Hoofdtekst
Doctor Faustus bloetlaet hemselven in een croesken, hetwelcke hy op warme colen settede ende schreef daermede als hierna volcht.
‘Ick, Joannes Faustus Doctoor, bekenne opentlick met mijne eyghene hant, tot een versekeringhe ende confirmatie deses briefs: mitsdien ic voor my genomen hebbe in de elementen te speculeren, ick ooc de gaven noch de diepsinnicheyt die my van boven genadich ghegeven is, so groot niet en hebbe, noch oock alsulcken diepsinnicheyt in mijn hooft niet en bevinde oft sulckx van geene menschen geleeren en can, so hebbe ick desen tegenwoordigen ghesonden geest (die hem Mephostophiles laet noemen ende een dienaer is des helschen princen in oriënten) my teenemael onderworpen, oock denselven vercoren om my te leeren. Ghelijck hy oock, van zijner syden, hem aen my verbonden heeft my in alles onderdanich ende ghehoorsaem te wesen. Daerteghens dat ick my wederomme tegens hem verspreke ende belove dat, so wanneer 24 jaren na datum deses briefs sullen verloopen wesen, hy met my zijnen wille sal mogen doen ende my na zijn goet behagen sal mogen regeren, tracteren, vervoeren ende alles soo met mijn lijf ende ziele, met mijn vlees, goeden ende bloet, in der eeuwicheyt sal mogen doen wat hy wilt. Waerop dat ick verloochene alle deghene die daer leven, soowel het gantsche hemelsche heyr, alsoock alle menschen deser werelt, amen. Tot orconde der waerheyt ende tot meerder confirmatie hebbe ick dit contract met eyghene hant geschreven, onderschreven ende met mijnen hiervoren ghedruckten bloede, met goeden verstande, sinnen ende ghedachten bevesticht, verseghelt ende betuycht, etc.
Subscriptio,
Joannis Faustus, in de elementen ende in de gheestelicke dinghen ervaren Doctor.’
Tegens Doctoris Fausti hartneckicheyt comen dese verskens seer wel te passe:
Wie zijnen lust heeft in stoutheyt ende hoverdije,
Ende de duyvel alle dinghen nadoet,
Die soeckt een roede voor zijn eyghen partije,
Hemselven brenghende om ziele, lijf en goet.
Item:
Die niet en acht het eeuwighe prijsselick,
Ende niet en soecken dan het tijtlick goet,
Gheeft hem in sduyvels handen afgrijselick.
Daerom men op zijn ziele wel acht nemen moet.
Item:
Al die moetwillens tot eenighen daghen
Int water springhen oft loopen int vyer,
Deselve en is niet te beclaghen,
Al saech men hem branden oft verdrincken schier.
In de derde tsamensprekinghe verscheen Fausto zijnen gheest ende dienaer met groote vrolickheyt ende in dese navolgende manieren. Hy ginck voor eersten over het gantsche huys, ghelijck eenen vyerigen man, soodat van hem niet dan vyervlammen ende vyerstralen en ghinghen. Daerop dat een rasinghe volchde, gelijck ofter eenen deel monicken hadden gesonghen, ende niemant en wiste wat dit voor een gesanck mochte wesen. Maer Doctor Faustus hadde een goet behaghen in dit guychelspel. Hy en begheerde hem oock niet in zijn logement te voorderen, vooraleer hy saghe wat voor een eynde dit spel nemen soude. Stracks daernaer so wiert er ghehoort een groot gheruchte van spiessen, van sweerden ende van ander instrumenten, dattet scheen dat men het huys stormenderhant innemen ende overweldighen wilde. Daernaer wiert er een seker jacht ghehoort van honden ende van jaghers. De honden liepen naer eenen hert, tot in de camer van Doctor Fausti, alwaer de honden den voorszeyden Faustus ter aerden leyden. Daerop so verscheen in deselve camer eenen leeu ende eenen draeck die met malcanderen vochten. Ende al wast sake dat hem den leeu wel dapper weerde, nochtans so wierdt hy ten lesten overwonnen ende van den draeck verslonden. Den knecht van Doctor Faustus seyde dat hy aldaer oock eenen lindworme sach die gheel ende witachtich aen zijnen buyck was, ende bovenop zijn lichaem swart, soodat hy over de camer croop ende de camer vervulde.
