Hoofdtekst
Er was niet voor iedere ziekte of kwaal was dezelfde spreuk geschikt. Men had dus voor iedere ziekte of elk lichamelijk letsel daar had men een – een – een – een eigen spreuk voor, en als het mag wou ik daar graag enkele van noemen.
Bij een kneuzing bijvoorbeeld, dan zei de belezer:
‘Deze man is over een brug gelopen.
Deze man heeft zijn hand gestoten.
Het moet in de Rode Zee verdwijnen,
gelijk de wijzen uit het Oosten,
en God genas het metterstond.
Oh Heer, help mij, amen.’
En dan in – in – in die hand kon men natuurlijk ook gebruiken in andere lichaams[delen], de voet, of – of pols ofzo. En ja, er zijn dus spreuken bij die, ja, waarvan ik moet zeggen ze raken kant noch wal, maar ja, ze zijn er nu eenmaal.
Zo had men ook tegen wratten, dan zei men de volgende spreuk:
‘Worte, worte, worte, gij moet vorte,
Gij moet van mijn lichaam gaan,
Gij moet in dit putje gaan staan.’
En dan was die ‘worte, worte’, dat betekent nou ‘wratten’. Over die ratten – over die wratten wou ik nog graag straks nog eens keer even terugkomen als het mocht – mocht, maar eerst nog even wat over spreuken.
Om een neusbloeding te stelpen, zei zo’n belezer:
‘Daar kwamen drie heren,
uit Kana en Galileeën,
De eerste zei: “Het is gedaan.”
De tweede zei: “Het zal wel gaan.”
De derde zei: “Het zal wel helpen.
Belieft het God, het bloed zal stelpen.”’
[Interviewer] Geweldig. En dat was tegen neusbloeding?
Dat was tegen neusbloeding.
[Interviewer] Grandioos.
En tegen ingewandswormten – wormen, dan zei men:
‘Petrus en Jezus gingen uit naar de akker.
Zij ploegden drie voren,
en ploegden op drie wormen.
De ene was wit, de ander zwart, de derde rood,
en nu zijn alle wormen dood.’
[Interviewer] Ongelooflijk.
Ja, u ziet wel, dat – dat de betekenis van die – van die gebedjes ontgaat mij ook, maar…
En tegen een oogontsteking was men heel gauw klaar, dan zei men:
‘Onze Lieve Vrouw ging over het land.
Zij vond water in het zand.
Verdwenen is de ogenbrand.’
Nou kon het natuurlijk ook gebeuren dat iemand ziek was, of pijn had, en dat men de oorzaak van die pijn niet kon vinden. Dan wordt het natuurlijk moeilijker, maar de belezer had hier ook iets voor. Dan zei hij, al strijkende over heel het lichaam, want de pijn die moest natuurlijk gezocht worden, zei hij:
‘Ik vind hier pijn.
God geef, dat die verdwijn,
als dauw op het gras.
Zowaar als Farao over de Rode Zee ging,
en ze verdwenen allen, in Godsnaam, amen.’
Ik heb er – ik heb hier nog tegen – tegen verstuiking of verzwikking. Dan zei men:
‘In de naam des Heren.
De verstuiking zal keren.
Als dauw op het gras.
Als doden in het graf.
In de naam des Vaders, en des Zoons en de Heilige Geestes, amen.’
Dan moest die verstuiking om – en die verstuiking heb ik zelf ook gezien, dat iemand genas van een verstuiking. Die had verschrikkelijke pijn, en die – want verstuiking doet natuurlijk erg pijn, maar nou – die man die kwam niet van die verstuiking niet af, maar die had heel – datzelfde moment helemaal geen pijn meer. Die was – die verstuiking was niet beter, maar hij had er zo weinig pijn aan, dat hij zelfs weer kon lopen.
En ik heb zelfs gehoord, praten we zoiets van suggestie, maar ik heb zelfs wel eens gehoord dat – dat een kind van enkele maanden in een water – in een bak met heet water viel en dat hij ook geholpen werd en van de pijn afkwam.
[Interviewer] U wou zeggen: dat kan dus geen suggestie zijn.
Dus dat kan eigenlijk ergens geen suggestie zijn, hè.
[Interviewer] Nee, nee.
Een spreuk die gebruikt wordt bij puisten en zweren:
‘Het gaat door dees,
door een ander vlees,
door merg en pees.
Bid drie maal Onze Vader en bid de naam van God,
Dat dit schepsel wordt genezen zoals het was voor deze.’
Sint Laurentius die was – is gestorven als martelaar, en hij stierf namelijk de – in zijn tijd de vuurdood, en daarom wordt Sint Laurentius aangeroepen bij brandwonden. Maar dat hoefde men – hoefde men geen pintjesmeester voor te zijn, dat kon dus zelf ook, als men bad tot Sint Laurentius:
‘Sint Laurentius,
het laait en het brandt,
maak met uw hand,
dat het niet innerwaardt en kant.’
Bij een kneuzing bijvoorbeeld, dan zei de belezer:
‘Deze man is over een brug gelopen.
Deze man heeft zijn hand gestoten.
Het moet in de Rode Zee verdwijnen,
gelijk de wijzen uit het Oosten,
en God genas het metterstond.
Oh Heer, help mij, amen.’
En dan in – in – in die hand kon men natuurlijk ook gebruiken in andere lichaams[delen], de voet, of – of pols ofzo. En ja, er zijn dus spreuken bij die, ja, waarvan ik moet zeggen ze raken kant noch wal, maar ja, ze zijn er nu eenmaal.
