Hoofdtekst
120.
Een arme housholling had een klein kuke; veur eur eigen gebruuk meer.
Op een kier zei de vrouw tege de man: "Hi'j gif niks meer. Ik het nog gin koffiemelk". Toe zeit de man: "Ja, wi'j hemme de niet te völ vrète veur. Dan vekoop ik um; dan gao'k demet nao de mark toe". Mor 't was mao een heel klein kuke. En hi'j duut um smarges aan een touw, en daor stapt e heer, nao de mark. Is e onderweg; daor kommen um een paar koopluj tege. Zi'j zeie: "Man, wat vraog ie veur dén sik?". Een klein kuke daor zegge ze een sik tege. "Da's toch gin sik, da's toch een koe". "Nee, da's mor een sik". Hi'j stapte demet deur. Kömp te op de mark; hi'j zet um aan 't touw. Efkes de nao, toe komme de weer koopluj hen. "Man, wat vraog ie veur dén sik?". "Da's toch gin sik, da's toch een koe". "Nee, da's mor een sik. Wat vraog ie de veur?" "A't dan toch een geit is, dan zöj um ok veur sikkegeld hemme. Veur dattig gulde zöj um hemme". Zi'j harre medeen in de hand geslage; 't was in odder. Hi'j pak die dattig gulde. Daor geet e met nao huus toe. Toe zeit e tege de vrouw: "Ik het de sik vekoch". "Wat veur sik?" zeit de vrouw. "De sik", zei e. "Van wie was dén dan?" zei ze. "Onze geit", zei e, "dat wet ie toch wel". "Och mins", zei ze, "wat hei ow toch te pakke laote kriege. Dat was toch een koe". "Nee", zei e, "dat was een sik. Zeie ze toch allemaol". Toe dach de keal pas: "Now hemme ze mien te pakke gehad. Mor ik krieg eur". Toe geet e weer trug nao de mark. Nimp die dattig gulde weer met. Toe geet e in een café. Toe zeit e: "A'k straks met een stelletje koopluj kom, die vetere zovöl geld, en dat za'k ow now betale. En a'k dan weggaot — hi'j had een hogen hoed gekoch in die tied — en den hoed afnem, dan zeg ik: `Alles betaald.' En dan zeg ie: `'t Is in odder'." Goed. Toe geet e nor 't tweede café en zeit: "Straks kom ik met een stelletje koopluj. A'k den hoed afnem, dan is de vetering betaald. Hier hei 't geld".
En zo was e drie café's afgewes. Toe was e zien geld kwiet.
Kömpt e op de mark. Hi'j moes die keals weer opzuke. Komme z'um tege. En hi'j was zo vriendelijk gewes. Toe harre ze gezeid tegen um: "Hoe geet 't?". "O bes", had e gezeid. "Kom mao, ik traktier ok nog". Hadde ze gedoch: "War een kemieke keal. En hi'j het ok völ te weinig gebeurd veur dat ding".
Hi'j had daor zien vetering gemaak, wat e betaald had. En toe ze 't op harren, nimp e den hoed af en zeit e: "Alles betaald". "'t Is in odder", had de kastelein gezeid. Gaon ze weer nor een ander café: weer vetering. Hi'j nimp den hoed weer af. "Alles betaald". "Ja, in odder". Toe zeie die jödde: "Wat het dén toch veur weerde aan dén hoed? Hoe kan dat toch?"
Zeie ze tege den man: "Hoe hei dat toch met dén hoed?" "Ja", zeit e, "dat koj toch wel denke. Anders vekoop ik ow toch gin koe veur dattig gulde, at ik geldgebrek had. At ik dén hoed aan het dan is alles betaald; dan is alles in odder". "Now", dochte ze bi'j eur eige, "das wat veur ons. Wi'j kommen oaveral, en hele dagen op de weg. Dan mozze wi'j feitelijk zon hoed hemme. Vekoop ons dén hoed". "Nee, dén vekoop ik niet". "Vekoop ons now den hoed". "Nee, dén vekoop ik niet". "Vekoop ons now dén hoed". Op 't les zeit e: "Jao now. 't Is mor een hoed. Veur vijf honderd gulde mag ie um hemme". Toe zeie die jödde: "'t Is wel völ geld, mao hi'j is toch dik 't geld weerd". Goed. Zi'j betalen um 't geld en hi'j geet nor huus toe nao de vrouw en zeit: "Mao now he'k eur te pakke".
