CJ028302 - Lytse Klaes en greate Klaes

Lytse Klaes en greate Klaes
Lytse Klaes syn mem wie stoarn. Doe sette er har op 'e merk op 'e stoel, achter in diske mei broadtsjes, aeijen, ensa.
Doe kom der in dikke mynhear oan.
Dy frege: "Zeg vrouw, wat kosten die eieren?"
De frou sei neat.
Doe frege er: "Zeg vrouw, wat kosten die broodjes?"
Mar se sei wer neat.
Doe woarde de dikke mynhear lulk. Hy joech har mei de hân in draei om 'e earen en dêrtroch kaem dy frou to fallen.
Lytse Klaes hie wylst om in hoekje stien. Hy hie alles sjoen en rôp: "Dû hast ús mem deaslein!"
De dikke mynhear waerd o sa kjel. Hy biedt lytse Klaes in grou stik jild as er it stilhâlde wol. Dat giet dan oan.
Mei al dat jild giet lytse Klaes nei hûs ta. Hy treft greate Klaes.
As dy de ponge mei jild sjocht, freget er: "Hwer hastû dat jild wei?"
"Dat haw ik ynbard. Ik ha myn mem deaslein en forkocht."
Dan giet greate Klaes hinne en slacht syn mem ek dea. Hy nimt it âldminske op 'e rêch en giet der mei nei de merk ta.
"Dooie mensen te koop!" ropt er. "Dooie mensen te koop!"
Mar de plysje pakke greate Klaes en hy wurdt nei de gefangnis ta brocht.
As er dêr sit, seit er by himsels: "As ik wer los kom, sil ik lytse Klaes forsûpe."
As dy tiid der is, pakt er lytse Klaes en stoppet him yn in greate sek. Dêr giet er mei nei de brêge ta. Dêr wol er him by delsakken litte yn 't wetter.
Mar earst wol er in buorrel keapje. Flak by de brêge stiet in herberch.
De sek mei lytse Klaes deryn lit er salang op 'e brêge stean.
Dêr komt in reizger lâns.
Lytse Klaes ropt: "Och man, meitsje, dat ik út 'e sek wei kom! Se wolle my formoardzje!"
Hy woarde der úthelle en se dienen der in greate houn foar yn 't plak.
Doe 't greate Klaes syn buorrel op hie, gong er nei de sek ta, dêr 't de houn yn siet. Hy liet him gau by de brêge deltûmelje, yn 't djip.
In skoft letter trof er lytse Klaes, dy 't it goudjild by him hie, dat er bard hie fan 'e dikke mynhear.
"Bistû hjer wer?" frege greate Klaes.
"Ja, hwat wie 't dêr moai op 'e boaijem. Allegearre goud en sulver en kastielen. Sjoch", en hy liet greate Klaes de goudstikken sjen.
Doe sei greate Klaes: "Wolstu my ek yn 'e sek dwaen en yn 'e feart smite?"
Dêr hie lytse Klaes neat op tsjin. Hy die it en hy sei: "Goeije."
En doe sei er tsjin himsels: "Sjesa, nou bin ik fan dy ôf. Nou kin ik noflik leve."

****

Later noteerde ik het nog eens bij Bijma. Toen was het enigszins anders:
Lytse Klaes hie greate Klaes altyd to grazen. Op in kear stear lytse Klaes syn mem. Hy sette har achter in tintsje mei fruit. Der kaem in hear oan.
Dy frege: "Hwat matte dy sinaesappels kostje?"
Mar hja sei neat werom. Doe sloech dy hear har. Dêr kom lytse Klaes toforskyn.
Hy sei: "Dû hast ús mem deamakke."
"Stil, stil," sei de hear, "dat wol 'k wol ôfkeapje. Siz mar hoefolle jild ast ha matste"
Dan is lytse Klaes in ryk man.
Greate Klaes sjocht al dat jild en freget: "Hwer hiest dat sa?"
"Ik ha myn deade mem forkocht," seit lytse Klaes.
Greate Klaes makket syn mem dea en ropt: "Dooie mensen te koop! Dooie mensen te koop!"
Sa rint er dêr mei 't âldminske op 'e rêch op 'e merk om.
Hy wurdt oppakt en mat trije jier yn 'e gefangenis.
As hy der wer út is, giet er nei lytse Klaes ta en seit: "Ik sil dy forsûpe."
En dan triuwt er him yn in sek. Dêr giet er mei nei sé ta. Mar earst giet er nei in herberch.
Der komt in man oan en dy forlost lytse Klaes. Sa dogge in deade houn yn 'e sek.
Letter sjocht greate Klaes lytse Klaes.
"Hoe wie 't dêr op 'e boaijem fan 'e sé?" freget er.
"Dêr sie 't sa moai," sei lytse Klaes, "ik bin der ryk woarn."
"Dan wol ik dêr ek hinne," sei greate Klaes.
Lytse Klaes treau him yn 'e sek en forsûpte him.
(deze tweede versy in beknopte vorm genoteerd.)

AT 1535 - The Rich and the poor Peasant    AT 1535 - The Rich and the poor Peasant   

ATU 1535 - The Rich and the Poor Farmer.    ATU 1535 - The Rich and the Poor Farmer.   

Als de moeder van Kleine Klaas sterft, zet hij haar buiten neer met koopwaar. Een man vraagt tweemaal hoeveel de koopwaar kost en slaat de vrouw. Kleine Klaas beschuldigt hem van moord en krijgt veel geld. Als Grote Klaas hoort dat Kleine Klaas zijn dode moeder heeft verkocht, vermoordt hij ook zijn moeder en gaat met haar leuren. Niemand wil haar echter kopen en Grote Klaas wordt gearresteerd door de politie en hij gaat de gevangenis in. Grote Klaas ontsteekt in woede en stopt Kleine Klaas in een zak. Als de zak bij een brug staat, gaat Grote Klaas eerst nog een borrel drinken. Kleine Klaas laat zich bevrijden en er wordt een hond in de zak gestopt. Kleine Klaas beweert later dat op de bodem van het water allemaal geldstukken liggen. Nu laat Grote Klaas zich in een zak in het water gooien en verdrinkt.

Corpus Jaarsma, verslag 283, verhaal 2 (archief Meertens Instituut)

ca. 1953

Het verslag bevat een optekening van twee versies.

The Rich and the Poor Peasant (Unibos)

Lytse Klaes    Lytse Klaes   

Kleine Klaas    Kleine Klaas   

Greate Klaes    Greate Klaes   

Grote Klaas    Grote Klaas   

2013-03-01 14:46:21