Hoofdtekst
Een cluyt van Onse Lieven Heers Minnevaer
door Louris Jansz.
Minnevaer
Noyt meer geplaecht, dat mijn soo ginck hinderen,
Dan dit tegenwoordige, wel waert om weten:
Ic heb seven die gesonste kinderen
Die men mach vinden, en oick wel mogen eeten.
5 's Morgens, eer 't dach is, es die maech al gespleeten
En soo onstelt, daer sou een waghen in hollen;
Een broot twee of drie is soo haest versleeten.
Elcxs behoefde wel sdaeghs twee of drie roggebollen,
Sout men haer buyck tot boven toe vollen.
10 Haer maech moet geen gront hebben, ick wedde't daer liecht.
Ick gaese met logens wel somtijts vollen,
Maer sy mercken wel haest dat men haer bedriecht.
Grandt faim is die man, die haer dus wiecht
En hout die maech open, dat se selden sluyt;
15 Die montcost selden t'onpas voor haer vliecht,
Sy gaepen als vogelkens, die leggen in de muyt
En wachten nae 't aes woest ende ruyt.
Ick en weet wat maecken met deze test!
Dikmaels loop ick 's morgens ter doeren uyt,
20 Eerse beginnen te singen haer oude request.
Ick wou in ons huis eens quaem die pest,
En naem er een deel met haer op die staert;
Maer sy mosten niet lang leggen, off 't waer een nest,
Want lange siecten ben ick off vervaert.
25 Is dat ongelijck, goe luy, neempt toch regaert:
Weynich winnings en dan kinderen die veel moogen,
Compt dat wel overeen? Certeyn, 't is al hart!
Nu wat baetet getart, ick moeter mijn toe voegen.
Holla, daer comter een gaen, nae ick can beoogen;
30 Daer willic mijn nae poghen en hooren sijn ontfowen.
Goed onderwijs
Hoorden ik daer niet claegen met groot berowen,
Sonder ophowen? Dit moet sijn ondertast.
Hy moet benout sijn in deese landowen,
Off eenich huishowen hout hem dus belast.
35 Mijn dunct hy hier staet, dit's wel gepast.
Wel vrient, onverrast, segt eens metterdaet,
Waert ghy niet die soo claechde? Segt, sijdy belast
Met eenich verdriet? My dat toch verslaet!
Minnevaer
Jae ick vrient en oick heel desolaet,
40 Benaest desperaet; wat wil ick veel spranten?
Hoe ick het aenleg, mijn pooten, mijn planten
Es niet dan tranten, als een onnutte scalff.
Set ick nu een koe, 't is morgen een calff;
Van 't heel compt nau een halff, wat ickker om doe.
45 Dit maect mijn perplex, desolaet en moe
En hout mijn spae ende vroe even staech beducht.
Goed onderwijs
Hoort, mijn vrient, dus niet en versucht,
Slaet het hooft in de lucht, God sal 't versien,
Als Hy dagelicxs doet aen veel ander lien
50 Die Hy die hant gaet bien, die oick sijn benout.
Dus sijt niet verslaegen, Sijn woorden betrout,
Want die dit onthout, en mogen niet scrykken.
Minnevaer
Jae, mijn vrient, waerdy mee benout els ickken,
Ghy sout welhaest swicken, dat seg ick goet ront.
55 Ick heb seven kinderen, al cloeck en gesont,
Bysonder in die mont, die wel een koe souden spillen.
Sy souden soo haest een hammeken schillen,
Ten been toe villen, stont maer in 't tresoor.
Deesen diergelycken, neemptet vry voor,
60 Howen mijn in 't getroor tegens stroom tegens eb.
Goed onderwijs
Certeyn, 't is veel!
Minnevaer
Jae heer, 't jonckste leyt in die wiech, noch twee in de creb,
En d'ander vier heb ick hier by der hant
En sijn om te wercken noch niet suffisant,
65 Maer hebben goet verstant van eten, van drincken,
Daer se even staech om peynsen, om dincken.
Dit roepen, dit clincken maect mijn malcontent.
Goed onderwijs
Hoort mijn vrient, spreect niet soo verblent:
Wat Godt eenen toesent, dat moet hy prysen.
70 Can Hy 't gevogelt des Hemels voen ende spysen,
Die, soose bewysen, niet en sayen noch en mayen,
Sout Hy u dan vergeeten, u kinderkens niet payen,
Als sy sijn belayen tot eenigen ty?
Hy sal se voorthelpen, gelooft dat vry,
75 Van als sonder chy, soo ghy sult bevinnen,
't Sy van montcost, van cleeren, van wollen, van linnen;
Want Hy u gaet beminnen, dus sijt getroost.
Cleet Hy die bloemkens op 't velt, West ende Oest,
Met sulcken propoost, in alle quartieren,
80 Dat men Salomon noyt, in al sijn regieren,
Soo sach verchieren, alsoo men wel weeten,
Als een van dees bloemkens, sout Hy u dan vergeeten?
Laet dat sijn versmeeten, Hy sal u ontbarmen.
Minnevaer
Jae fijn man, hoorde ghy somtijts haer tarmen,
85 Haer suchten, haer carmen, soodrae sy sijn wacker,
Tot verdriet van mijn en tot voordeel van den backer,
Ghy sout wel vlacker vallen! Quansuys,
Als sy beginnen te roepen, loop ick uit den huys,
Omdat er munt noch cruys is om broot te coopen
90 En sonder montcost can ick haer niet bedroopen;
Dit hout mijn benoopen, hoe sou ick het herden?
Goed onderwijs
Betrout den Heer, laeter Hem mee bewerden.
Hy sal niet verterden u bystant te doen,
Maer u kinderkens besorgen en in als wel voen;
95 Dus hebt goet vermoen en en weest niet scuw,
Want sy hooren Hem toe, veel meer dan u.
Dit verclaer ick hier nu met goede reen.
Minnevaer
Behooren ze Hem toe? Dats een vreemt beleen!
Myn hert certeen begint wonder te peysen;
100 En immers heet ick vaer, waer ick gae reysen;
En moet er voor deysen, waer ick loop of vlet.
Maer mijn vrient, ick bidde, beduidt mijn wat bet
U meening en opset, sonder eenich achterhowen.
Goed onderwijs
Dat sal ick doen, wilt er vry op betrowen,
105 Want van jongen en owen, ver en beneeven,
Es Hy die rechte vader, boven al verheeven;
Hy heeft het leven, Hy formeert die mensch
In 's moeders lichaem, nae Sijn eygen wensch;
Oick van alle creatueren, hoe die moghen sijn,
110 Es Hy die Schepper, die elckeen oprecht en fijn,
Geeft weesen en schijn, oick niet uytgesondert.
Minnevaer
Dit's vreemt en selsaem; mijn verwondert
Van sulcke reden, die ick hier sie blijcken.
Maer waerby sal men mijn dan gelijcken?
115 Verclaert dees practijcken, want sy vallen mijn swaer:
Es Hy vader van haer, wat sy ick dan? Minnevaer?
Wilt met woorden claer u meenng uytspreecken.
Goed onderwijs
Dat en hebdy niet qualyck geleecken.
Tot sulcken teecken sijn se u verleent,
120 Om haer op te brengen, certeyn ick meen 't,
Opdat se vereent souden blijven te gader
Met den Heer hier boven, ons aller Vader.
Nu verstaedy wel naeder, meen ick, dees raet:
Ghy sult se onderwysen, beschermen voor quaet,
125 Ter sielen baet haer soo gaen instrueeren,
Dat se mogen opwassen in de vreese des Heeren.
Dit moet ghy haer leeren, in steden, in dorpen,
En wat haer van noot is, sal Hy u dan toeworpen;
Dat heeft Hy belooft, dus verblijt u daerin.
Minnevaer
130 O, dat's wel nae mijn sin;
Dit valt nu gewin voor mijn in dit stuck.
Ben ick maer minnevaer, o, dat is geluck!
Nu sal alle druck wel haest verschoeyen.
Hoe sal Lubbeke, mijn wijffke, haer nu vervroeyen
135 En haer herteken ontdoyen, als sy hoort dit besceyt!
Heer, ick danck u van 't antwoordt, ghy hebt wel geseyt;
Nu sal druck ende layt voert werden vergeeten.
Goed onderwijs
Past dat u devoor wel wert gequeeten,
Soo wert u niet geweeten, es dat se haer ontgaen;
140 Want soolanck sy noch jonck sijn ende onberaen,
Moet ghy daervoor staen, om in alle deuchden
Haer t' onderwysen; want die jonge jeuchden
Behoven toesicht, off sy souden versmooren,
Dat niet sou behooren, soo ghy selfs wel versint.
Minnevaer
145 Ick sal cloeck letten op al haer bewint,
Ver en ontrint, oick wat se bedryven,
Soo mogen se als luyden met eere beklyven,
In vroomheit verstyven, sonder eenich gequel.
Nu ick maer minnevaer ben, nu gaetet wel;
150 Alle pijnlyck gequel sal nu haest verworgen.
Goed onderwijs
Doet vry u best, laet den Heere voort sorgen.
Voor Hem is niet verborgen, dus wilt niet bedroeven.
Hy weet wat de Synen overal behoeven,
't Welk Hy sonder toeven u wel sal verleenen.
155 Hy sal 't sijn niet vergeeten noch geensins vercleenen,
Let ghy sles altsamen op u goede officy.
Nu mijn vrient, op alle voorgaende condicy
Sonder meer suspicy, soo wil ick vertrecken.