Voorts sach men noch daerinne gaen eenen schoonen pau ende een pauwinne, die onder malcanderen twistich waren, maer sy waren strackx eens. Daerop sach men eenen dullen stier inloopen, recht naer Doctor Faustus toe, waerdoor hy niet weynich verschrickt en was. Maer alsoo hy Faustus toeliep, soo viel hy neder ende verdween. Hierop wierdt wederomme gesien een groote oude simme die Doctor Faustus de hant presenteerde. Sy spranck bovenop hem ende liep wederom ter cameren uut. Daernaer quammer eenen grooten nevel in de camer, dat Doctor Faustus niet ghesien en conde, ende soo haest als den voorszeyden nevel verdwenen was, soo laghen daer voor hem twee sacken, waervan dat den eenen van gout ende den anderen van silver was. Ten lesten wiert er een orghel ghehoort, daernaer een clavesynghel, een harpe, een luyte, violons, basuynen, cromhoorens, dweerspijpen ende meer andere dierghelijcke instrumenten -elck int besondere met zijne vier stemmen- , soodat Doctor Faustus niet anders en dochte, dan dat hy in den hemel was, daer hy nochtans int middel der hellen was. Alle dese voorschreven dinghen duerden alsoo een gheheele ure,
waerover dat Doctor Faustus soo stout wiert dattet hem noch niet berouwen en was dat hy sulcx ghedaen hadde. Waeruut dat men mercken mach dat de duyvel alle dese genoechte bedreef, omdat hy Doctor Faustus in zijn voornemen des te meer verherden soude ende een oorsake soude geven te seggen dat hy van den duyvel niet quaedts noch schrickelicks en hadde ghesien, maer veel meer alderley ghenoechte ende blijschap. Dese dinghen alsoo ghepasseert wesende, soo ginck de geest Mephostophiles tot Doctor Faustus in de camer in de ghedaente van eenen monnick. Doctor Faustus sprack tot hem: ‘Ghy hebt voorwaer een wonderbaerlick beghinsel ghemaeckt met alle uwe raserije van aller ghenoechten. So verre als ghy sulcks wilt continueren, soo suldy my alle tijt tot eenen vrient hebben.’ Mephostophiles antwoorde: ‘O, dat en heeft niet veel te bedieden. Ick sal u noch al in ander dinghen dienen ende al veel wonderlicker dinghen laten sien, daertoe oock alles doen wat ghy sult van my begheeren, soo verre als ghy slechs uwe belofte aen my ghedaen nacoemt ende voldoet.’ Daerop dat hem Faustus de obligatie presenteerde ende seyde: ‘Daer hebdy den brief.’ Mephostophiles nam den brief aen ende wilde goetront dat Doctor Faustus daer een copye van behouden soude, hetwelcke oock Faustus also dede.
‘Ick, Joannes Faustus Doctoor, bekenne opentlick met mijne eyghene hant, tot een versekeringhe ende confirmatie deses briefs: mitsdien ic voor my genomen hebbe in de elementen te speculeren, ick ooc de gaven noch de diepsinnicheyt die my van boven genadich ghegeven is, so groot niet en hebbe, noch oock alsulcken diepsinnicheyt in mijn hooft niet en bevinde oft sulckx van geene menschen geleeren en can, so hebbe ick desen tegenwoordigen ghesonden geest (die hem Mephostophiles laet noemen ende een dienaer is des helschen princen in oriënten) my teenemael onderworpen, oock denselven vercoren om my te leeren. Ghelijck hy oock, van zijner syden, hem aen my verbonden heeft my in alles onderdanich ende ghehoorsaem te wesen. Daerteghens dat ick my wederomme tegens hem verspreke ende belove dat, so wanneer 24 jaren na datum deses briefs sullen verloopen wesen, hy met my zijnen wille sal mogen doen ende my na zijn goet behagen sal mogen regeren, tracteren, vervoeren ende alles soo met mijn lijf ende ziele, met mijn vlees, goeden ende bloet, in der eeuwicheyt sal mogen doen wat hy wilt. Waerop dat ick verloochene alle deghene die daer leven, soowel het gantsche hemelsche heyr, alsoock alle menschen deser werelt, amen. Tot orconde der waerheyt ende tot meerder confirmatie hebbe ick dit contract met eyghene hant geschreven, onderschreven ende met mijnen hiervoren ghedruckten bloede, met goeden verstande, sinnen ende ghedachten bevesticht, verseghelt ende betuycht, etc.