Zo had men ook tegen wratten, dan zei men de volgende spreuk:
‘Worte, worte, worte, gij moet vorte,
Gij moet van mijn lichaam gaan,
Gij moet in dit putje gaan staan.’
En dan was die ‘worte, worte’, dat betekent nou ‘wratten’. Over die ratten – over die wratten wou ik nog graag straks nog eens keer even terugkomen als het mocht – mocht, maar eerst nog even wat over spreuken.
Om een neusbloeding te stelpen, zei zo’n belezer:
‘Daar kwamen drie heren,
uit Kana en Galileeën,
De eerste zei: “Het is gedaan.”
De tweede zei: “Het zal wel gaan.”
De derde zei: “Het zal wel helpen.
Belieft het God, het bloed zal stelpen.”’
[Interviewer] Geweldig. En dat was tegen neusbloeding?
Dat was tegen neusbloeding.
[Interviewer] Grandioos.
En tegen ingewandswormten – wormen, dan zei men:
‘Petrus en Jezus gingen uit naar de akker.
Zij ploegden drie voren,
en ploegden op drie wormen.
De ene was wit, de ander zwart, de derde rood,
en nu zijn alle wormen dood.’
[Interviewer] Ongelooflijk.
Ja, u ziet wel, dat – dat de betekenis van die – van die gebedjes ontgaat mij ook, maar…
En tegen een oogontsteking was men heel gauw klaar, dan zei men:
‘Onze Lieve Vrouw ging over het land.
Zij vond water in het zand.
Verdwenen is de ogenbrand.’
Nou kon het natuurlijk ook gebeuren dat iemand ziek was, of pijn had, en dat men de oorzaak van die pijn niet kon vinden. Dan wordt het natuurlijk moeilijker, maar de belezer had hier ook iets voor. Dan zei hij, al strijkende over heel het lichaam, want de pijn die moest natuurlijk gezocht worden, zei hij:
‘Ik vind hier pijn.
God geef, dat die verdwijn,
als dauw op het gras.
Zowaar als Farao over de Rode Zee ging,
en ze verdwenen allen, in Godsnaam, amen.’
Ik heb er – ik heb hier nog tegen – tegen verstuiking of verzwikking. Dan zei men:
‘In de naam des Heren.
De verstuiking zal keren.
Als dauw op het gras.
Als doden in het graf.
In de naam des Vaders, en des Zoons en de Heilige Geestes, amen.’
Dan moest die verstuiking om – en die verstuiking heb ik zelf ook gezien, dat iemand genas van een verstuiking. Die had verschrikkelijke pijn, en die – want verstuiking doet natuurlijk erg pijn, maar nou – die man die kwam niet van die verstuiking niet af, maar die had heel – datzelfde moment helemaal geen pijn meer. Die was – die verstuiking was niet beter, maar hij had er zo weinig pijn aan, dat hij zelfs weer kon lopen.
En ik heb zelfs gehoord, praten we zoiets van suggestie, maar ik heb zelfs wel eens gehoord dat – dat een kind van enkele maanden in een water – in een bak met heet water viel en dat hij ook geholpen werd en van de pijn afkwam.
[Interviewer] U wou zeggen: dat kan dus geen suggestie zijn.
Dus dat kan eigenlijk ergens geen suggestie zijn, hè.
[Interviewer] Nee, nee.
Een spreuk die gebruikt wordt bij puisten en zweren:
‘Het gaat door dees,
door een ander vlees,
door merg en pees.
Bid drie maal Onze Vader en bid de naam van God,
Dat dit schepsel wordt genezen zoals het was voor deze.’
Sint Laurentius die was – is gestorven als martelaar, en hij stierf namelijk de – in zijn tijd de vuurdood, en daarom wordt Sint Laurentius aangeroepen bij brandwonden. Maar dat hoefde men – hoefde men geen pintjesmeester voor te zijn, dat kon dus zelf ook, als men bad tot Sint Laurentius:
‘Sint Laurentius,
het laait en het brandt,
maak met uw hand,
dat het niet innerwaardt en kant.’
Onderwerp
TM 4302 - Volksgeneeskunde
TM 4302 - Volksgeneeskunde 
TM 3102 - Belezer geneest mens of dier
TM 3102 - Belezer geneest mens of dier
Beschrijving
Vroeger had men voor ziekten en kwalen verschillende geneeskrachtige spreuken. Hier worden de (overigens rijmende) spreuken genoemd die men gebruikte bij (achtereenvolgens) kneuzingen, wratten, bloedneuzen, ingewandswormen, oogontstekingen, pijn en ziekten door onbekende oorzaken, verstuikingen en verzwikkingen, puisten en zweren en brandwonden.
Bron
Radio-uitzending Vonken onder de As (NOS)
Commentaar
De interviewer heet van zijn achternaam De Beel (andere spellingswijze mogelijk). Hij bevestigt op meerdere momenten tijdens het interview wat de verteller (Ben Janssen) zegt door tussendoor onder andere ‘Ja, ja’ te zeggen. Deze momenten zijn niet in de transcriptie opgenomen.
Een pintjesmeester is een wonderdokter.
Een pintjesmeester is een wonderdokter.
Naam Overig in Tekst
Petrus
Petrus
Jezus
Jezus
Sint Laurentius
Sint Laurentius
Naam Locatie in Tekst
Rode Zee
Rode Zee
Het Oosten
Het Oosten
Kana
Kana
Galileeën
Galileeën
Plaats van Handelen
Nederland
Nederland