Onthout mijn vermaening, wilt u daertoe strecken
160 Sonder eenich bevlecken, als een goet patroon;
Hebdy my meer van doen, ghy weet waer ick woon.
Minnevaer
Dat's geluck voor mijn, nu staen die saeken schoon,
Nu sal sonder hem ons druck haest minderen;
Nu weet ick raet met de seven kinderen
165 En wie se moet voen en besorgen van als.
Off ick salse Hem thuis senden op den hals
Met weynich geschals; dan, sonder meer tieren,
Ick wil gaen tot Hem met goede manieren
En Hem obedieren; soo mach ick met soeticheyt
170 't Minnegelt crijgen en dat ick heb verleyt.
Maer ier 't langer verbeit, es mijn motyff,
Dat icket eerst wil seggen Lubbeken, mijn wijff,
Die door dit bedrijf haer soo sal verblyen,
Dat se vergeeten sal al 't voorgaende lyen,
175 Met meer fantasyen, die haer howen verstoord.
Holla, hier comtse, dunct mijn, rechtevoort.
Dit's recht soo't behoort, om mijn te bevreen.
Wel Lubbeken wijff, waer wildy nu heen?
Hebdy iewers te treen, wilt mijn dat vertaelen.
Lubbeken
180 Ick sou deese can met dunnebier haelen,
Om sonder faelen roggebrootspap off te coocken
Om ons kinderkens in haer maech te stoocken;
Die wert niet gelooken, off sy moet sijn vol.
Waer gaen wy heen, lieve man? Ick wert schier dol
185 Om dit geval, dat ons dus doet drucken.
Minnevaer
Wijfken weest te vreen, 't sal nu wel lucken;
Blyder stucken hoorde ghy noyt ontfowen:
Een ander sal nu onse kinderen howen
Ter goeder trowen, dus wilt niet meer beven;
190 En noch daerboven sal hy ons minnegelt geven
Van de tijt voorschreven, dat wy se hebben gehat,
En wat wy verleyt hebben van dit off van dat,
Sal Hy betaelen rat oick die volle som.
Lubbeken
Maer hoe soo toch man? Segt eens't waerom!
195 Ick ben al wat dom om dat te begrypen.
Sijn 't niet onse kinderen, hoewel se dus pypen?
Wilt u sinnen wat slypen, 't druckt mijn te groff.
Minnevaer
Neen wijff, ick bender maer minnevaer off,
Godt heb loff, nu sal eens werden ontdoyt
200 Ons voorgaende armoet, die ons hiel beroyt;
Weest toch verfroyt, dat 's al mijn begeer.
Lubbeken
Wie isser dan vaer aff?
Minnevaer
Maer, Onse lieve Heer,
Soo ghy wel breer sult sien betraepen.
Lubbeken
Ick heb by Onsen lieven Heer niet geslaepen
205 Om kinderkens te raepen, door eenich onthiet!
Minnevaer
Maer wijff, 't mach in u droom wel sijn geschiet,
Al en weet ghy daeraff niet, dat en is geen wonder.
In den droom geschiet al te met wel sulcken plonder
Van boven tot onder. Dus en hout u niet vreemt;
210 Hier door en wert u eer niet verleemt,
Maer soo men 't voorneempt, soo is 't ons propys.
Lubbeken
Wie heeft u dit geseyt?
Minnevaer
Maer, Goet Onderwijs,
Een man propys, bequaem en staetich,
Lofwaerdich in als, oock heel prelatich,
215 Van sinne besatich, sonder eenich vercleenen.
Lubbeken
Och man, dat wil ons de Heere verleenen!
Soo mocht suchten en steenen eens verdwynen.
Wat hebben wy meenige swaere termynen
Met lastige pynen moeten besueren
220 En dat om ons kinderen, die t' alder uren
Ons deden trueren schier even staech,
Om dat se soo hongerich waeren van maech.
Geen meerder plaech kan ick vertellen.
Och, als ick noch denck om 't huylen, om 't bellen,
225 Dan gaet mijn quellen noch bovenmaten;
Maer nu hoop ick sal sulcx wat besaeten,
Naer ick hoor aen u praeten. Maer mach m'er op passen?
Minnevaer
Jae ghy, vrylick, sonder eenich beclassen.
Hy is die vader van onse geslacht
230 En ick maer minnevaer, diese heb opgebracht.
Dus moeter sijn op geacht, in 't minst en in 't meest,
Hoe lange tijt dat se by ons hebben geweest,
Oick wat se behoefft hebben van cleeren aen 't lijf.
Lubbeken
Dat verstae ick wel, al ben ick maer een wijff.
235 Maer voor alle gerijff sal ick dees cruyck
Eerst gaen brengen thuis, eer ick verder duyck
En beveelen mijn buerkens dat se haer redden
Om mijn kinderen helpen te bedde;
Dan wil ick wel wedden hier haest weer te sijn.
Minnevaer
240 Doet dan sulcx, ick sal in desen schijn
U verwachten fijn; maer spoet u drae
Weerom te coomen, eer 't valt te spae,
Soo en boert er geen scae in eenygen keer.
Lubbeken
(weercomende)
Man, hier ben ick alree weer
245 En heb al wat breer op die saecke gedocht:
Hoe dat wy se van kintsbeen op hebben gebrocht
En daerom gewrocht, soo ghy wel weet,
Nacht ende dach onse tijt daeraen besteet
En met meenygen sweet haer gewonnen die cost.
250 Maer man, nu wy hier off sullen sijn verlost,
Waer 't niet best begost, dat men op ginck teekenen
Elcx sijn jaeren, ende dan oick reekenen,
Wat se aen haer lijff noch hebben behoeft,
Als van wolle, van linnen, dat niet dient verdooft,
255 Off 't spel waer gestroofft, nae mijn verstant.
Minnevaer
Ick sie te vreen, ick neemt tabletye in die hant,
Om te scrijven aen die want elc sijn deel.
Soe veel kinderen, peyns ick, behoeven al wat veel;
Met een cleyn morseel sijn se niet te versaen.
Lubbeken
260 Nu laet ons dan vorderen, sonder lang beraen,
Op haer jaren acht slaen, eer men breeder cout.
Eersten Jan Slopschoe, ons soon, es nu tien jaer out,
Nae mijn beste onthout, soo icket gae weegen,
En Lijsje Schoerpels wert nu alledaegs negen,
265 Schrijftet ter degen, verstaedy 't wel, man?
En Goosen Cackhiel, die volcht daeran;
Wy woonden in die Swane, doe hy ons quam naer,
En Loentgen Goecoop is nu haest seven jaer.
Daernae lach ick van een paer gelijck in de craem,
270 Van Mayken Vuylpoort, een dochter seer bequaem,
D'ander was haer naem Lijnken Tuytpot;
Dees werden nu te saemen, al sijn se wat uytschot,
Vier jaren alle daechs, zoo icket verstae.
En Claes Heulst, tseste kint, creech ick daernae,
275 Die sal nu weldrae drie jaren mogen tellen.
En dan Elsgen Snaeterbeck, zeer vreemt van rellen,
Wert een maendach een jaer, nae mijn beste weten,
En leyt alle daech in de wiech noch hertich bescheeten.
Daer sijn onvergeeten onze geslachten all';
280 Hoeveel jaren maecken se tsaemen in 't getal?
Doet daer off 't verhal, sonder yet te versteeken.
Minnevaer
Maer wijff, acht en dertich jaer en seven weeken,
Soo is hier gebleecken by dit register.
Wat dunckt u goe luy, soutmen 't niet werden byster,
285 Soo lang minnevaer te sijn sonder geld te ontvangen?
Maer nu, hoop ick, sal die saeck anders belangen.
Segt sonder verstrangen eens met gemoe,
Hoe veel legdy ons jaerlicx van dees kinderen toe?
Ick neemt in 't goe, maect ghy die schulden.
Lubbeken
290 Maer man, van elcke kint 's jaers twintich gulden,
Dat moeten se dulden, nae ick sie aen de loop;
Want wat men ter hant trect, 't is al duercoop.
Ick hoor 't wel aan die roop, is 't boter, is 't caes,
Speck, vleys, off vis, met meer suIck aes,
295 Es nu, eylaas naw om ghelt te crijgen,
Met meer ander dingen, die ick wil swijgen.
Dit doet ons hijgen, die 't verstant wil vatten.
Maer man, als men elcke kind niet hooger scatten,
Hoe veel beloopt dan datte, over al in 't gemeen?
Minnevaer
300 Omtrent achthondert gulden suver en reen;
Die som is niet cleen, als men se soo drijven.
Lubbeken
Nu moet ghy d'ander oncosten daer oick scrijven
Nae ouder motyven, om soo te vervollen
Die geheele som, ick meen linnen en wollen,
305 Cousen, schoenen ende 't maecken van de cleeren,
Met meer ander dinghen, die men niet mach ontbeeren;
Hoe gaedy die taxeeren, doet eens u exploot.
Minnevaer
Maer van elck kint 's jaers een gouwen pont groot,
Dat dunct mijn niet snoot, maer tamelick loon.
Lubbeken
310 Mijn dunct niet, dat ons min sal werden geboon,
Want die patroon, naer dat ick hoor seggen,
Sal ons eer meer dan min toeleggen;
Aen alle eggen voldoet hy elc sijn begeer.
Minnevaer
't Es sullicke deegelijcke man, Onse lieve Heer,
315 Ick heb noch al breer van Hem hooren vertaelen
Men vint Sijns gelijck niet om wel te betaelen;
Certeyn sy dwalen, die Hem niet en gelooven!