Subscriptio,
Joannis Faustus, in de elementen ende in de gheestelicke dinghen ervaren Doctor.’
Tegens Doctoris Fausti hartneckicheyt comen dese verskens seer wel te passe:
Wie zijnen lust heeft in stoutheyt ende hoverdije,
Ende de duyvel alle dinghen nadoet,
Die soeckt een roede voor zijn eyghen partije,
Hemselven brenghende om ziele, lijf en goet.
Item:
Die niet en acht het eeuwighe prijsselick,
Ende niet en soecken dan het tijtlick goet,
Gheeft hem in sduyvels handen afgrijselick.
Daerom men op zijn ziele wel acht nemen moet.
Item:
Al die moetwillens tot eenighen daghen
Int water springhen oft loopen int vyer,
Deselve en is niet te beclaghen,
Al saech men hem branden oft verdrincken schier.
In de derde tsamensprekinghe verscheen Fausto zijnen gheest ende dienaer met groote vrolickheyt ende in dese navolgende manieren. Hy ginck voor eersten over het gantsche huys, ghelijck eenen vyerigen man, soodat van hem niet dan vyervlammen ende vyerstralen en ghinghen. Daerop dat een rasinghe volchde, gelijck ofter eenen deel monicken hadden gesonghen, ende niemant en wiste wat dit voor een gesanck mochte wesen. Maer Doctor Faustus hadde een goet behaghen in dit guychelspel. Hy en begheerde hem oock niet in zijn logement te voorderen, vooraleer hy saghe wat voor een eynde dit spel nemen soude. Stracks daernaer so wiert er ghehoort een groot gheruchte van spiessen, van sweerden ende van ander instrumenten, dattet scheen dat men het huys stormenderhant innemen ende overweldighen wilde. Daernaer wiert er een seker jacht ghehoort van honden ende van jaghers. De honden liepen naer eenen hert, tot in de camer van Doctor Fausti, alwaer de honden den voorszeyden Faustus ter aerden leyden. Daerop so verscheen in deselve camer eenen leeu ende eenen draeck die met malcanderen vochten. Ende al wast sake dat hem den leeu wel dapper weerde, nochtans so wierdt hy ten lesten overwonnen ende van den draeck verslonden. Den knecht van Doctor Faustus seyde dat hy aldaer oock eenen lindworme sach die gheel ende witachtich aen zijnen buyck was, ende bovenop zijn lichaem swart, soodat hy over de camer croop ende de camer vervulde.
