VODA_043_04

V1: Verteller 1
V2: Verteller 2

V1: Nee, maar dat wijt ik dan aan eh.. de toch al voortgeschreden ontwikkeling van.. van die tijd waar ik over praat, over mijn beginjaren, dat we toen eh.., naar mijn gevoel, toch al te nuchter waren om daar nu eh.. nog geloof aan te hechten. Maar dat de.. de generaties voor ons, eenvoudiger mensen, minder geleerd, eh.. van de andere kant ook vanuit hun geloof, wat toen veel sterker doorspeelde, ook gewend waren aan dingen te geloven die ze niet konden begrijpen. Eh.. het feit dat er nogal wat, na de Eerste Wereldoorlog, nogal wat buitenlanders gekomen zijn, die eh. op dat punt, ja, veel bijgeloviger waren dan ons, die deze dingen d’r in gebracht hebben waar wij toch naar mijn gevoel wel wat.. wat sceptischer tegenover gestaan hebben. Hoewel, ja, wat is vreemd?
V2: Het [vaatwerpke ?], dat is toch ouk zoe en bijgeloof?
V1: De..?
V2: Bar.. Barbara.
V1: Ja, een bijgeloof, een bijgeloof, pas op. Ehm.. als.. als de smeden een.. een patroonheilige hebben en de slagers, hebben op een gegeven moment de mijnwerkers ook een patroonheilige, hè. Dat is in.. in de tijd dat eh.. de mijnbouw in Rolduc begonnen is, is dat Catharina geweest. En even over de grenzen, ik heb daar wat onderzoekingen naar gedaan indertijd, vindt u nog een aantal kerken waar Catharina staat afgebeeld als patrones van de mijnbouw. En Catharina, die eh.. dat was een heilige, die was afgebeeld met zo'n groot wiel, met zo'n rad, waar ze op gemarteld is. En in die tijd waren de waterraderen de aangewezen krachtbronnen voor de mijnbouw. En bij een patroonheilige zoek je altijd naar overeenkomsten. En die Catharina met dat rad is patrones geworden van de mijnbouw. In het Wormgebied, het gebied van Kerkrade.
Ehm.. ik ben eens nagegaan, de geboorteregisters van de gemeente Kerkrade, vanaf Napoleon, toen er officiële stukken waren, om te kijken hoeverre komt de naam Barbara voor, hoe verre komt de naam Catharina voor bij nieuwgeborenen. Maar dan vind je Barbara zelden en Catharina in de combinatie Anna Catharina, Maria Catharina, Catharina zo, die komt herhaaldelijk voor. Dat is een bewijs dat dat op dat moment heel sterk geleefd heeft. En Barbara eh.. nou ja, was één van de patroonheiligen in.. in.. in het buitenland en is hier in Nederland d’r in gekomen, na de Eerste Wereldoorlog, door Hongaarse, Tsjechische mijnwerkers, die zich verenigd hebben in.. in een soort Heimatvereinen, daar hun.. hun wijnfeest vierden, daar hun Barbarafeest vierden, en dat is op een gegeven moment door de Nederlandse mijnwerkers overgenomen. Waarschijnlijk meer uit een oogpunt om een motief te hebben tot feesten. En [lacht] na de Tweede Oorlog is die Barbara-dag toen officieel als.. als stopdag verklaard. En eh.. nou ja, dat heeft het een tijdje volgehouden. En de meeste Barbara-afbeeldingen in Limburg stammen dan ook van zeker een heel stuk na de Eerste Wereldoorlog.
V2: Dat hebben we wel gezegd.. [band loopt af?]
JB: Ja.
V1: Ja, en.. en als u vraagt: hoe is die Barbara patrones geworden, daar zijn een aantal verhalen over. Barbara wordt namelijk afgebeeld met.. met die toren, met die drie vensters in. En eh.. d’r is een bepaalde groep die zegt dat eh.. de munitie bij de mijn vroeger, net als bij het leger, opgeborgen werd in een toren. Dat vandaar eh.. dat beeld en die combinatie ontstaan is. Andere mensen wijzen d’r op dat de ophaalinstallaties, toen die wat zwaarder werden, gebouwd werden in stenen torens die een beetje op een vestingtoren leken. Dat daar de combinatie ligt. Weer anderen leggen alleen het verband tussen het feit dat Barbara de patrones is voor de bescherming tegen een plotselinge dood. Dat daar de combinatie ligt met het mijnwerk, omdat daar die plotselinge dood nog wel eens eh.. kan optreden. Dat is nooit precies te achterhalen, want eh.. er zijn gegevens dat Barbara zo rond 1500 in bepaalde delen van Europa al patrones was. Met daarnaast eh.. Sint-Nicolaas en eh.. de heilige Daniël en eh.. nog een groot aantal beschermheiligen. Typisch is dat Barbara tot in Rusland bekend is en dat op 6 december ook in Rusland nog de dag van de mijnbouw is, officieel. Alleen heeft die dan met Barbara niks meer te maken. Dat in het Luikse gebied is het eh.. lange tijd Catharina geweest en in Frankrijk is het ook Barbara. En bij de artillerie ook. En bij de brandweer en al bij die.. bij al die gevaarlijke beroepen. Maar dat is nooit precies te achterhalen, omdat dat dat zo enorm ver terug ligt.
V2: Die Barbara in de mijnen, is.. zat.. hadden ze daar nog afbeeldingen van of zo?
V1: Ja, maar ehm.. dat is naar mijn gevoel eh.. weinig folkloristisch, maar meer het een beetje meedoen met de ontwikkeling van dat moment. Eh.. bepaalde mensen die.. die na de oorlog eh.. dat sterk gestimuleerd hebben.. Ehm.. dit hebben willen benadrukken door onder in de mijn op een splitsing of een bepaald punt waar vrijwel iedereen passeerde, om daar een Barbara-beeldje op te hangen of iets dergelijks. Maar echt niet meer vanuit die eh.. oude overtuiging dat Barbara ook werkelijk een beschermheilige was, want ik dacht dat na de oorlog dat idee toch ook wel behoorlijk was afgevlakt al. Toen was men niet meer zo gelovig.
V2: Ja, ja.