Lubbeken
Wel man, wat dunct u, off wy sonder vertoven
Die reys annaemen, waert niet over tijt
320 Om Ons lieff Heer te soecken, eer 't langer aen lijt?
Die dach slijt doer dit lange temen.
Maer man, vergeet die reeckening niet mee te nem en,
Daer 't in geschreven staet, wat Hy ons is schuldich
Van hougelt, van cleeren, van als mennichfuldich,
325 Opdat wy verduldich van als t' enemael
Mogen werden betaelt, sonder strick off fael;
Dat is 't principael, daer wy nae hoopen.
Minnevaer
Ick ben's te vreen, laet ons dan derwaert loopen
Sonder veel ropen, eer 't langer vertrect.
330 Wy sullen haest sijn, daer sijn wooninge strect.
Vruecht sal werden ontdect, als Hy ons verthoont.
Lubbeken
Man, weet ghy wel, waer Ons lieven Heer woont,
Daer 't hert seer op stoont oick cloeck ende sterck?
Minnevaer
Jae ick wijff, Hy woont in die prochhykerck;
335 Neempt daer vry op merck, 't is geen abuys;
Daer is Sijn wooning, daer hout Hy Sijn huys,
Noyt frayer cluys, dat beter is gestoffeert.
Lubbeken
Soe hebdy die wech wel meer gepasseert,
Nae ghy proponeert, ick hoor 't aen u woorden.
340 Maer wat slaen wy in, Suyen of Noorden,
Off doer ander oorden? Maect mijn dat vroet.
Minnevaer
Neen wijff, dit is 't pat, dat men inslaen moet;
Volcht desen voet, ick sal u wel leen
En brengen ter plaetse, waer wy onse reen
345 Dan sullen verbreen, sonder yet te verstoppen.
Maer wijff, eerst sullen wy aen gaen cloppen,
Om soo in te coomen, off wy bleven in muyten.
Lubbeken
Wie woent hier dan?
Minnevaer
Die coster van de kerck, hy comt stracxs hier buyten
350 En salse ontsluyten sonder langer uytstel.
Lubbeken
How, coster, how! Hoordy ons wel?
Wy luyen vast die schel, om binnen te coomen;
Helpt ons toch voort, laet ons langer niet droomen,
Daer is wat voorgenomen, dat moeten wy brieven.
De coster
compt uyt
355 Wel vrienden, wat is u believen?
Mach ick u gerieven, t' uwen besten altoos?
Ick ben coster van de kerck, dat is mijn loos,
Hebdy eenyge voys, die ghy wilt verclaeren,
Segtet vryhartich, ick sal 't wel bewaeren
360 En secretelick spaeren, sonder mijn te verhappen.
Denct niet dat ick uyter school sal clappen,
Off yetwat snappen dat haest vervliecht.
Wat ghy tegens mijn segt, dat is in biecht;
Dus u selfs niet bedriecht, waer gaedy nae steecken?
Lubbeken
365 Wy souden garen Onsen lieven Heer spreecken
En claegen Hem ons gebreecken, die Hy mach boeten.
Dus is 't nootlick, dat wy Hem spreecken moeten
En vallen Hem te voeten met goeder aendacht.
Ons troest staet aen Hem, Hy heeft voerwaer die macht,
370 Dat ons lyen wert versacht nae ende by.
Coster
U reden, mijn vrienden, die scijnen voor my
Bynaest een fantasy, soo luyen se in mijn ooren;
't Sijn vreemde dingen, die ghy mijn hier doet hooren.
Maer wat hebdy vooren? Spreect eens met reden:
375 Waer wildy sijn, waer sal ick u leeden?
Wilt u meening verbreeden met claeren woorden,
Soo mach ick u brengen ter selver oorden,
Daer ghy oyt nae spoorden, soo ick wel raem.
Maer segt my vooral eerst uwen naem.
380 Ghy schijnt beyde eersaem, dunct my voorwaer.
Wie sijdy vrienden?
Minnevaer
Ick ben Onsen lieven Heers minnevaer,
Die seven kinderen te gaer van Hem heb ter min,
En dit is Lubbeken, mijn wijff. Wij hebben noyt gewin
385 Van Hem gehad, om ons te bedroopen.
Dit is 't geen ons dus seer hout benoopen
En hebben anders niet te hoopen, soo men wel weet.
Lubbeken
Wy hebben se eerlijck gevoet, becost en becleet
Metten arbeyt en 't sweet van onse handen;
390 En wy mogen 't langer aldus niet belanden,
Maer souden moeten verstranden op ander enden
En hem die kinderen dan thuis gaen senden.
Denct, wat ellenden souden Hem dan bevallen!
Dus bidden wy vriendelick, sonder eenich verstallen,
395 Brenct ons by Hem om te hooren ons besluyt.
Coster
Jae goede vrienden, Onse lieve Heer is nu uyt
Om een saeck seer ruyt, wel om beclagen.
Minnevaer
Hoe soo toch vrient?
Coster
Die Geusen hebben hem van hier gaen jagen,
400 Godt sal se noch plagen, sijt dat gewis!
Ick weet oick niet te wijsen, waer Hy nu is,
Door dit gesplis derft Hy nu Sijn huis.
Is 't niet oneerlycken, jae een groot abuis,
Voor mijn wel een cruis, om te dragen hart.
Minnevaer
405 Och wijff, nu blijft al ons spel verwart,
Voor ons wel een smart in die binnenste gront.
Lubbeken
Och man, noyt dus bedroeft, noyt dus verwont!
Nu leyt ons verbont mettet spit in d'as!
Doen wy trocken op reys, op 't selfde pas,
410 Meenden wy vaerdich en ras t'ontfangen ons gelt;
Maer nu, dunct my, es 't op een rooster getelt.
Dit ongeval mijn quelt meer dan ick can dreegen.
Coster
Hoort mijn vrienden, sijt niet versleegen:
Ander middelen en weegen sal ick u toenen,
415 Daer men u gebreck welhaest sal verscoenen;
Daer moechdy op stoenen als d'onvervaerden.
Minnevaer
Waer suldy ons dan wijsen?
Coster
Maer tot Sijn Stadhouder,een man vol waerden,
Die hier opter aerden seer wel is bekent.
420 Hy voert uit Sijnen naem al 't regyment;
Wat Hy doet present, es sonder eenich waen
Als oft Onsen lieven Heer selfs had gedaen;
Hier suldy toe gaen, ghy beyden te gader.
Lubbeken
Hoe es sijn naem?
Coster
425 Hy wert genoempt d'Alderheylichste Vader,
Een drucxs ontlaeder in elcken wijck.
Hy is heerlick en machtich, boven maten rijck;
Die leven in versijck, verlost hy uyten thoom.
Lubbeken
Waer woont dees goede Heer?
Coster
430 Maer binnen die heerlijcke stadt van Room.
't Is hem al wellecoom, soo burgers soo eelen.
Sijn gracy gaet hy elcxs mildelick meedelen
Sonder eenich vervelen, als een hemelsche toon.
Minnevaer
Hoordy wel wijff, die reden sijn schoon;
435 Nu crijghen wy noch loon voor ons moeyten verhaelt.
Coster
Sorcht niet vrienden, ghy sult werden betaelt
Van als ongefaelt, ten uytersten toe.
Hy is rijck en machtich, vroom van gemoe,
En sal, so ick bevroe, u wel contenteeren
440 Van als dat u compt, sonder yet te resteeren,
Nae u selfs begeeren, van als dat ghy eyscht;
Niet anders en peyst, wildy sijn voldaen.
Lubbeken
Dat's wel verstaen; daer willen wy gaen, eer 't langer vertrect.
Man, nu crijgen wy 't geen dat ons gebrect;
445 't Hert tot vruechden strect, sonder yet te wancken.
Fijnman, wy willen u hoochelyck bedancken
Van de goede rancken ende blyde mare,
Die ghy hebt verhaelt.
Coster
Onse lieve Heer wil u beyde bewaeren
450 Voor alle beswaeren, dat veel luyden ontmoeten.
Ghy sult er haest sijn, treet stijff over u voeten,
Vreest geen boeten, soo voor is vertelt,
Maer denct: daer sijnde, soo crijghen wy ons gelt.
Die coster binnen.
Lubbeken
Man, hoe wel is 't nu gestelt!
455 Laet ons treen over 't veldt, vaerdich en drae,
Soo crijgen wy voorset van onse scae
Sonder langer berae, op deesen termijn,
Ick hoop, wy sullen binnen sonneschijn
Der noch wel sijn, soo cort nu de reys.
Minnevaer
460 Ick wert al wat moe, dat ick dus deys,
Maer als ick dan peys om 't moeye gewin,
Dat wy sullen ontfangen, dat sterct weer den sin;
Daer verbly ick mijn in, vroom en vaillant.
Lubbeken
Man, wat staet daer voor die hant
465 Gescreven aen die want? Verclaert eens dat!
Minnevaer
Wijff, hier staet gescreven: ‘Dit's Roma, die stadt’;
Nu hebben wy wel rat ons dingen beleen.
Lubbeken
Biloo, dat's wel angetreen!
Die wech certeen heeft ons niet verdrooten.
470 Maer nu, om te vorderen onze explooten,
Soo wy hebben gesloten, moeten sijn volbracht.
Door wien sal d'anslach werden besocht,
Om een goe tocht te crijgen daervoor?