Voorts sach men noch daerinne gaen eenen schoonen pau ende een pauwinne, die onder malcanderen twistich waren, maer sy waren strackx eens. Daerop sach men eenen dullen stier inloopen, recht naer Doctor Faustus toe, waerdoor hy niet weynich verschrickt en was. Maer alsoo hy Faustus toeliep, soo viel hy neder ende verdween. Hierop wierdt wederomme gesien een groote oude simme die Doctor Faustus de hant presenteerde. Sy spranck bovenop hem ende liep wederom ter cameren uut. Daernaer quammer eenen grooten nevel in de camer, dat Doctor Faustus niet ghesien en conde, ende soo haest als den voorszeyden nevel verdwenen was, soo laghen daer voor hem twee sacken, waervan dat den eenen van gout ende den anderen van silver was. Ten lesten wiert er een orghel ghehoort, daernaer een clavesynghel, een harpe, een luyte, violons, basuynen, cromhoorens, dweerspijpen ende meer andere dierghelijcke instrumenten -elck int besondere met zijne vier stemmen- , soodat Doctor Faustus niet anders en dochte, dan dat hy in den hemel was, daer hy nochtans int middel der hellen was. Alle dese voorschreven dinghen duerden alsoo een gheheele ure,
waerover dat Doctor Faustus soo stout wiert dattet hem noch niet berouwen en was dat hy sulcx ghedaen hadde. Waeruut dat men mercken mach dat de duyvel alle dese genoechte bedreef, omdat hy Doctor Faustus in zijn voornemen des te meer verherden soude ende een oorsake soude geven te seggen dat hy van den duyvel niet quaedts noch schrickelicks en hadde ghesien, maer veel meer alderley ghenoechte ende blijschap. Dese dinghen alsoo ghepasseert wesende, soo ginck de geest Mephostophiles tot Doctor Faustus in de camer in de ghedaente van eenen monnick. Doctor Faustus sprack tot hem: ‘Ghy hebt voorwaer een wonderbaerlick beghinsel ghemaeckt met alle uwe raserije van aller ghenoechten. So verre als ghy sulcks wilt continueren, soo suldy my alle tijt tot eenen vrient hebben.’ Mephostophiles antwoorde: ‘O, dat en heeft niet veel te bedieden. Ick sal u noch al in ander dinghen dienen ende al veel wonderlicker dinghen laten sien, daertoe oock alles doen wat ghy sult van my begheeren, soo verre als ghy slechs uwe belofte aen my ghedaen nacoemt ende voldoet.’ Daerop dat hem Faustus de obligatie presenteerde ende seyde: ‘Daer hebdy den brief.’ Mephostophiles nam den brief aen ende wilde goetront dat Doctor Faustus daer een copye van behouden soude, hetwelcke oock Faustus also dede.
Onderwerp
SINSAG 0881 - Der Teufelsvertrag. Mann schliesst einen Vertrag mit dem Teufel, welcher ihm bei seiner Arbeit Hilfe leistet. 
SINSAG 0881 - Der Teufelsvertrag. Mann schliesst einen Vertrag mit dem Teufel, welcher ihm bei seiner Arbeit Hilfe leistet. 
Beschrijving
De tekst van het contract dat Faustus met zijn eigen bloed ondertekent. Hierin staat dat het contract voor vierentwintig jaar geldig is en dat de Duivel hierna met zijn lijf en ziel mag doen en laten wat hij wil. Doctor Faustus verzaakt iedereen in de hemel en op aarde. Hij bevestigt dat hij het contract bij zijn volle verstand zelf heeft geschreven en heeft ondertekend met zijn eigen bloed. Na de ondertekening is zijn geest zeer vrolijk. Hij tovert een bijzonder schouwspel in het logement van Faustus dat bestond uit gezang, dieren, zwaardgevechten, etc. Het muziekspel dat Faustus hoort is zo bijzonder dat hij denkt dat hij in de hemel is, terwijl hij eigenlijk in het midden van de hel is. Faust complimenteert Mephostophiles met het schouwspel, maar deze zegt dat hij nog veel wonderbaarlijkere dingen kan verwachten.
Bron
Carel Baten, Warachtighe historie van doctor Johannes Faustus. (ed. René Blankers) Jasper Troyen (?), Dordrecht 1592, 6r-7v
http://www.dbnl.org/tekst/bate002wara02_01/bate002wara02_01_0007.php
http://www.dbnl.org/tekst/bate002wara02_01/bate002wara02_01_0007.php
Naam Overig in Tekst
Faustus
Faustus
Mephostophiles
Mephostophiles
Plaats van Handelen
Wittenberg
Wittenberg