dewelcke een eerlick ende welhebbende man was, die desen voorseydenDoctorem Faustum opgevoet ende voor eenen sone aengenomen hadde, mits dat hy selve gheene kinderen en hadde, waeromme dat hy hem liet ter scholen gaen ende in de Theologia studeren. Maer hy is (Godt betert) van dit godsalich voornemen afgeweken ende heeft het heylige woort Gods misbruyct. Daeromme dat wy alsulcken ouders ende goede vrienden (die seer gheerne het beste met hem ghedaen ende alle deucht gheerne daeraen ghesien hadden, ghelijck alle vrome ouders plegen te doen) gheensins beschuldigen en willen, noch in dese historie en willen betrecken, gelijck ooc de voorseyde ouders deses, hares kints grouwel ende boosheyt noyt ghesien noch beleeft en hebben. Wel is waer dat de ouders voor haren doot geweten hebben dat haren neve desen Doctor Faustus voor een kint opgenomen hadde -daerinne sy haer seer hebben verblijt- dewelcke, siende zijne groote memorie ende gheest, heeft een groote sorge voor hem ghedragen, gelijck als Hiob int eerste capittel voor zijne kinderen sorghe ghedragen heeft, opdat sy haer tegen den Heere niet en souden besondighen. Het ghebeurt oock menichmael, dat vrome, godsalige, ouders godloose kinderen crijgen, gelijck men aen Caïn, Genesis , aen Ruben, Genesis 49, ende aen Absalon ghesien heeft. Hetwelcke ick alhier also verhalen moet, om datter sommige zijn gheweest, die dese ouders hierinne willen beschuldighen (dewelcke ick nochtans alhier teenemael begheere verexcuseert te hebben), segghende dat Faustus van zijne ouders alsulcken fenijn soude ghesogen hebben ende datse hem in alle moetwille souden opgebracht hebben ende niet en souden tot het studeren ghehouden hebben, dwelcke tot grooter oneere der ouders strecken soude. Item dat de vrienden, zijnen grooten gheest merckende, hem tot de studiën der theologie gheraden hebben, daertoe hy gheenen lust ghehadt en heeft. Datter oock altijt eenen roep ende gemeyn seggen onder het volck is geweest, dat desen Faustus met tooverye omginc. Daeromme dat hem zijne voorszeyde vrienden dicmaels wel straffelick vermaent ende van dese godloosheyt afgheraden hebben. Ende ghelijck desen Doctor Faustus seer ingenieus ende tot de studie geneycht ende gequalificeert was, so is hy door het examineren van de rectoren soo verre gecomen dat men hem oock voor de geheele magistraet heeft gheëxamineert met noch sesthien ander magistris, dewelcke hy altesamen met vraghen ende antwoorden is te boven ghegaen, sodat hy voor zijn hooft zijnen tijt seer wel besteet hadde, waerover dat hy corts daerna een Doctoor in der theologiën gheworden is. Daertoe so heeft hy eenen onsinnighen, hooveerdigen moet ende eenen dullen cop gehadt, gelijc men hem altijt den speculateur genoemt heeft. Hy is ten lesten onder quaet geselschap geraect, heeft de Heylige Schrift achter de deure ende onder de banc gesmeten, een godloos leven beghinnen te voeren (ghelijck men uut dese navolgende historie ghenoechsaem verstaen sal). Maer het is een ghemeyn spreecwoort: ‘Wat tot den duyvel loopen wilt en can men niet ophouden, noch daer van afweeren.’ Terwijlen dat dese saecken haer also toedroeghen, so vant oock Doctor Faustus zijns ghelijcke, die met Caldeeusche, met Persische, met Arabische ende met Griecsche woorden, figuren, characteren, besweringhen ende met tooveryen omghinghen. Welcke voorszeyde dingen niet anders en zijn als loutereDardaniae artes, nigromantiae, carmina, veneficium, incantatio,. ghe lijck als alsulcken boecken, woorden ende namen niet anders en mogen genaemt worden. Dese dingen stonden Doctor Faustus seer wel aen, gelijck hy oock nacht ende dach daerinne speculeerde ende studeerde. Hy en begeerde oock gheenen Theologus meer ghenoemt te worden, maer een werels mensche ende noemde hemselven een Doctor Medicinae, waerover dat hy een astrologus, een mathematicus ende tot eenen decmantel een medicus gheworden is, ghelijck hy voor eersten veel lieden door de medicijne geholpen heeft. Hy was oock wel ter sprake ende in de Heylige Schriftuere seer wel ervaren, sodat hem den wille des Heeren niet onbekent en was, daer hy spreect: ‘Wie daer weet den wille des Heeren ende niet en doet, die sal met veel slaghen ghesmeten worden.’ Item: ‘Niemant en can twee Heeren dienen.’ Item: ‘Ghy en sult Godt niet tempteren.’ Maer hy en heeft op alle dese dinghen niet gheacht ende heeft zijne siele alsoo eenen tijt lanck in de waechschale gheset, sodat hy niet te verontschuldighen en is.