Die koopluj, die gaon 't café binne. Gaon daor veterings zitte make. Zi'j denke: ,Dat stik um now zo nauw niet". Zi'j atte goed, en drinke. En toe stappe ze op; namme den hoed af en zeie: "Alles betaald". "Wie zei dat?" zei de kastelein; "hier, schörke, betale". Toe denke ze: "Jonge, jonge, now het ons de keal nog te pakke. Wi'j mene da'w um harre, het e ons". En zi'j ware lillijk gewes. "Wat het ons dén te pakke!" Zi'j harren een hoed die niks weerd was, en dan veur vijfhonderd gulde. Denke ze: "Wi'j gaon nao de keal toe". Zi'j konne de gif niet barge.
Kik de vrouw uur 't raam en zeit: "Daor kommen een man of drie aan. Motten die hier zun?" Hi'j kiek deur 't raam, en toe kent e ze. "Jao, die heb ik die hoed vekoch. Hoe doe we de toch met?" "Wet ie wat", zeit de vrouw, "gaot ien bed ligge. Trek ow uut en gaot ien bed ligge. Dan gaoi ik zitte belke. Dan zeg ik daj een beroerte gekregen het en daj dood zunt".
Dat duut e. Hi'j trik zich al uut en geet ien bed ligge. En de vrouw die geet zitte schreie aan de taofel. Toe zegge de jödde: "Is dén smeerlap tuus?" "Och", zeit de vrouw, "hi'j is net tuus gekomme, en toe het e een beroerte gekrege". "Kiek wel", zeie ze, "daor het e zien vediende loon, at e ons zo bedonderd het. Mor ik zal um toch de eer nog geve die um toekömp". Hi'j duut de boks deveur heer en wil um op de kop doen, hè. En hi'j biet um toch ien 't achterwark dat e op de kop 't bed uut schut. En toe zeit e: "Gi'j könt dat zo niet met die hoed, dat het ik ok niet gekönd. Gi'j mot ow laote lösse; gi'j mot ow een stukske van de tong af laore doen. Die moj los laote nemme". Toe zeit een jöd: "Mao hilp dat?" "Jao, dan is 't in odder". "Bi'j wie mot ik dat dan laote doen?" "Dat kan ik eiges wel". En toe gaon ze met. "Stèèk de tong hier mor deur, deur dat bongat". Dat duut de jöd. En toe kreeg e 't mes en sneej um de tong los. Toe kon e nog niet praote debi'j niet. "Wop, wop, wop", harre gezeid. Toe harre e um zo met dat kuke bedonderd, mao now kon e niet es meer handele ok niet.
Een arme housholling had een klein kuke; veur eur eigen gebruuk meer.