Minnevaer
Laet ons eerst cloppen aen die door,
475 Soo crygen wy gehoor, om te comen by hem.
Lubbeken
Holla, how, hoort niemant onse stem?
Doet op sonder clem off langer beraen;
Wy hebben een bootscap, die moet sijn gedaen
Van stonden aen, sonder eenich gekijff.
De portier
compt uyt
480 Wel, wie is daer? Hoe clopdy soo stijff?
Segt nu u motijff, wat is u believen?
Hebdy yet voorhanden oft brengdy brieven?
Men sal u gerieven en dat ongehoont.
Minnevaer
Is die Heer niet in, die hier woont?
485 't Sal u wel werden geloont; segt toch die waerheyt.
Portier
Wat meendy vrient, spreect met eerbaerheyt:
Esser eenige swaerheyt, men salse stelpen,
U meening volcoemen, om u soo te helpen.
Wie gaedy soecken? Wat is u begeer?
Lubbeken
490 Maer, dese Stadhouder van Onsen lieven Heer,
Daer wy dus veer om coomen gereyst.
't Sijn nootelicke dingen, daer vry op peyst,
Die wy ongeveynst hem moeten openbaeren.
Portier
Mach ick die bootscap voor u niet bewaeren
495 En hem verclaeren u mening en intency,
Opdat geen audiency u sal gebreeken?
Minnevaer
Neen fijnman, wy moeten hem selfs spreeken,
Om soo onse treecken beter te beduyden.
Wy coomen gereyst van Noorden ten Suyden,
500 Om hem uyten ruyden die te vertaelen.
Portier
Wel, vertoeft wat, ick sal hem gaen haelen,
Sonder eenich faelen, en brengen hem naeder.
Hier is die Stadthouder, d'alderheylichste Vader,
En drucxs ontlaeder uyt allen hoecken.
De paeus
505 Wat is u believen? Wat gaedy soecken?
Wilt u nu vercloecken, voor mijn niet en scroomt.
Wat is d'oorsaeck, dat ghy herwaerts coompt,
Aldus gestroempt? Vreest van mijn niet een cruys.
Segt, wat's u begeeren?
Lubbeken
510 Wy sochten Onsen lieven Heer, maer Hy was niet thuys,
Noch oick in Sijn cluys, daer Hy plach te wonen.
Doe rieden ons eenygen, die u wel conen,
Dat wy op u mochten stonen; die ons oick seyden,
Dat ghy al Sijn dingen bescicten en beleyden;
515 't Welck ons wel greyden, sonder meer geweens.
Dus quamen wy hier.
Paeus
Oft ghy Hem spreect oft mijn, dat's eveleens;
Ick ben Sijn Stadhouder hier opter aerden,
Hooch geacht, geeert, en van grooter waerden;
520 Wat men oyt van Hem begeert, mach ick geven.
Minnevaer
Wijff, wat een goe wint heeft ons hier gedreven!
Nu laet ons aengeeven onse relaes,
Ende dat hem ondecken sonder meer geblaes,
Off 't waer vysevaes oick al onse besteck.
Lubbeken
525 Heer Stadthouder, ons brieven howen van gebreck;
Dit's d'oorsaeck uit ons vleck dat wy dees passage
Hebben aengenomen, op hoop van u te crijgen gage,
Want groote lastage quelt ons beyegaer.
Paeus
Wat volck sijdy toch?
Minnevaer
530 Ick ben Onsen lieven Heers minnevaer,
Die wel twee oft drie paer van Sijn kinderen howe,
En veel jaeren gehat heb ter goeder trouwe,
En noyt minneghelt gehadt, vroech nochte spae.
Lubbeken
En wy en moghen tegens gheen scae,
535 Dus bidden wy met genae, oft ghy wilt verschieten
Dees penningen voor Hem sonder eenich verdrieten;
Ghy moechtse weer genyeten, als daer ghelt verschijnt.
Paeus
Dat en is certeyn niet al te wel belijnt.
Waerom hebdy niet gepijnt, en dat in tijts,
540 Hem selfs aen te spreecken, met weynich respijts,
Soo haddy gecregen van als uwen deel.
Maer die som, die u compt, belopt die veel?
Besiet eens u ceel; hoeveel hebdy geteekent?
Minnevaer
Maer, ruym thien hondert gulden, soo ist gereckent.
545 Dat compt ons deuchdelick van 't howen van Sijn kinderen
Ic hoop, ghy sult die som niet verminderen,
Maer ons sonder hinderen daerin vernoegen.
Paeus
Ick kan tot dese saeck mijn quaelick voegen.
't Sijn vreemde toegen, soo ick bevin.
550 Sou Onsen lieven Heer kinderen hebben ter min?
Dit is een vreemde sin en wel selsaem, certeen!
En sou Hy die moeten onderhowen en cleen?
Ghy doolt, soo ick meen, in dit bescheyt.
Maer wie is die geen, die u dit heeft geseyt?
555 't Is quaelyck beleyt, let wel op 't avys!
Lubbeken
Die man, die hiet Goet Onderwijs,
Bequaem en propijs, die ons suchten en carmen
Ter herten nam met groot ontbarmen.
Dees minnelicke tarmen, die sprack hy doe:
560 ‘U kinderen’, seyt hy, ‘hooren Onsen lieven Heer toe;
Die salse spae en vroe besorgen van stoff,
Want ghy benter niet dan minnevaer off;
Sijn heerlycke Hoff sal u saeck wel beleen.’
Paeus
Nu verstae ick eerst te recht uwe reen.
565 Ick sal u berechten, certeen, nae u verstant:
U som is groot en hier is in 't landt
Geen ghelt voor de handt; dat mijn doet beswaeren.
Maer begeerdy te hebben eenyge roomsche waren,
Die sullen wy niet spaeren, maer goethertich u jonnen.
Minnevaer
570 Wat waren souden 't sijn?
Paeus
Maer, veelderley diensten met schoone pardonnen;
By lasten, by tonnen hebben wy die veyl,
Elck een seer nootelick, want sy sijn die peyl
Van 's menschen heyl. Waer't dat dees vervielen,
575 Soo waer 't elendich gestelt met die scamele sielen,
Dier nu nae cryelen, als leeuwen die brullen.
Lubbeken
Heer, machm'er wel kinderenbuycken mee vullen,
Die seer garen smullen, als de onsen wel doen
En altijt roepen om eeten, avont en noen?
580 Geen ander sermoen en conense singhen.
Paeus
Neen't mijn vrienden, 't sijn geestelycke dinghen,
Die bysonderlinge die siele spijzen.
Begeerdy daer aff, men sal se u toe wijsen,
In mindering van u som, soo voor is vertelt.
Minnevaer
585 Neen mijnheer, wy hebben liever ghelt
In onse gewelt; soo mochten wy coopen,
't Geen datter behoeft om haer te bedropen.
Dit is al ons roopen, daerom comen wy hier.
Paeus
En daer en is geen ghelt in dit quartier.
590 Oick es tegens ons manier al u begeeren:
Wy sijn wel ontfangers, maer niet om uyt te keeren;
Al die met ons accordeeren, sijn oick van dien aert.
Lubbeken
Soo is onse reys wel qualyck bewaert;
Noyt meer beswaert dan over dit bedrijff!
595 Nu draeyt die schijff tot ons ongenuecht!
Minnevaer
Och, noyt soe elendich!
Paeus
Scickt u te vreen, soo ghy best muecht.
Nae die tijt u veucht, dat rade ick u voor best,
Daer gelt t'ontfangen es tegens ons jest;
600 Hier niet tegens hest, off ghy sout u versuymen,
Want wy breecken niet garen die roomsche costumen.
De Paeus binnen.
Lubbeken
Dat sijn voor ons wel harde pruymen.
Sullen wy dus ruymen sonder eenygen troost,
Sonder ghelt t'ontfanghen? Dat's qualyck gegloost!
605 Noyt soo verboost! Wy mogen stracxs gaen
Tot die ons dit spulleken hebben geraen;
Hoe hebben se ons belaen met haer motyven!
Ick belooff, ick sal haer wel hartich bekijven
Om dit ontryven, dat wy bey moeten dooghen.
Minnevaer
610 Jae wijff, wy moghen gaen claegen bey onse ooghen.
Wy sijn bedroogen en hebben onse hulp al.
Elck mach hem bet wachten voor sulcken misval,
Soo raect hy niet ter pal, als wy die nu dolen.
Hiermede adieu, blijft den Heere bevolen!
door Louris Jansz.
Minnevaer
Noyt meer geplaecht, dat mijn soo ginck hinderen,
Dan dit tegenwoordige, wel waert om weten:
Ic heb seven die gesonste kinderen
Die men mach vinden, en oick wel mogen eeten.
5 's Morgens, eer 't dach is, es die maech al gespleeten
En soo onstelt, daer sou een waghen in hollen;
Een broot twee of drie is soo haest versleeten.
Elcxs behoefde wel sdaeghs twee of drie roggebollen,
Sout men haer buyck tot boven toe vollen.
10 Haer maech moet geen gront hebben, ick wedde't daer liecht.
Ick gaese met logens wel somtijts vollen,
Maer sy mercken wel haest dat men haer bedriecht.
Grandt faim is die man, die haer dus wiecht
En hout die maech open, dat se selden sluyt;
15 Die montcost selden t'onpas voor haer vliecht,
Sy gaepen als vogelkens, die leggen in de muyt
En wachten nae 't aes woest ende ruyt.
Ick en weet wat maecken met deze test!
