Hoofdtekst
Mijn oma Christien Lommers (geb Bergeyk 1896) kende uit haar kinderjaren een kerstlegende, die ze (op ons verzoek) met kerst ook ieder jaar voor ons voordroeg.
Toen zij hoogbejaard was (ze werd uiteindelijk 96 jaar) heeft ze het verhaal een keer voor ons opgeschreven.
Het is typisch mondeling overgeleverd, eigenlijk week het verhaal ieder jaar op details een klein beetje af of ze vergat een paar regels, of er zat eens een stukje bij dat voor ons nieuw was.
De opgetekende versie is volgens ons redelijk 'definitief', alles wat we haar ooit hebben horen voordragen zit erin. Hoewel er ook nog een paar inconsequenties inzitten - de naam Boudewijn komt op zeker moment wel erg uit de lucht vallen bijvoorbeeld. De opmerkingen tussen [ ] zijn van mij.
Zij heeft het verhaal als kind geleerd. Dat betekent dat het verhaal sowieso 150 jaar oud zal zijn maar oorspronkelijk misschien wel nog een stuk ouder. Ik ben wel benieuwd of je een verhaal kent dat hierop lijkt. In ieder geval, weer iets voor de collectie van het vermaarde Meertens instituut.
Goed; hier komt het.
DE PAARDENDEKEN
De kerstnacht was nu aangebroken,
de lucht betrokken, guur en koud;
een storm, in het Noorden opgestoken
loeide akelig door 't besneeuwde woud.
Een grijsaard met verkleumde handen
zat half verstijfd te klappertanden
in een kamertje op een slot
en zond zijn morgebeê tot God.
Toen stond hij op, met wank'le schreden
sloop bij elken stap verzwaard [bezwaard?]
den breden trap af naar beneden,
waar 't vuur lag aan den warmen haard.
Daar zettend op een stoel zich neder
kreeg hij gevoel en warmte weder;
doch stond verschrikt weer op, toen gram
zijn zoon al vloekend binnekwam.
"Gij hier! Wat warmt ge u bij de kolen,
voort uit mijn oog op 't ogenblik;
reeds gisteren heb ik het u bevolen,
want ik ben hier meester, ik!
En zo ge niet met spoed wilt gaan,
dan jaag ik u hier met geweld vandaan!"
[hier lijken 2 regels te missen]
"Bedenk mijn kind dat heden
het heilig Kerstfeest wordt gevierd;
dat Hij die aan het kruis geleden,
in dezen nacht geboren wierd.
Ik bid je, wil nog eens gedenken
hoeveel maal je kerstgeschenken
in uw kinderjaren van mij genoot;
en nu ontzeg je mij dak en brood."
Maar 't was vergeefs, het angstig smeken
der grijsaard, had nog eer den hardsten steen
dan 't hart zijns zoons doen breken,
dat nog harder scheen dan dan marmersteen.
Toen sloeg hij, duivelswoede aan banden,
aan zijnen vader zelf de handen;
en sleepte, oh gruwel den barbaar,
hem naar de deur bij het grijze haar.
"O spaar me toch, ik wil 't slot ontwijken,
ik smeek alleen nog maar dat gij
uw mededogen wilt doen blijken,
in dit zo strenge jaargetij.
Ge ziet, mijn rok is gans versleten,
verschoon me, dat ik u durf verweten [vermetel?]
een kleed te vragen voor ik vertrek,
dat beter voor de kou mij dekt."
"Dien weldaad zult ge wedervaren",
sprak Boudewijn, en spoedde terstond
zich naar zijn zoontje van tien jaren
dat luisterend zich bij het vuur bevond.
"Frits, in den stal hangt sinds drie weken
een nieuwe wollen paardendeken
ga, haal en werp gezwind,
hem dezen ouden toe mijn kind."
De knaap ging heen, maar werd bekeven,
toen hij weer in 't vertrek verscheen:
"waar ben je toch zo lang gebleven?
En wie heeft die deken doorgesneden?"
"Ik", sprak het kind, "om hem te dekken
zal ik thans de helft verstrekken;
en de andere helft, welnu,
bewaar ik vaderlief, voor u!"
Toen zij hoogbejaard was (ze werd uiteindelijk 96 jaar) heeft ze het verhaal een keer voor ons opgeschreven.
Het is typisch mondeling overgeleverd, eigenlijk week het verhaal ieder jaar op details een klein beetje af of ze vergat een paar regels, of er zat eens een stukje bij dat voor ons nieuw was.