DOCTOR Faustus is eens boeren sone geweest, die tot Rodt by Jena woonachtich was, van Godsalige ouders, onder de heerlicheyt van Weymeren gheboren int jaer ons Heeren 149I. Heeft oock in de stadt van Wittenberch vele bloetvrienden ghehadt, die alle tsamen godsalige lieden waren. Heeft oock onder andere tot Wittenberch enen neve gehadt, dewelcke een eerlick ende welhebbende man was, die desen voorseydenDoctorem Faustum opgevoet ende voor eenen sone aengenomen hadde, mits dat hy selve gheene kinderen en hadde, waeromme dat hy hem liet ter scholen gaen ende in de Theologia studeren. Maer hy is (Godt betert) van dit godsalich voornemen afgeweken ende heeft het heylige woort Gods misbruyct. Daeromme dat wy alsulcken ouders ende goede vrienden (die seer gheerne het beste met hem ghedaen ende alle deucht gheerne daeraen ghesien hadden, ghelijck alle vrome ouders plegen te doen) gheensins beschuldigen en willen, noch in dese historie en willen betrecken, gelijck ooc de voorseyde ouders deses, hares kints grouwel ende boosheyt noyt ghesien noch beleeft en hebben. Wel is waer dat de ouders voor haren doot geweten hebben dat haren neve desen Doctor Faustus voor een kint opgenomen hadde -daerinne sy haer seer hebben verblijt- dewelcke, siende zijne groote memorie ende gheest, heeft een groote sorge voor hem ghedragen, gelijck als Hiob int eerste capittel voor zijne kinderen sorghe ghedragen heeft, opdat sy haer tegen den Heere niet en souden besondighen. Het ghebeurt oock menichmael, dat vrome, godsalige, ouders godloose kinderen crijgen, gelijck men aen Caïn, Genesis , aen Ruben, Genesis 49, ende aen Absalon ghesien heeft. Hetwelcke ick alhier also verhalen moet, om datter sommige zijn gheweest, die dese ouders hierinne willen beschuldighen (dewelcke ick nochtans alhier teenemael begheere verexcuseert te hebben), segghende dat Faustus van zijne ouders alsulcken fenijn soude ghesogen hebben ende datse hem in alle moetwille souden opgebracht hebben ende niet en souden tot het studeren ghehouden hebben, dwelcke tot grooter oneere der ouders strecken soude. Item dat de vrienden, zijnen grooten gheest merckende, hem tot de studiën der theologie gheraden hebben, daertoe hy gheenen lust ghehadt en heeft. Datter oock altijt eenen roep ende gemeyn seggen onder het volck is geweest, dat desen Faustus met tooverye omginc. Daeromme dat hem zijne voorszeyde vrienden dicmaels wel straffelick vermaent ende van dese godloosheyt afgheraden hebben. Ende ghelijck desen Doctor Faustus seer ingenieus ende tot de studie geneycht ende gequalificeert was, so is hy door het examineren van de rectoren soo verre gecomen dat men hem oock voor de geheele magistraet heeft gheëxamineert met noch sesthien ander magistris, dewelcke hy altesamen met vraghen ende antwoorden is te boven ghegaen, sodat hy voor zijn hooft zijnen tijt seer wel besteet hadde, waerover dat hy corts daerna een Doctoor in der theologiën gheworden is. Daertoe so heeft hy eenen onsinnighen, hooveerdigen moet ende eenen dullen cop gehadt, gelijc men hem altijt den speculateur genoemt heeft. Hy is ten lesten onder quaet geselschap geraect, heeft de Heylige Schrift achter de deure ende onder de banc gesmeten, een godloos leven beghinnen te voeren (ghelijck men uut dese navolgende historie ghenoechsaem verstaen sal). Maer het is een ghemeyn spreecwoort: ‘Wat tot den duyvel loopen wilt en can men niet ophouden, noch daer van afweeren.’ Terwijlen dat dese saecken haer also toedroeghen, so vant oock Doctor Faustus zijns ghelijcke, die met Caldeeusche, met Persische, met Arabische ende met Griecsche woorden, figuren, characteren, besweringhen ende met tooveryen omghinghen. Welcke voorszeyde dingen niet anders en zijn als loutereDardaniae artes, nigromantiae, carmina, veneficium, incantatio,. ghe lijck als alsulcken boecken, woorden ende namen niet anders en mogen genaemt worden. Dese dingen stonden Doctor Faustus seer wel aen, gelijck hy oock nacht ende dach daerinne speculeerde ende studeerde. Hy en begeerde oock gheenen Theologus meer ghenoemt te worden, maer een werels mensche ende noemde hemselven een Doctor Medicinae, waerover dat hy een astrologus, een mathematicus ende tot eenen decmantel een medicus gheworden is, ghelijck hy voor eersten veel lieden door de medicijne geholpen heeft. Hy was oock wel ter sprake ende in de Heylige Schriftuere seer wel ervaren, sodat hem den wille des Heeren niet onbekent en was, daer hy spreect: ‘Wie daer weet den wille des Heeren ende niet en doet, die sal met veel slaghen ghesmeten worden.’ Item: ‘Niemant en can twee Heeren dienen.’ Item: ‘Ghy en sult Godt niet tempteren.’ Maer hy en heeft op alle dese dinghen niet gheacht ende heeft zijne siele alsoo eenen tijt lanck in de waechschale gheset, sodat hy niet te verontschuldighen en is.
Onderwerp
SINSAG 0881 - Der Teufelsvertrag. Mann schliesst einen Vertrag mit dem Teufel, welcher ihm bei seiner Arbeit Hilfe leistet. 
SINSAG 0881 - Der Teufelsvertrag. Mann schliesst einen Vertrag mit dem Teufel, welcher ihm bei seiner Arbeit Hilfe leistet. 
Beschrijving
Doctor Faustus is in 1491 als boerenzoon geboren in Roda bij Jena. Hij is ondanks de goede mensen om zich heen van het rechte pad geraakt. Sommigen zeggen dat dit komt door zijn ouders en vrienden, maar de verteller spreekt dit met klem tegen; het is zijn eigen verantwoordelijkheid geweest. Een kinderloze neef in Wittenberg heeft hem als kind aangenomen en opgevoed. Hij zou theologie gaan studeren, maar is van dit plan afgeweken en heeft in plaats hiervan een godslasterlijk leven geleefd. Onder het volk ging het gerucht dat hij toverij bedreef. Hij was dermate onderlegd in de Heilige Schrift dat hij beter had moeten weten.
Bron
Carel Baten, Warachtighe historie van doctor Johannes Faustus. (ed. René Blankers) Jasper Troyen (?), Dordrecht 1592, 1r-2r
http://www.dbnl.org/tekst/bate002wara02_01/bate002wara02_01_0002.php
http://www.dbnl.org/tekst/bate002wara02_01/bate002wara02_01_0002.php
Naam Locatie in Tekst
Roda
Roda
Jena
Jena
Weimar
Weimar
Wittenberg
Wittenberg
Plaats van Handelen
Wittenberg
Wittenberg
Word count group
500-1000