CJ018401

Greate Oege en lytse Oege.
Lytse Oege hie mar ien koe. Greate Oege hie in hiel soad. It wienen bruorren en ek tagelyk buorlju. Greate Oege wie wreed en lytse Oege moest hiel hwat fan syn broer forneare.
Beppe wenne by lytse Oege yn.
Greate Oege narre lytse Oege faek, omt dy sa earm wie en hy sa ryk.
Op in kear stoar lytse Oege syn koe. Doe strûpte hy him en hy gong mei it fel op stap. Dat woed er op 'e merk forkeapje.
Underweis komt er in hoale foarby dêr't in roversbinde yn wennet. It is noch yn 'e nacht. De rovers ha de tafel fol jild, dêr't se mei oan 't úttellen binne.
Lytse Oege slacht it fel om him hinne, mei de hoarnen op 'e kop en sa stapt er ta de hoale yn wylst er rare lûden makket.
De rovers wurde stjerrend-binaud en naeije út. Dan pakt lytse Oege gau it jild fan 'e tafel en giet der mei nei hûs ta. It fel lit er dêr yn 'e hoale achter.
De oare deis lit er greate Oege it jild sjen.
"Donders," tinkt greate Oege, "as de fellen safolle wurdich binne, dan strûp ik myn beesten allegear."
Dyselde deis noch komme de hûden der ôf en hy giet der mei nei de merk om se dêr to forkeapjen.
Mar dy hûden binne hast neat wurdich, dat hy bart mar in hiel lyts bytsje jild.
Hy hat yn 'e gaten, dat lytse Oege him dit lapt hat en hy is pûrrazen.
Hy seit tsjin lytse Oege: "Ik sil dy fannacht formoardzje."
Mar lytse Oege seit dy jouns tsjin syn beppe: "Sille wy fannacht ruilje fan bêdsté?"
De beppe hat dêr gjin biswier tsjin en sa komt lytse Oege yn syn beppe har bêd to lizzen en it âld-minske yn sines.
Greate Oege slûpt yn 'e nacht nei 't bêdsté ta dêr't it âld-minske yn leit en slacht har de holle ôf.
De oare moarns prakkesearret lytse Oege der oer, hwat him nou to dwaen stiet. Dan ladet er hiele moaije fruchten op 'e wein; apels en parren ensa, en hy nimt ek in tafeltsje en in stoel mei. En ek it âld minske nimt er mei. Hy rydt der mei nei de Boskloane ta.
It fruit leit er op it taffeltsje, de stoel set hy dêr achter mei 't âld-minske der op.
De holle hat er moai wer op 'e romp set. En dan giet lytse Oege sels forskûle achter in greate beam stean.
Der komme in deftige hear en in dame oan. Dy freegje hwat de apels kostje. Mar it âld minske neamt gjin priis. Sy freegje noch us. Wer seit se neat. En ek de trêdde kear hâldt se har stil.
Dan wurdt dy hear lulk en hy slacht it âld-minske mei de hân op 't wang. Mar dat hat fan gefolgen dat de holle der ôf tûmelt.
De hear en de dame bistjerre it hast fan 'e skrik.
Mar dan komt lytse Oege foar 't ljocht.
Hy easket in grou stik jild, oars sil er nei 't gerjocht ta.
Mei it jild reizget er nei hûs ta.
Dêr treft er greate Oege.
"Sjoch," seit er, "dû hast beppe de kop ôfhoud, mar my net. Mar mast us sjen hoefolle jild ik foar 't âld-minske bard ha. Deade froulju binne prizich tsjintwurdich."