Dikmaels loop ick 's morgens ter doeren uyt,
20 Eerse beginnen te singen haer oude request.
Ick wou in ons huis eens quaem die pest,
En naem er een deel met haer op die staert;
Maer sy mosten niet lang leggen, off 't waer een nest,
Want lange siecten ben ick off vervaert.
25 Is dat ongelijck, goe luy, neempt toch regaert:
Weynich winnings en dan kinderen die veel moogen,
Compt dat wel overeen? Certeyn, 't is al hart!
Nu wat baetet getart, ick moeter mijn toe voegen.
Holla, daer comter een gaen, nae ick can beoogen;
30 Daer willic mijn nae poghen en hooren sijn ontfowen.
Goed onderwijs
Hoorden ik daer niet claegen met groot berowen,
Sonder ophowen? Dit moet sijn ondertast.
Hy moet benout sijn in deese landowen,
Off eenich huishowen hout hem dus belast.
35 Mijn dunct hy hier staet, dit's wel gepast.
Wel vrient, onverrast, segt eens metterdaet,
Waert ghy niet die soo claechde? Segt, sijdy belast
Met eenich verdriet? My dat toch verslaet!
Minnevaer
Jae ick vrient en oick heel desolaet,
40 Benaest desperaet; wat wil ick veel spranten?
Hoe ick het aenleg, mijn pooten, mijn planten
Es niet dan tranten, als een onnutte scalff.
Set ick nu een koe, 't is morgen een calff;
Van 't heel compt nau een halff, wat ickker om doe.
45 Dit maect mijn perplex, desolaet en moe
En hout mijn spae ende vroe even staech beducht.
Goed onderwijs
Hoort, mijn vrient, dus niet en versucht,
Slaet het hooft in de lucht, God sal 't versien,
Als Hy dagelicxs doet aen veel ander lien
50 Die Hy die hant gaet bien, die oick sijn benout.
Dus sijt niet verslaegen, Sijn woorden betrout,
Want die dit onthout, en mogen niet scrykken.
Minnevaer
Jae, mijn vrient, waerdy mee benout els ickken,
Ghy sout welhaest swicken, dat seg ick goet ront.
55 Ick heb seven kinderen, al cloeck en gesont,
Bysonder in die mont, die wel een koe souden spillen.
Sy souden soo haest een hammeken schillen,
Ten been toe villen, stont maer in 't tresoor.
Deesen diergelycken, neemptet vry voor,
60 Howen mijn in 't getroor tegens stroom tegens eb.
Goed onderwijs
Certeyn, 't is veel!
Minnevaer
Jae heer, 't jonckste leyt in die wiech, noch twee in de creb,
En d'ander vier heb ick hier by der hant
En sijn om te wercken noch niet suffisant,
65 Maer hebben goet verstant van eten, van drincken,
Daer se even staech om peynsen, om dincken.
Dit roepen, dit clincken maect mijn malcontent.
Goed onderwijs
Hoort mijn vrient, spreect niet soo verblent:
Wat Godt eenen toesent, dat moet hy prysen.
70 Can Hy 't gevogelt des Hemels voen ende spysen,
Die, soose bewysen, niet en sayen noch en mayen,
Sout Hy u dan vergeeten, u kinderkens niet payen,
Als sy sijn belayen tot eenigen ty?
Hy sal se voorthelpen, gelooft dat vry,
75 Van als sonder chy, soo ghy sult bevinnen,
't Sy van montcost, van cleeren, van wollen, van linnen;
Want Hy u gaet beminnen, dus sijt getroost.
Cleet Hy die bloemkens op 't velt, West ende Oest,
Met sulcken propoost, in alle quartieren,
80 Dat men Salomon noyt, in al sijn regieren,
Soo sach verchieren, alsoo men wel weeten,
Als een van dees bloemkens, sout Hy u dan vergeeten?
Laet dat sijn versmeeten, Hy sal u ontbarmen.
Minnevaer
Jae fijn man, hoorde ghy somtijts haer tarmen,
85 Haer suchten, haer carmen, soodrae sy sijn wacker,
Tot verdriet van mijn en tot voordeel van den backer,
Ghy sout wel vlacker vallen! Quansuys,
Als sy beginnen te roepen, loop ick uit den huys,
Omdat er munt noch cruys is om broot te coopen
90 En sonder montcost can ick haer niet bedroopen;
Dit hout mijn benoopen, hoe sou ick het herden?
Goed onderwijs
Betrout den Heer, laeter Hem mee bewerden.
Hy sal niet verterden u bystant te doen,
Maer u kinderkens besorgen en in als wel voen;
95 Dus hebt goet vermoen en en weest niet scuw,
Want sy hooren Hem toe, veel meer dan u.
Dit verclaer ick hier nu met goede reen.
Minnevaer
Behooren ze Hem toe? Dats een vreemt beleen!
Myn hert certeen begint wonder te peysen;
100 En immers heet ick vaer, waer ick gae reysen;
En moet er voor deysen, waer ick loop of vlet.
Maer mijn vrient, ick bidde, beduidt mijn wat bet
U meening en opset, sonder eenich achterhowen.
Goed onderwijs
Dat sal ick doen, wilt er vry op betrowen,
105 Want van jongen en owen, ver en beneeven,
Es Hy die rechte vader, boven al verheeven;
Hy heeft het leven, Hy formeert die mensch
In 's moeders lichaem, nae Sijn eygen wensch;
Oick van alle creatueren, hoe die moghen sijn,
110 Es Hy die Schepper, die elckeen oprecht en fijn,
Geeft weesen en schijn, oick niet uytgesondert.
Minnevaer
Dit's vreemt en selsaem; mijn verwondert
Van sulcke reden, die ick hier sie blijcken.
Maer waerby sal men mijn dan gelijcken?
115 Verclaert dees practijcken, want sy vallen mijn swaer:
Es Hy vader van haer, wat sy ick dan? Minnevaer?
Wilt met woorden claer u meenng uytspreecken.
Goed onderwijs
Dat en hebdy niet qualyck geleecken.
Tot sulcken teecken sijn se u verleent,
120 Om haer op te brengen, certeyn ick meen 't,
Opdat se vereent souden blijven te gader
Met den Heer hier boven, ons aller Vader.
Nu verstaedy wel naeder, meen ick, dees raet:
Ghy sult se onderwysen, beschermen voor quaet,
125 Ter sielen baet haer soo gaen instrueeren,
Dat se mogen opwassen in de vreese des Heeren.
Dit moet ghy haer leeren, in steden, in dorpen,
En wat haer van noot is, sal Hy u dan toeworpen;
Dat heeft Hy belooft, dus verblijt u daerin.
Minnevaer
130 O, dat's wel nae mijn sin;
Dit valt nu gewin voor mijn in dit stuck.
Ben ick maer minnevaer, o, dat is geluck!
Nu sal alle druck wel haest verschoeyen.
Hoe sal Lubbeke, mijn wijffke, haer nu vervroeyen
135 En haer herteken ontdoyen, als sy hoort dit besceyt!
Heer, ick danck u van 't antwoordt, ghy hebt wel geseyt;
Nu sal druck ende layt voert werden vergeeten.
Goed onderwijs
Past dat u devoor wel wert gequeeten,
Soo wert u niet geweeten, es dat se haer ontgaen;
140 Want soolanck sy noch jonck sijn ende onberaen,
Moet ghy daervoor staen, om in alle deuchden
Haer t' onderwysen; want die jonge jeuchden
Behoven toesicht, off sy souden versmooren,
Dat niet sou behooren, soo ghy selfs wel versint.
Minnevaer
145 Ick sal cloeck letten op al haer bewint,
Ver en ontrint, oick wat se bedryven,
Soo mogen se als luyden met eere beklyven,
In vroomheit verstyven, sonder eenich gequel.
Nu ick maer minnevaer ben, nu gaetet wel;
150 Alle pijnlyck gequel sal nu haest verworgen.
Goed onderwijs
Doet vry u best, laet den Heere voort sorgen.
Voor Hem is niet verborgen, dus wilt niet bedroeven.
Hy weet wat de Synen overal behoeven,
't Welk Hy sonder toeven u wel sal verleenen.
155 Hy sal 't sijn niet vergeeten noch geensins vercleenen,
Let ghy sles altsamen op u goede officy.
Nu mijn vrient, op alle voorgaende condicy
Sonder meer suspicy, soo wil ick vertrecken.
Onthout mijn vermaening, wilt u daertoe strecken
160 Sonder eenich bevlecken, als een goet patroon;
Hebdy my meer van doen, ghy weet waer ick woon.
Minnevaer
Dat's geluck voor mijn, nu staen die saeken schoon,
Nu sal sonder hem ons druck haest minderen;
Nu weet ick raet met de seven kinderen
165 En wie se moet voen en besorgen van als.
Off ick salse Hem thuis senden op den hals
Met weynich geschals; dan, sonder meer tieren,
Ick wil gaen tot Hem met goede manieren
En Hem obedieren; soo mach ick met soeticheyt
170 't Minnegelt crijgen en dat ick heb verleyt.
Maer ier 't langer verbeit, es mijn motyff,
Dat icket eerst wil seggen Lubbeken, mijn wijff,
Die door dit bedrijf haer soo sal verblyen,
Dat se vergeeten sal al 't voorgaende lyen,
175 Met meer fantasyen, die haer howen verstoord.
Holla, hier comtse, dunct mijn, rechtevoort.
Dit's recht soo't behoort, om mijn te bevreen.
Wel Lubbeken wijff, waer wildy nu heen?