Op een kier zei de vrouw tege de man: "Hi'j gif niks meer. Ik het nog gin koffiemelk". Toe zeit de man: "Ja, wi'j hemme de niet te völ vrète veur. Dan vekoop ik um; dan gao'k demet nao de mark toe". Mor 't was mao een heel klein kuke. En hi'j duut um smarges aan een touw, en daor stapt e heer, nao de mark. Is e onderweg; daor kommen um een paar koopluj tege. Zi'j zeie: "Man, wat vraog ie veur dén sik?". Een klein kuke daor zegge ze een sik tege. "Da's toch gin sik, da's toch een koe". "Nee, da's mor een sik". Hi'j stapte demet deur. Kömp te op de mark; hi'j zet um aan 't touw. Efkes de nao, toe komme de weer koopluj hen. "Man, wat vraog ie veur dén sik?". "Da's toch gin sik, da's toch een koe". "Nee, da's mor een sik. Wat vraog ie de veur?" "A't dan toch een geit is, dan zöj um ok veur sikkegeld hemme. Veur dattig gulde zöj um hemme". Zi'j harre medeen in de hand geslage; 't was in odder. Hi'j pak die dattig gulde. Daor geet e met nao huus toe. Toe zeit e tege de vrouw: "Ik het de sik vekoch". "Wat veur sik?" zeit de vrouw. "De sik", zei e. "Van wie was dén dan?" zei ze. "Onze geit", zei e, "dat wet ie toch wel". "Och mins", zei ze, "wat hei ow toch te pakke laote kriege. Dat was toch een koe". "Nee", zei e, "dat was een sik. Zeie ze toch allemaol". Toe dach de keal pas: "Now hemme ze mien te pakke gehad. Mor ik krieg eur". Toe geet e weer trug nao de mark. Nimp die dattig gulde weer met. Toe geet e in een café. Toe zeit e: "A'k straks met een stelletje koopluj kom, die vetere zovöl geld, en dat za'k ow now betale. En a'k dan weggaot — hi'j had een hogen hoed gekoch in die tied — en den hoed afnem, dan zeg ik: `Alles betaald.' En dan zeg ie: `'t Is in odder'." Goed. Toe geet e nor 't tweede café en zeit: "Straks kom ik met een stelletje koopluj. A'k den hoed afnem, dan is de vetering betaald. Hier hei 't geld".
En zo was e drie café's afgewes. Toe was e zien geld kwiet.
Kömpt e op de mark. Hi'j moes die keals weer opzuke. Komme z'um tege. En hi'j was zo vriendelijk gewes. Toe harre ze gezeid tegen um: "Hoe geet 't?". "O bes", had e gezeid. "Kom mao, ik traktier ok nog". Hadde ze gedoch: "War een kemieke keal. En hi'j het ok völ te weinig gebeurd veur dat ding".
Hi'j had daor zien vetering gemaak, wat e betaald had. En toe ze 't op harren, nimp e den hoed af en zeit e: "Alles betaald". "'t Is in odder", had de kastelein gezeid. Gaon ze weer nor een ander café: weer vetering. Hi'j nimp den hoed weer af. "Alles betaald". "Ja, in odder". Toe zeie die jödde: "Wat het dén toch veur weerde aan dén hoed? Hoe kan dat toch?"
Zeie ze tege den man: "Hoe hei dat toch met dén hoed?" "Ja", zeit e, "dat koj toch wel denke. Anders vekoop ik ow toch gin koe veur dattig gulde, at ik geldgebrek had. At ik dén hoed aan het dan is alles betaald; dan is alles in odder". "Now", dochte ze bi'j eur eige, "das wat veur ons. Wi'j kommen oaveral, en hele dagen op de weg. Dan mozze wi'j feitelijk zon hoed hemme. Vekoop ons dén hoed". "Nee, dén vekoop ik niet". "Vekoop ons now den hoed". "Nee, dén vekoop ik niet". "Vekoop ons now dén hoed". Op 't les zeit e: "Jao now. 't Is mor een hoed. Veur vijf honderd gulde mag ie um hemme". Toe zeie die jödde: "'t Is wel völ geld, mao hi'j is toch dik 't geld weerd". Goed. Zi'j betalen um 't geld en hi'j geet nor huus toe nao de vrouw en zeit: "Mao now he'k eur te pakke".
Die koopluj, die gaon 't café binne. Gaon daor veterings zitte make. Zi'j denke: ,Dat stik um now zo nauw niet". Zi'j atte goed, en drinke. En toe stappe ze op; namme den hoed af en zeie: "Alles betaald". "Wie zei dat?" zei de kastelein; "hier, schörke, betale". Toe denke ze: "Jonge, jonge, now het ons de keal nog te pakke. Wi'j mene da'w um harre, het e ons". En zi'j ware lillijk gewes. "Wat het ons dén te pakke!" Zi'j harren een hoed die niks weerd was, en dan veur vijfhonderd gulde. Denke ze: "Wi'j gaon nao de keal toe". Zi'j konne de gif niet barge.