Dan wyt greate Oege wol hwat him to dwaen stiet. Hy slacht syn eigen wiif de holle ôf en giet der mei nei stêd ta. Mar hy kin har net kwyt. Der is net in minske dy't der in sint foar jaen wol.
Greate Oege is pûrrazen.
"Ik sil dy forsûpe", seit er tsjin lytse Oege.
En hy triuwt lytse Oege yn in greate sek. Mei dy sek giet er nei 't wetter ta. Mar as er by 't wetter is, seit er: "Och heden, nou ha 'k de stok forgetten, dêr't ik de sek mei ûnder wetter triuwe mat."
Hy giet wer nei hûs ta en lit de sek mei lytse Oege der yn op 'e kant lizze.
Yn dy tiid docht lytse Oege oars net as razen.
Der komme arbeiders lâns, dy hearre dat. Sy helpe him gau ta de sek út.
Lytse Oege docht stiennen yn 'e sek en naeit dan út.
Hy komt yn 'e bosk en dêr fynt er in swarte ka. Dy ka nimt er mei. Dan komt er in greate herberch foarby. Dêr stekt er oan.
De frou seit: "Hwat ha jo dêr?"
"Dat is in fûgel," seit lytse Oege, "dy kin alles sizze. Dy't sa'n fûgel hat, kin alles to witen komme. Hy wyt alles."
Doe sei de frou: "Dan mat er my mar us fortelle hwat ik yn myn kastje stean ha."
Dêr hie lytse Oege al yn sjoen, mar dat wist de frou net. Der siet in bakte koeke yn en tsien aeijen.
Oege sei tsjin har: "Hy seit tsjin my - Der sit in bakte koeke yn en tsien aeijen -"
"Wolstû dy fûgel forkeapje?" frege 't minske.
"Jawol", sei lytse Oege.
"Dû krigest fan my dy koeke en dy aeijen, dan ik de fûgel", sei se.
Mar lytse Oege sei: "Dat is my fiersto min."
Doe sei se: "Dan krijstû alle jild dat der yn myn jildlaedtsje sit."
Lytse Oege hie sjoen, dat har man dêr krekt jild yn dien hie. Har man wie ek bargekoopman en hy hie krekt jild bard foar de bargen dy't er forkocht hie. Mar dat wist de frou net. Dat sy sei: "Gelok."
Hja krige de ka en lytse Oege in knoarre jild.
Mei dat jild sette lytse Oege nei hûs ta.
Doe't greate Oege yn dy tiid de stok ophelle hie, nom er de sek op en smiet him yn 't wetter.
"Och heden jonge," sei er, "as ik dat witen hie wie 'k net werom gong om in stok, hwant dû giest samar ûnder."
Mar hy wist net dat der stiennen yn sieten.
Doe gong greate Oege werom nei hûs ta.
In dei letter kom lytse Oege by greate Oege. "Ik miende dat ik dy forsûpt hie," sei greate Oege, "mar nou bist hjir."
"Ik bin oer de groun krûpt, dêr ûnder it wetter," sei lytse Oege, "en ik wie samar út 'e sek wei. Mar och, och, hwat haw ik dêr in jild foun!"
En doe liet er greate Oege it jild sjen út it laedtsje fan 'e bargekoopman.
"Der wie noch folle en folle mear jild", sei lytse Oege.
"Dan wol ik dêr ek hinne", sei greate Oege. "Dû mast my dêr yn 'e sek hinne bringe."
"Safier kin ik dy net tille", sei lytse Oege.
"Krij dan mar hynder en wein fan mij en ryd my der hinne", sei greate Oege.
Dat die lytse Oege. Hy treau greate Oege yn in sek, dy't er goed stiif tichtboun. Doe laedde er him op 'e wein. Doe is er nei 't wetter ta riden en dêr hat er greate Oege yn 'e sek yn 't wetter smiten.
Doe hied er noait wer lêst fan syn broer.