Verteller spreekt over patroonheiligen in de mijnbouw. Eerst was dat Catharina en later, na de Eerste Wereldoorlog, werd dit de heilige Barbara.

Radio-uitzending Vonken onder de As (NOS)

- Verteller onbekend. VODA_043_01 t/m 15 worden verteld door dezelfde persoon. Hij werkte vanaf 1940 in de kolenmijn.
- Verteller vertelt in VODA_043_02 dat hij in staatsmijn Maurits (Lutterade, Geleen) werkte. Lutterade, Geleen is daarom telkens aangehouden als lokatie.
- Datum van opname is onbekend. De opgegeven datum is hoogstwaarschijnlijk de datum waarop het verhaal is uitgezonden op de radio. Het verhaal moet dan vóór 8 augustus 1973 zijn opgenomen.

de Eerste Wereldoorlog    de Eerste Wereldoorlog   

de Tweede Oorlog    de Tweede Oorlog   

de Tweede Wereldoorlog    de Tweede Wereldoorlog   

Hongaarse    Hongaarse   

Tsjechische    Tsjechische   

Barbara    Barbara   

Catharina    Catharina   

Sint-Nicolaas    Sint-Nicolaas   

de heilige Daniël    de heilige Daniël   

Napoleon    Napoleon   

Rolduc    Rolduc   

Nederland    Nederland   

Rusland    Rusland   

Europa    Europa   

Kerkrade    Kerkrade   

Limburg    Limburg   

Frankrijk    Frankrijk   

het Wormgebied    het Wormgebied   

het Luikse gebied    het Luikse gebied