Hebdy iewers te treen, wilt mijn dat vertaelen.
Lubbeken
180 Ick sou deese can met dunnebier haelen,
Om sonder faelen roggebrootspap off te coocken
Om ons kinderkens in haer maech te stoocken;
Die wert niet gelooken, off sy moet sijn vol.
Waer gaen wy heen, lieve man? Ick wert schier dol
185 Om dit geval, dat ons dus doet drucken.
Minnevaer
Wijfken weest te vreen, 't sal nu wel lucken;
Blyder stucken hoorde ghy noyt ontfowen:
Een ander sal nu onse kinderen howen
Ter goeder trowen, dus wilt niet meer beven;
190 En noch daerboven sal hy ons minnegelt geven
Van de tijt voorschreven, dat wy se hebben gehat,
En wat wy verleyt hebben van dit off van dat,
Sal Hy betaelen rat oick die volle som.
Lubbeken
Maer hoe soo toch man? Segt eens't waerom!
195 Ick ben al wat dom om dat te begrypen.
Sijn 't niet onse kinderen, hoewel se dus pypen?
Wilt u sinnen wat slypen, 't druckt mijn te groff.
Minnevaer
Neen wijff, ick bender maer minnevaer off,
Godt heb loff, nu sal eens werden ontdoyt
200 Ons voorgaende armoet, die ons hiel beroyt;
Weest toch verfroyt, dat 's al mijn begeer.
Lubbeken
Wie isser dan vaer aff?
Minnevaer
Maer, Onse lieve Heer,
Soo ghy wel breer sult sien betraepen.
Lubbeken
Ick heb by Onsen lieven Heer niet geslaepen
205 Om kinderkens te raepen, door eenich onthiet!
Minnevaer
Maer wijff, 't mach in u droom wel sijn geschiet,
Al en weet ghy daeraff niet, dat en is geen wonder.
In den droom geschiet al te met wel sulcken plonder
Van boven tot onder. Dus en hout u niet vreemt;
210 Hier door en wert u eer niet verleemt,
Maer soo men 't voorneempt, soo is 't ons propys.
Lubbeken
Wie heeft u dit geseyt?
Minnevaer
Maer, Goet Onderwijs,
Een man propys, bequaem en staetich,
Lofwaerdich in als, oock heel prelatich,
215 Van sinne besatich, sonder eenich vercleenen.
Lubbeken
Och man, dat wil ons de Heere verleenen!
Soo mocht suchten en steenen eens verdwynen.
Wat hebben wy meenige swaere termynen
Met lastige pynen moeten besueren
220 En dat om ons kinderen, die t' alder uren
Ons deden trueren schier even staech,
Om dat se soo hongerich waeren van maech.
Geen meerder plaech kan ick vertellen.
Och, als ick noch denck om 't huylen, om 't bellen,
225 Dan gaet mijn quellen noch bovenmaten;
Maer nu hoop ick sal sulcx wat besaeten,
Naer ick hoor aen u praeten. Maer mach m'er op passen?
Minnevaer
Jae ghy, vrylick, sonder eenich beclassen.
Hy is die vader van onse geslacht
230 En ick maer minnevaer, diese heb opgebracht.
Dus moeter sijn op geacht, in 't minst en in 't meest,
Hoe lange tijt dat se by ons hebben geweest,
Oick wat se behoefft hebben van cleeren aen 't lijf.
Lubbeken
Dat verstae ick wel, al ben ick maer een wijff.
235 Maer voor alle gerijff sal ick dees cruyck
Eerst gaen brengen thuis, eer ick verder duyck
En beveelen mijn buerkens dat se haer redden
Om mijn kinderen helpen te bedde;
Dan wil ick wel wedden hier haest weer te sijn.
Minnevaer
240 Doet dan sulcx, ick sal in desen schijn
U verwachten fijn; maer spoet u drae
Weerom te coomen, eer 't valt te spae,
Soo en boert er geen scae in eenygen keer.
Lubbeken
(weercomende)
Man, hier ben ick alree weer
245 En heb al wat breer op die saecke gedocht:
Hoe dat wy se van kintsbeen op hebben gebrocht
En daerom gewrocht, soo ghy wel weet,
Nacht ende dach onse tijt daeraen besteet
En met meenygen sweet haer gewonnen die cost.
250 Maer man, nu wy hier off sullen sijn verlost,
Waer 't niet best begost, dat men op ginck teekenen
Elcx sijn jaeren, ende dan oick reekenen,
Wat se aen haer lijff noch hebben behoeft,
Als van wolle, van linnen, dat niet dient verdooft,
255 Off 't spel waer gestroofft, nae mijn verstant.
Minnevaer
Ick sie te vreen, ick neemt tabletye in die hant,
Om te scrijven aen die want elc sijn deel.
Soe veel kinderen, peyns ick, behoeven al wat veel;
Met een cleyn morseel sijn se niet te versaen.
Lubbeken
260 Nu laet ons dan vorderen, sonder lang beraen,
Op haer jaren acht slaen, eer men breeder cout.
Eersten Jan Slopschoe, ons soon, es nu tien jaer out,
Nae mijn beste onthout, soo icket gae weegen,
En Lijsje Schoerpels wert nu alledaegs negen,
265 Schrijftet ter degen, verstaedy 't wel, man?
En Goosen Cackhiel, die volcht daeran;
Wy woonden in die Swane, doe hy ons quam naer,
En Loentgen Goecoop is nu haest seven jaer.
Daernae lach ick van een paer gelijck in de craem,
270 Van Mayken Vuylpoort, een dochter seer bequaem,
D'ander was haer naem Lijnken Tuytpot;
Dees werden nu te saemen, al sijn se wat uytschot,
Vier jaren alle daechs, zoo icket verstae.
En Claes Heulst, tseste kint, creech ick daernae,
275 Die sal nu weldrae drie jaren mogen tellen.
En dan Elsgen Snaeterbeck, zeer vreemt van rellen,
Wert een maendach een jaer, nae mijn beste weten,
En leyt alle daech in de wiech noch hertich bescheeten.
Daer sijn onvergeeten onze geslachten all';
280 Hoeveel jaren maecken se tsaemen in 't getal?
Doet daer off 't verhal, sonder yet te versteeken.
Minnevaer
Maer wijff, acht en dertich jaer en seven weeken,
Soo is hier gebleecken by dit register.
Wat dunckt u goe luy, soutmen 't niet werden byster,
285 Soo lang minnevaer te sijn sonder geld te ontvangen?
Maer nu, hoop ick, sal die saeck anders belangen.
Segt sonder verstrangen eens met gemoe,
Hoe veel legdy ons jaerlicx van dees kinderen toe?
Ick neemt in 't goe, maect ghy die schulden.
Lubbeken
290 Maer man, van elcke kint 's jaers twintich gulden,
Dat moeten se dulden, nae ick sie aen de loop;
Want wat men ter hant trect, 't is al duercoop.
Ick hoor 't wel aan die roop, is 't boter, is 't caes,
Speck, vleys, off vis, met meer suIck aes,
295 Es nu, eylaas naw om ghelt te crijgen,
Met meer ander dingen, die ick wil swijgen.
Dit doet ons hijgen, die 't verstant wil vatten.
Maer man, als men elcke kind niet hooger scatten,
Hoe veel beloopt dan datte, over al in 't gemeen?
Minnevaer
300 Omtrent achthondert gulden suver en reen;
Die som is niet cleen, als men se soo drijven.
Lubbeken
Nu moet ghy d'ander oncosten daer oick scrijven
Nae ouder motyven, om soo te vervollen
Die geheele som, ick meen linnen en wollen,
305 Cousen, schoenen ende 't maecken van de cleeren,
Met meer ander dinghen, die men niet mach ontbeeren;
Hoe gaedy die taxeeren, doet eens u exploot.
Minnevaer
Maer van elck kint 's jaers een gouwen pont groot,
Dat dunct mijn niet snoot, maer tamelick loon.
Lubbeken
310 Mijn dunct niet, dat ons min sal werden geboon,
Want die patroon, naer dat ick hoor seggen,
Sal ons eer meer dan min toeleggen;
Aen alle eggen voldoet hy elc sijn begeer.
Minnevaer
't Es sullicke deegelijcke man, Onse lieve Heer,
315 Ick heb noch al breer van Hem hooren vertaelen
Men vint Sijns gelijck niet om wel te betaelen;
Certeyn sy dwalen, die Hem niet en gelooven!
Lubbeken
Wel man, wat dunct u, off wy sonder vertoven
Die reys annaemen, waert niet over tijt
320 Om Ons lieff Heer te soecken, eer 't langer aen lijt?
Die dach slijt doer dit lange temen.
Maer man, vergeet die reeckening niet mee te nem en,
Daer 't in geschreven staet, wat Hy ons is schuldich
Van hougelt, van cleeren, van als mennichfuldich,
325 Opdat wy verduldich van als t' enemael
Mogen werden betaelt, sonder strick off fael;
Dat is 't principael, daer wy nae hoopen.
Minnevaer
Ick ben's te vreen, laet ons dan derwaert loopen
Sonder veel ropen, eer 't langer vertrect.
330 Wy sullen haest sijn, daer sijn wooninge strect.
Vruecht sal werden ontdect, als Hy ons verthoont.
Lubbeken
Man, weet ghy wel, waer Ons lieven Heer woont,
Daer 't hert seer op stoont oick cloeck ende sterck?