Kik de vrouw uur 't raam en zeit: "Daor kommen een man of drie aan. Motten die hier zun?" Hi'j kiek deur 't raam, en toe kent e ze. "Jao, die heb ik die hoed vekoch. Hoe doe we de toch met?" "Wet ie wat", zeit de vrouw, "gaot ien bed ligge. Trek ow uut en gaot ien bed ligge. Dan gaoi ik zitte belke. Dan zeg ik daj een beroerte gekregen het en daj dood zunt".
Dat duut e. Hi'j trik zich al uut en geet ien bed ligge. En de vrouw die geet zitte schreie aan de taofel. Toe zegge de jödde: "Is dén smeerlap tuus?" "Och", zeit de vrouw, "hi'j is net tuus gekomme, en toe het e een beroerte gekrege". "Kiek wel", zeie ze, "daor het e zien vediende loon, at e ons zo bedonderd het. Mor ik zal um toch de eer nog geve die um toekömp". Hi'j duut de boks deveur heer en wil um op de kop doen, hè. En hi'j biet um toch ien 't achterwark dat e op de kop 't bed uut schut. En toe zeit e: "Gi'j könt dat zo niet met die hoed, dat het ik ok niet gekönd. Gi'j mot ow laote lösse; gi'j mot ow een stukske van de tong af laore doen. Die moj los laote nemme". Toe zeit een jöd: "Mao hilp dat?" "Jao, dan is 't in odder". "Bi'j wie mot ik dat dan laote doen?" "Dat kan ik eiges wel". En toe gaon ze met. "Stèèk de tong hier mor deur, deur dat bongat". Dat duut de jöd. En toe kreeg e 't mes en sneej um de tong los. Toe kon e nog niet praote debi'j niet. "Wop, wop, wop", harre gezeid. Toe harre e um zo met dat kuke bedonderd, mao now kon e niet es meer handele ok niet.
Onderwerp
AT 1539 - Cleverness and Gullibility 
AT 1539 - Cleverness and Gullibility 
ATU 1539 - Cleverness and Gullibility.
ATU 1539 - Cleverness and Gullibility.
Beschrijving
Als het koetje geen melk meer geeft, stuurt de vrouw haar man ermee naar de markt. Diverse kooplui zeggen "sik" (geit) tegen het koetje en de boer verkoopt het tegen "sikkenprijs", 30 gulden. Zijn vrouw zegt dat ze hem hebben beetgenomen en hij gaat met de 30 gulden terug naar de markt, stapt bij drie cafés binnen en betaalt alvast de consumpties, die hij daar met de kooplui zal komen verteren, en spreekt met de waarden af, dat als hij de hoed afneemt en zegt: "Alles betaald," zij "in orde" zullen zeggen. Dan gaat hij de kooplui uitnodigen met hem wat te gaan drinken. Ze gaan naar de 3 cafés en de boer bestelt de reeds verrekende consumpties en betaalt "met de hoed". Dan willen de kooplui zijn hoed kopen en betalen hem er 500 gulden voor. Weldra merken de "Joden" beetgenomen te zijn en gaan naar de boer, die op advies van zijn vrouw doet of hij dood is. Een der kooplui wil hem zijn verdiende loon geven, door op zijn kop te schijten, maar de boer bijt hem in zijn achterwerk en zegt dan, dat de hoed zo niet werkt: "Je moet je laten lossen, een stukje van de tong aflaten doen." Hij wil het wel bij hem doen, laat hem de tong door een bomgat steken. Dan kan de Jood niet meer praten, alleen nog "wop!" zeggen.
Bron
Vertellers uit de Liemers samengesteld door A. Tinneveld, Wassenaar 1976, p.82-83.
Commentaar
Cleverness and Gullibility
Datum Invoer
2013-03-01 14:46:20