De opgetekende versie is volgens ons redelijk 'definitief', alles wat we haar ooit hebben horen voordragen zit erin. Hoewel er ook nog een paar inconsequenties inzitten - de naam Boudewijn komt op zeker moment wel erg uit de lucht vallen bijvoorbeeld. De opmerkingen tussen [ ] zijn van mij.
Zij heeft het verhaal als kind geleerd. Dat betekent dat het verhaal sowieso 150 jaar oud zal zijn maar oorspronkelijk misschien wel nog een stuk ouder. Ik ben wel benieuwd of je een verhaal kent dat hierop lijkt. In ieder geval, weer iets voor de collectie van het vermaarde Meertens instituut.
Goed; hier komt het.
DE PAARDENDEKEN
De kerstnacht was nu aangebroken,
de lucht betrokken, guur en koud;
een storm, in het Noorden opgestoken
loeide akelig door 't besneeuwde woud.
Een grijsaard met verkleumde handen
zat half verstijfd te klappertanden
in een kamertje op een slot
en zond zijn morgebeê tot God.
Toen stond hij op, met wank'le schreden
sloop bij elken stap verzwaard [bezwaard?]
den breden trap af naar beneden,
waar 't vuur lag aan den warmen haard.
Daar zettend op een stoel zich neder
kreeg hij gevoel en warmte weder;
doch stond verschrikt weer op, toen gram
zijn zoon al vloekend binnekwam.
"Gij hier! Wat warmt ge u bij de kolen,
voort uit mijn oog op 't ogenblik;
reeds gisteren heb ik het u bevolen,
want ik ben hier meester, ik!
En zo ge niet met spoed wilt gaan,
dan jaag ik u hier met geweld vandaan!"
[hier lijken 2 regels te missen]
"Bedenk mijn kind dat heden
het heilig Kerstfeest wordt gevierd;
dat Hij die aan het kruis geleden,
in dezen nacht geboren wierd.
Ik bid je, wil nog eens gedenken
hoeveel maal je kerstgeschenken
in uw kinderjaren van mij genoot;
en nu ontzeg je mij dak en brood."
Maar 't was vergeefs, het angstig smeken
der grijsaard, had nog eer den hardsten steen
dan 't hart zijns zoons doen breken,
dat nog harder scheen dan dan marmersteen.
Toen sloeg hij, duivelswoede aan banden,
aan zijnen vader zelf de handen;
en sleepte, oh gruwel den barbaar,
hem naar de deur bij het grijze haar.
"O spaar me toch, ik wil 't slot ontwijken,
ik smeek alleen nog maar dat gij
uw mededogen wilt doen blijken,
in dit zo strenge jaargetij.
Ge ziet, mijn rok is gans versleten,
verschoon me, dat ik u durf verweten [vermetel?]
een kleed te vragen voor ik vertrek,
dat beter voor de kou mij dekt."
"Dien weldaad zult ge wedervaren",
sprak Boudewijn, en spoedde terstond
zich naar zijn zoontje van tien jaren
dat luisterend zich bij het vuur bevond.
"Frits, in den stal hangt sinds drie weken
een nieuwe wollen paardendeken
ga, haal en werp gezwind,
hem dezen ouden toe mijn kind."
De knaap ging heen, maar werd bekeven,
toen hij weer in 't vertrek verscheen:
"waar ben je toch zo lang gebleven?
En wie heeft die deken doorgesneden?"
"Ik", sprak het kind, "om hem te dekken
zal ik thans de helft verstrekken;
en de andere helft, welnu,
bewaar ik vaderlief, voor u!"
Onderwerp
AT 0980A - The Half-Carpet
AT 0980A - The Half-Carpet 
ATU 0980 - The Ungrateful Son
ATU 0980 - The Ungrateful Son
Beschrijving
Een zoon stuurt zijn vader tijdens kerst zonder erbarmen weg bij het vuur, en geeft zijn eigen kind opdracht om opa een paardendeken te geven om zich te warmen. Het kleinkind snijdt de paardendeken in tweeën: de ene helft is voor opa, en de andere helft voor vader als hij oud is.
Bron
Opgetekend uit de mondelinge overlevering en per email verstuurd. Voor familie is de tekst op 22 december 1997 gedrukt in 75 exemplaren.
Commentaar
circa 1900
De tekst betreft een liedbladtekst die dateert van rond 1900. Zie de Liederenbank: http://www.liederenbank.nl/resultaatlijst.php?zoek=8360&actie=incipitnorm&lan=nl
The Half-Carpet
Naam Overig in Tekst
God
God
Boudewijn
Boudewijn
Kerst
Kerst
Frits
Frits
Datum Invoer
2013-03-01 14:46:21