Minnevaer
Jae ick wijff, Hy woont in die prochhykerck;
335 Neempt daer vry op merck, 't is geen abuys;
Daer is Sijn wooning, daer hout Hy Sijn huys,
Noyt frayer cluys, dat beter is gestoffeert.
Lubbeken
Soe hebdy die wech wel meer gepasseert,
Nae ghy proponeert, ick hoor 't aen u woorden.
340 Maer wat slaen wy in, Suyen of Noorden,
Off doer ander oorden? Maect mijn dat vroet.
Minnevaer
Neen wijff, dit is 't pat, dat men inslaen moet;
Volcht desen voet, ick sal u wel leen
En brengen ter plaetse, waer wy onse reen
345 Dan sullen verbreen, sonder yet te verstoppen.
Maer wijff, eerst sullen wy aen gaen cloppen,
Om soo in te coomen, off wy bleven in muyten.
Lubbeken
Wie woent hier dan?
Minnevaer
Die coster van de kerck, hy comt stracxs hier buyten
350 En salse ontsluyten sonder langer uytstel.
Lubbeken
How, coster, how! Hoordy ons wel?
Wy luyen vast die schel, om binnen te coomen;
Helpt ons toch voort, laet ons langer niet droomen,
Daer is wat voorgenomen, dat moeten wy brieven.
De coster
compt uyt
355 Wel vrienden, wat is u believen?
Mach ick u gerieven, t' uwen besten altoos?
Ick ben coster van de kerck, dat is mijn loos,
Hebdy eenyge voys, die ghy wilt verclaeren,
Segtet vryhartich, ick sal 't wel bewaeren
360 En secretelick spaeren, sonder mijn te verhappen.
Denct niet dat ick uyter school sal clappen,
Off yetwat snappen dat haest vervliecht.
Wat ghy tegens mijn segt, dat is in biecht;
Dus u selfs niet bedriecht, waer gaedy nae steecken?
Lubbeken
365 Wy souden garen Onsen lieven Heer spreecken
En claegen Hem ons gebreecken, die Hy mach boeten.
Dus is 't nootlick, dat wy Hem spreecken moeten
En vallen Hem te voeten met goeder aendacht.
Ons troest staet aen Hem, Hy heeft voerwaer die macht,
370 Dat ons lyen wert versacht nae ende by.
Coster
U reden, mijn vrienden, die scijnen voor my
Bynaest een fantasy, soo luyen se in mijn ooren;
't Sijn vreemde dingen, die ghy mijn hier doet hooren.
Maer wat hebdy vooren? Spreect eens met reden:
375 Waer wildy sijn, waer sal ick u leeden?
Wilt u meening verbreeden met claeren woorden,
Soo mach ick u brengen ter selver oorden,
Daer ghy oyt nae spoorden, soo ick wel raem.
Maer segt my vooral eerst uwen naem.
380 Ghy schijnt beyde eersaem, dunct my voorwaer.
Wie sijdy vrienden?
Minnevaer
Ick ben Onsen lieven Heers minnevaer,
Die seven kinderen te gaer van Hem heb ter min,
En dit is Lubbeken, mijn wijff. Wij hebben noyt gewin
385 Van Hem gehad, om ons te bedroopen.
Dit is 't geen ons dus seer hout benoopen
En hebben anders niet te hoopen, soo men wel weet.
Lubbeken
Wy hebben se eerlijck gevoet, becost en becleet
Metten arbeyt en 't sweet van onse handen;
390 En wy mogen 't langer aldus niet belanden,
Maer souden moeten verstranden op ander enden
En hem die kinderen dan thuis gaen senden.
Denct, wat ellenden souden Hem dan bevallen!
Dus bidden wy vriendelick, sonder eenich verstallen,
395 Brenct ons by Hem om te hooren ons besluyt.
Coster
Jae goede vrienden, Onse lieve Heer is nu uyt
Om een saeck seer ruyt, wel om beclagen.
Minnevaer
Hoe soo toch vrient?
Coster
Die Geusen hebben hem van hier gaen jagen,
400 Godt sal se noch plagen, sijt dat gewis!
Ick weet oick niet te wijsen, waer Hy nu is,
Door dit gesplis derft Hy nu Sijn huis.
Is 't niet oneerlycken, jae een groot abuis,
Voor mijn wel een cruis, om te dragen hart.
Minnevaer
405 Och wijff, nu blijft al ons spel verwart,
Voor ons wel een smart in die binnenste gront.
Lubbeken
Och man, noyt dus bedroeft, noyt dus verwont!
Nu leyt ons verbont mettet spit in d'as!
Doen wy trocken op reys, op 't selfde pas,
410 Meenden wy vaerdich en ras t'ontfangen ons gelt;
Maer nu, dunct my, es 't op een rooster getelt.
Dit ongeval mijn quelt meer dan ick can dreegen.
Coster
Hoort mijn vrienden, sijt niet versleegen:
Ander middelen en weegen sal ick u toenen,
415 Daer men u gebreck welhaest sal verscoenen;
Daer moechdy op stoenen als d'onvervaerden.
Minnevaer
Waer suldy ons dan wijsen?
Coster
Maer tot Sijn Stadhouder,een man vol waerden,
Die hier opter aerden seer wel is bekent.
420 Hy voert uit Sijnen naem al 't regyment;
Wat Hy doet present, es sonder eenich waen
Als oft Onsen lieven Heer selfs had gedaen;
Hier suldy toe gaen, ghy beyden te gader.
Lubbeken
Hoe es sijn naem?
Coster
425 Hy wert genoempt d'Alderheylichste Vader,
Een drucxs ontlaeder in elcken wijck.
Hy is heerlick en machtich, boven maten rijck;
Die leven in versijck, verlost hy uyten thoom.
Lubbeken
Waer woont dees goede Heer?
Coster
430 Maer binnen die heerlijcke stadt van Room.
't Is hem al wellecoom, soo burgers soo eelen.
Sijn gracy gaet hy elcxs mildelick meedelen
Sonder eenich vervelen, als een hemelsche toon.
Minnevaer
Hoordy wel wijff, die reden sijn schoon;
435 Nu crijghen wy noch loon voor ons moeyten verhaelt.
Coster
Sorcht niet vrienden, ghy sult werden betaelt
Van als ongefaelt, ten uytersten toe.
Hy is rijck en machtich, vroom van gemoe,
En sal, so ick bevroe, u wel contenteeren
440 Van als dat u compt, sonder yet te resteeren,
Nae u selfs begeeren, van als dat ghy eyscht;
Niet anders en peyst, wildy sijn voldaen.
Lubbeken
Dat's wel verstaen; daer willen wy gaen, eer 't langer vertrect.
Man, nu crijgen wy 't geen dat ons gebrect;
445 't Hert tot vruechden strect, sonder yet te wancken.
Fijnman, wy willen u hoochelyck bedancken
Van de goede rancken ende blyde mare,
Die ghy hebt verhaelt.
Coster
Onse lieve Heer wil u beyde bewaeren
450 Voor alle beswaeren, dat veel luyden ontmoeten.
Ghy sult er haest sijn, treet stijff over u voeten,
Vreest geen boeten, soo voor is vertelt,
Maer denct: daer sijnde, soo crijghen wy ons gelt.
Die coster binnen.
Lubbeken
Man, hoe wel is 't nu gestelt!
455 Laet ons treen over 't veldt, vaerdich en drae,
Soo crijgen wy voorset van onse scae
Sonder langer berae, op deesen termijn,
Ick hoop, wy sullen binnen sonneschijn
Der noch wel sijn, soo cort nu de reys.
Minnevaer
460 Ick wert al wat moe, dat ick dus deys,
Maer als ick dan peys om 't moeye gewin,
Dat wy sullen ontfangen, dat sterct weer den sin;
Daer verbly ick mijn in, vroom en vaillant.
Lubbeken
Man, wat staet daer voor die hant
465 Gescreven aen die want? Verclaert eens dat!
Minnevaer
Wijff, hier staet gescreven: ‘Dit's Roma, die stadt’;
Nu hebben wy wel rat ons dingen beleen.
Lubbeken
Biloo, dat's wel angetreen!
Die wech certeen heeft ons niet verdrooten.
470 Maer nu, om te vorderen onze explooten,
Soo wy hebben gesloten, moeten sijn volbracht.
Door wien sal d'anslach werden besocht,
Om een goe tocht te crijgen daervoor?
Minnevaer
Laet ons eerst cloppen aen die door,
475 Soo crygen wy gehoor, om te comen by hem.
Lubbeken
Holla, how, hoort niemant onse stem?
Doet op sonder clem off langer beraen;
Wy hebben een bootscap, die moet sijn gedaen
Van stonden aen, sonder eenich gekijff.
De portier
compt uyt
480 Wel, wie is daer? Hoe clopdy soo stijff?
Segt nu u motijff, wat is u believen?
Hebdy yet voorhanden oft brengdy brieven?
Men sal u gerieven en dat ongehoont.
Minnevaer
Is die Heer niet in, die hier woont?
485 't Sal u wel werden geloont; segt toch die waerheyt.
Portier
Wat meendy vrient, spreect met eerbaerheyt:
Esser eenige swaerheyt, men salse stelpen,
U meening volcoemen, om u soo te helpen.
Wie gaedy soecken? Wat is u begeer?
Lubbeken
490 Maer, dese Stadhouder van Onsen lieven Heer,
Daer wy dus veer om coomen gereyst.
't Sijn nootelicke dingen, daer vry op peyst,
Die wy ongeveynst hem moeten openbaeren.