AT 1535 - The Rich and the poor Peasant    AT 1535 - The Rich and the poor Peasant   

ATU 1535 - The Rich and the Poor Farmer.    ATU 1535 - The Rich and the Poor Farmer.   

Twee broers, Grootoog en Kleinoog, maken elkaar het leven niet gemakkelijk. In eerste instantie is het vooral de wrede, pesterige Grootoog die zijn broer het leven zuur maakt. Grootoog bezit een heleboel koeien; Kleinoog slechts één. De rijke Grootoog lacht Kleinoog vaak uit om zijn armoe. Op een dag sterft de enige koe van Kleinoog. Kleinoog gaat op weg naar de markt om de afgestroopte huid van de gestorven koe te verkopen. Onderweg stuit hij op een rovershol: een roversbende zit aan een tafel een grote hoeveelheid geld te tellen. Kleinoog aarzelt geen moment en springt met de koeienhuid over zich heen het hol binnen. De rovers verstijven van angst en laten hun buit ogenblikkelijk in de steek. Kleinoog gaat met een enorme hoeveelheid geld naar huis en vertelt Grootoog dat de koeienhuid een aardig centje heeft opgeleverd op de markt. De onnozele Grootoog slacht gelijk al zijn koeien en gaat welgemoed op weg om alle koeienhuiden te verkopen. Grootoog krijgt maar een heel luttel bedrag voor zijn huiden en krijgt in de gaten dat Kleinoog hem voor het lapje heeft gehouden. Woedend verklaart hij hem die nacht te zullen vermoorden. Kleinoog, die samenwoont met zijn grootmoeder, vraagt of zijn grootmoeder die nacht in zijn bed wil slapen. De grootmoeder stemt toe: prompt onthooft Grootoog zijn slapende grootmoeder in de waan dat het zijn broer is. Kleinoog laadt het lijk van de oude vrouw op een wagen vol mooie vruchten. Hij zet zijn grootmoeder op een stoel achterop de wagen; het hoofd zet hij weer netjes op de romp. Kleinoog verschuilt zich vervolgens achter een boom. Kopers vragen aan grootmoeder wat de appels kosten. Als de vrouw tot drie keer toe geen antwoord geeft, slaan de ongeduldige kopers haar zachtjes op haar wang. Meteen rolt het hoofd eraf en de kopers deinzen achteruit. Kleinoog springt vervolgens tevoorschijn en eist een enorme hoeveelheid zwijggeld van de geschrokken mensen: als ze niet betalen zal hij vertellen dat zíj de oude vrouw onthoofd hebben. Kleinoog gaat met het grote geldbedrag naar huis. Grootoog is erg verbaasd hem in levende lijve aan te treffen, maar volgens Kleinoog is het maar goed dat grootmoeder onthoofd is en niet hij, want dode vrouwen brengen immers ontzettend veel geld op. Grootoog slaat meteen de hand aan zijn eigen vrouw, maar niemand wil hem een cent geven. Grootoog verklaart Kleinoog grimmig hem dit keer te verzuipen. Als hij met Kleinoog in een dichtgebonden zak aan de rand van de rivier staat, rent hij naar huis om een stok te halen om de zak onder water te duwen. Kleinoog weet uit de zak te ontsnappen en vult hem met stenen. Kleinoog neemt de benen en verkoopt intussen voor een groot bedrag een doodgewone vogel als een 'toekomstvoorspellende vogel' aan een onnozele vrouw. Hij begeeft zich weer wankelend van het geld naar huis, waar Grootoog worstelt met de zware zak met stenen. Kleinoog vertelt de verbijsterde Grootoog dat hij al het geld op de rivierbodem heeft gevonden. Grootoog laat zich direct in een zak binden en de rivier in gooien. Grootoog verzuipt en Kleinoog heeft nooit meer last van hem gehad.

Collectie Jaarsma, verslag 184, verhaal 1 (archief MI)

17 oktober 1966

The Rich and the Poor Peasant

Grootoog    Grootoog   

Kleinoog    Kleinoog   

Greate Oege    Greate Oege   

Oege    Oege   

Lytse Oege    Lytse Oege   

2013-03-01 14:46:21