LIJST035

I. De duivel
1. Zijn U verhalen bekend over mensen, die de duivel gezien hebben of omgang met hem hebben gehad (met hem gedanst hebben, met hem kaart hebben gespeeld), of kent U andere verhalen, waarin de duivel een rol speelt?
Gelieve elk verhaal te noteren op een afzonderlijk blad papier en in elk verhaal duidelijk aan te duiden hoe de duivel voorgesteld wordt (met bokshorens, bokspoten, paardenhoeven, sik, staat enz.).

A.
Ik hoorde eens van een oom van mij (de heer F. Pieterman te Godlinze) een verhaal in weinig woorden over zijn grootvader (mijn overgrootvader) die ongeveer 62 jaar geleden gestorven moet zijn. Bedoelde Jacob Pieterman woonde te Nieuwstad, behorende bij Bierum (ook mijn grootmoeder van vaders zijde stamt uit dit gehucht). Hij werd mij beschreven als een zeer vroom man dat wil zeggen hij beijverde zich bijzonder om vroom (= godsdienstig) te zijn en voor die tijd betekende dat, gezien het hele milieu en de geringe stand van de ontwikkeling, tevens: zeer bijgelovig. Destijds zaten de gedachten van de mensen vol heksen en spoken, witte juffers en voorlopen en dergelijke.
Nu heeft deze overgrootvader "veel te doen gehad met de duivel". Wat betekent dat?
Daar kan men slechts naar gissen. Het zullen moeilijkheden in zijn zieleleven geweest zijn en misschien aanvechtingen. Hij werd mij overigens beschreven als een wonderlijk man.
Zijn ontmoeting met de duivel ken ik slechts in een zeer vaag verhaal, dat alleen de kerngedachte weergeeft (analoog met de evangelische overleveringen in de Bijbel).
Hij ging eens langs een pad. Ergens op dit pad was een hek dat hij moest passeren. Maar bij of op dat hek zag hij de duivel die hem het verder gaan belette (het beletsel is natuurlijk zijn eigen angst geweest). Maar tenslotte vloog de duivel weg en liet een stank achter.
Dat is alles! Dat "vloog weg" kan op een vogel duiden of op een dier dat wegrende.
Welke gedaante deze duivel had wist mijn oom uiteraard niet (hij zal het van zijn vader, mijn grootvader hebben).
De gedaante was voor die mensen ook niet belangrijk geloof ik. De angst (ik weet dat uit een eigen ervaring) ziet geen vormen, ziet alleen een iets dat beweegt. Wordt de gedaante gedefinieerd dan is het wonderbaarlijke meteen verdwenen, en tot iets alledaags teruggebracht.
Dat bewijst ook een ervaring van mijn eigen vader in zijn jonge tijd.

SINSAG 0945 - Andere Begegnungen mit dem Teufel.    SINSAG 0945 - Andere Begegnungen mit dem Teufel.   

Duivel zit op een hek, belet een man de doorgang, laat stank achter nadat hij is weggevlogen

Volkskundevragenlijst 18 (1954) formulier C042p (Archief Meertens Instituut)

G303.4.8.1 - Devil has sulphurous odor.    G303.4.8.1 - Devil has sulphurous odor.   

F. Pieterman    F. Pieterman   

Jacob Pieterman    Jacob Pieterman   

Bierum    Bierum   

Nieuwstad    Nieuwstad   

Godlinze    Godlinze   

Nieuwstad (Bierum)    Nieuwstad (Bierum)   

C043p    C043p   

2013-03-01 14:46:22