Portier
Mach ick die bootscap voor u niet bewaeren
495 En hem verclaeren u mening en intency,
Opdat geen audiency u sal gebreeken?
Minnevaer
Neen fijnman, wy moeten hem selfs spreeken,
Om soo onse treecken beter te beduyden.
Wy coomen gereyst van Noorden ten Suyden,
500 Om hem uyten ruyden die te vertaelen.
Portier
Wel, vertoeft wat, ick sal hem gaen haelen,
Sonder eenich faelen, en brengen hem naeder.
Hier is die Stadthouder, d'alderheylichste Vader,
En drucxs ontlaeder uyt allen hoecken.
De paeus
505 Wat is u believen? Wat gaedy soecken?
Wilt u nu vercloecken, voor mijn niet en scroomt.
Wat is d'oorsaeck, dat ghy herwaerts coompt,
Aldus gestroempt? Vreest van mijn niet een cruys.
Segt, wat's u begeeren?
Lubbeken
510 Wy sochten Onsen lieven Heer, maer Hy was niet thuys,
Noch oick in Sijn cluys, daer Hy plach te wonen.
Doe rieden ons eenygen, die u wel conen,
Dat wy op u mochten stonen; die ons oick seyden,
Dat ghy al Sijn dingen bescicten en beleyden;
515 't Welck ons wel greyden, sonder meer geweens.
Dus quamen wy hier.
Paeus
Oft ghy Hem spreect oft mijn, dat's eveleens;
Ick ben Sijn Stadhouder hier opter aerden,
Hooch geacht, geeert, en van grooter waerden;
520 Wat men oyt van Hem begeert, mach ick geven.
Minnevaer
Wijff, wat een goe wint heeft ons hier gedreven!
Nu laet ons aengeeven onse relaes,
Ende dat hem ondecken sonder meer geblaes,
Off 't waer vysevaes oick al onse besteck.
Lubbeken
525 Heer Stadthouder, ons brieven howen van gebreck;
Dit's d'oorsaeck uit ons vleck dat wy dees passage
Hebben aengenomen, op hoop van u te crijgen gage,
Want groote lastage quelt ons beyegaer.
Paeus
Wat volck sijdy toch?
Minnevaer
530 Ick ben Onsen lieven Heers minnevaer,
Die wel twee oft drie paer van Sijn kinderen howe,
En veel jaeren gehat heb ter goeder trouwe,
En noyt minneghelt gehadt, vroech nochte spae.
Lubbeken
En wy en moghen tegens gheen scae,
535 Dus bidden wy met genae, oft ghy wilt verschieten
Dees penningen voor Hem sonder eenich verdrieten;
Ghy moechtse weer genyeten, als daer ghelt verschijnt.
Paeus
Dat en is certeyn niet al te wel belijnt.
Waerom hebdy niet gepijnt, en dat in tijts,
540 Hem selfs aen te spreecken, met weynich respijts,
Soo haddy gecregen van als uwen deel.
Maer die som, die u compt, belopt die veel?
Besiet eens u ceel; hoeveel hebdy geteekent?
Minnevaer
Maer, ruym thien hondert gulden, soo ist gereckent.
545 Dat compt ons deuchdelick van 't howen van Sijn kinderen
Ic hoop, ghy sult die som niet verminderen,
Maer ons sonder hinderen daerin vernoegen.
Paeus
Ick kan tot dese saeck mijn quaelick voegen.
't Sijn vreemde toegen, soo ick bevin.
550 Sou Onsen lieven Heer kinderen hebben ter min?
Dit is een vreemde sin en wel selsaem, certeen!
En sou Hy die moeten onderhowen en cleen?
Ghy doolt, soo ick meen, in dit bescheyt.
Maer wie is die geen, die u dit heeft geseyt?
555 't Is quaelyck beleyt, let wel op 't avys!
Lubbeken
Die man, die hiet Goet Onderwijs,
Bequaem en propijs, die ons suchten en carmen
Ter herten nam met groot ontbarmen.
Dees minnelicke tarmen, die sprack hy doe:
560 ‘U kinderen’, seyt hy, ‘hooren Onsen lieven Heer toe;
Die salse spae en vroe besorgen van stoff,
Want ghy benter niet dan minnevaer off;
Sijn heerlycke Hoff sal u saeck wel beleen.’
Paeus
Nu verstae ick eerst te recht uwe reen.
565 Ick sal u berechten, certeen, nae u verstant:
U som is groot en hier is in 't landt
Geen ghelt voor de handt; dat mijn doet beswaeren.
Maer begeerdy te hebben eenyge roomsche waren,
Die sullen wy niet spaeren, maer goethertich u jonnen.
Minnevaer
570 Wat waren souden 't sijn?
Paeus
Maer, veelderley diensten met schoone pardonnen;
By lasten, by tonnen hebben wy die veyl,
Elck een seer nootelick, want sy sijn die peyl
Van 's menschen heyl. Waer't dat dees vervielen,
575 Soo waer 't elendich gestelt met die scamele sielen,
Dier nu nae cryelen, als leeuwen die brullen.
Lubbeken
Heer, machm'er wel kinderenbuycken mee vullen,
Die seer garen smullen, als de onsen wel doen
En altijt roepen om eeten, avont en noen?
580 Geen ander sermoen en conense singhen.
Paeus
Neen't mijn vrienden, 't sijn geestelycke dinghen,
Die bysonderlinge die siele spijzen.
Begeerdy daer aff, men sal se u toe wijsen,
In mindering van u som, soo voor is vertelt.
Minnevaer
585 Neen mijnheer, wy hebben liever ghelt
In onse gewelt; soo mochten wy coopen,
't Geen datter behoeft om haer te bedropen.
Dit is al ons roopen, daerom comen wy hier.
Paeus
En daer en is geen ghelt in dit quartier.
590 Oick es tegens ons manier al u begeeren:
Wy sijn wel ontfangers, maer niet om uyt te keeren;
Al die met ons accordeeren, sijn oick van dien aert.
Lubbeken
Soo is onse reys wel qualyck bewaert;
Noyt meer beswaert dan over dit bedrijff!
595 Nu draeyt die schijff tot ons ongenuecht!
Minnevaer
Och, noyt soe elendich!
Paeus
Scickt u te vreen, soo ghy best muecht.
Nae die tijt u veucht, dat rade ick u voor best,
Daer gelt t'ontfangen es tegens ons jest;
600 Hier niet tegens hest, off ghy sout u versuymen,
Want wy breecken niet garen die roomsche costumen.
De Paeus binnen.
Lubbeken
Dat sijn voor ons wel harde pruymen.
Sullen wy dus ruymen sonder eenygen troost,
Sonder ghelt t'ontfanghen? Dat's qualyck gegloost!
605 Noyt soo verboost! Wy mogen stracxs gaen
Tot die ons dit spulleken hebben geraen;
Hoe hebben se ons belaen met haer motyven!
Ick belooff, ick sal haer wel hartich bekijven
Om dit ontryven, dat wy bey moeten dooghen.
Minnevaer
610 Jae wijff, wy moghen gaen claegen bey onse ooghen.
Wy sijn bedroogen en hebben onse hulp al.
Elck mach hem bet wachten voor sulcken misval,
Soo raect hy niet ter pal, als wy die nu dolen.
Hiermede adieu, blijft den Heere bevolen!
Beschrijving
Een man klaagt erover dat hij zijn zeven kinderen nauwelijks te eten kan geven. Iemand legt hem uit dat hij zich geen zorgen hoeft te maken: we zijn allemaal kinderen van God en Hij zal wel voor ons zorgen. De man maakt hier uit op dat God de echte vader van zijn zeven kinderen is, en dat hij slechts de voedster-vader is: de Minnevaer. Hij concludeert dat God hem dan nog het nodige geld schuldig is. Samen met zijn vrouw rekent hij uit dat hij van God nog zo'n duizend goudguldens tegoed heeft. Het echtpaar gaat God opzoeken in de parochiekerk, maar de koster legt uit dat God even weg is, gevlucht voor de Geuzen. De koster raadt het tweetal aan om naar God's stadhouder op aarde te gaan: de paus, die bovendien puisant rijk is. Minnevaer en zijn vrouw reizen af naar Rome en vragen de paus als God's plaatsvervanger om financiële compensatie. De paus verklaart dat de kerk wel van het ontvangen is, maar niet van het weggeven. De paus biedt nog wel wat aflaten aan, maar die vullen geen kindermagen. Het echtpaar is teleurgesteld.
Bron
J.J. Mak: Vier excellente cluchten. Antwerpen 1950, pp. 34-63.
Motief
P271 - Foster father.
P271 - Foster father. 
Commentaar
Het betreft hier een rederijkersklucht vanuit protestants perspectief; een humoristisch toneelstuk.
Naam Overig in Tekst
Minnevaer
Minnevaer
Lubbeken
Lubbeken
Rome
Rome
Jan Slopschoe
Jan Slopschoe
Lijsje Schoerpels
Lijsje Schoerpels
Goosen Cackhiel
Goosen Cackhiel
Loentgen Goecoop
Loentgen Goecoop
Mayken Vuylpoort
Mayken Vuylpoort
Lijnken Tuytpot
Lijnken Tuytpot
Claes Heulst
Claes Heulst
Elsgen Snaeterbeck
Elsgen Snaeterbeck
Goed onderwijs
Goed onderwijs
Geuzen
Geuzen
God
God
Onze Lieve Heer
Onze Lieve Heer
Naam Locatie in Tekst
Rome
Rome