Hoofdtekst
182.
Bart van Bindsbergen
Zi'j hemmen 't nog welles oaver rovers; oaver rovers van vroeger; dat zal ook wel zo zin. Ik heb ook een stukske höre vetelle oaver een rovershol. En dat wok now is efkes vetelle.
De wazzen een klein boertje en een schoenmaker; die wone dich bi'j mekaar. Mor 't was een armujige tied; die luj harre 't geen één van alle breed. Mao zo was tat now eenmaol vroeger, hè.
't Was zo bi'j harresdag; toe zeit tat kleine boerke tege de schoenmaker 's aoves toe te kwam praote: "Ja", zeit e, "marrege gaok met de kukes nao de mark". "Ja", zeit e, "das nog een hele loop". "Jao", zeite "mor och at te mark nog mor een betje vlot is dan geet tat nog wel". "Jao", zeite, "'t is te hòpe veur ow. 't Is anders zon slechten tied". "Ja, dat is 't ook".
Afijn. 's Marges har de vrouw vroeg de koffie gaar. "Ja vader", zei ze, "now moj mor is op stap". Zi'j har um der uut geholpe met de kukes. "Mao zörg te toch veur daj ze mao gauw vekoop, daj veur den donker weer deur 't bos komp". Dat was een heel groot bos. En daor was 't niet zuiver. Daor wiere völ minsen aangeholde, en völ gestoalen en geroof, en de minse beroof. "Ja", zeite, "ik zal mien bes doen".
Mar now kömpte op de mark en daor had te al dalijk gezien dat 't niet arg vlot ging. Dat haj nog wel is den enen mark veur den andere. 't Ging niet zo arg vlot. Hi'j ha ze niet goed könne vekope. 't Was al oaver de mirrag gewes, toe kòmme de een paar koopluj en die kope toch nog die paar kukes van um. En toe wasse de dan af. "Zo", denkte, "now gao 'k ien de harbarg, drink gauw een kom koffie, en èèt ik een botteram de bi'j op, en dan maak ik gauw ak op huus aan kòm. Wen kammerööi hadde niet. Hi'j mos toch allenig tie weg ien.
Hi'j had de koffie dan op, en toe zeie goeiendag, "atjuuskes", en daor ginge hen. Hi'j had de stap te goed ien. Onderhand toe zutte 't bos al aankomme gund. "'t Schiet al moai op". Mor 't wier ok al zon betje dommelig ien de loch. Ja, deurgestap. En toe kömpte aan 't bos. Now ston aan dat bos, daor ston een kruusbeeld; een hölter kruusbeeld. Mao der hing gin Onzen Lieven Heer op, een gewoon kruus. Daor ston zon knielbenkske veur. Toe zutte dat taor een man op zit. Denk, dén zit zich taor zeker te röste. Mor toe kömpte daor, wille daor veurbi'j lope, mao de man dén steet op. "Och goeie man", zeie, "ik wol ow is wat vraoge. Hei gin paar cente veur mien? Ik krieg altied wat hier veur dat kruusbeeld. Ik hét al gebèje en gebèje, mor 't wil niet. Hè gi'j gin paar centen veur mien? Gi'j bunt nao de mark gewes. Hei niks vekoch?" "Mins", zeie, "de mark is zo slech; ik heb niks vekoch; ik heb gin cent". Toe zeite: "Zöj mien dan gin Onze Vader könne helpe bèje? Dan krieg ik meschien eerder wat". "O", zeite, "dat wik wel doen. Dat plezier wik ow wel doen".
Toe gaon ze met eur beie zitte, stil, en bèje een Onze Vader en een Wees Gegroet. Toe steet tie man op, vuult ien de binnetes en zeg: "'t Is te nog niet". Toe zeite: "Help ie mien nog effe een paar weesge....". "Jao", zeite, "man, ik help ow nog". Efkes gebèje; steette weer op. "Ik heb 't nog niet. 't Duurt toch lang. A gi'j dat zo zeker heb". Hi'j hilp um nog weer een paar weesgegroetjes bèje. "Help mien nog ene kier". "Jao, ik help ow nog een paar weesgegroetjes bèje". Sprinkte weer op. "Now mot 't te zin", zeie. Toe zeitte: "Heb gi'j 't ook?" "Ik heb 't niet. Nee, ik heb 't niet". "Jao", zeite, "laote vule". Toe um dén man aangriep, toe vuulte wel dat 't een krachtige kèèl is. En dén vuul um ien de binnetes. Toe zeite: "Mao dat tan? Mao dat tan?" "Jao", zeite, "ik wol ow dat niet zegge, mor ik hèt een paar kuwkes vekoch, en dat geld daor mok 't de hele winter met doen. Dat moj mien toch niet afnemme". "Niks van dat; dat geld is van mien". En dén rover de tussenuut; en dén man dén steet taor te kieke en is de cente kwiet. En hi'j begint te schreie; hi'j begint te griene. "Hoe mok now tuus kòmme", zeie. "Hoe mok now ien godsvredesnaam tuus komme? Gin cent ien de tes meer. De kuwkes weg. En gin geld. Wat mok tege de vrouw zegge? Jonge, jonge, jonge, hoe mok toch met doen?" En dén man is zo ien de war. Hi'j mos toch mor op huus aan.
Hi'j lup 't bos ien. 't Wödt al donkerder. Gi'j könt al zo gin hand veur ogen meer zien. Toe zütte wat aankòmme. Denkte: "Potdome, da sin ok al rovers. At tie niks bi'j mien vinde make ze mien meschien wel dood. Waor blief ik?" Mao now staon daor van die fiene denne; toe klimp hi'j gauw ien een dén. En zi'j gaon um veurbi'j. Ze zien um niet. Toe denkte: "Daor hek geluk". Mao net da ze veurbi'j zin slaon die keals rechtsaf. Hi'j kiek ze nao. 't Is taor zo heuvelachtig. Toe rüp tén ene: "Sesam opent u". Hi'j denk: "Wat zol dat tan zin?" En toe ging daor een deur los; net of 't allemaol zoaje weure. Mor 't was een deur. En toe ginge ze daor ien en toe zeie ze: "Sesam sluit u". En toe ging dat gat weer dich. Hi'j denk: "Wat is tat? Zòl dat now een rovershol zin?" Ja, dan moesse de toch meer van wette. "Ik wach net zo lang, zo lang tot tie de weer uutkomme. Dat waog ik ter op". Hi'j wachtte een hot. Endelijk 't les daor heurre wat. "Sesam opent u". En daor geet tie deur weer los. En daor kòmme vier of vijf keals uut. "Sesam sluit u. En now gaowe weer op roof uut", hat ten hoofman gezeid. "Toe ginge ze precies de andere kant op, dat ik goed weg kon kòmme", zeie. "Ik denk", zeie, "zok 't waoge? Zok 't waoge? Zok ter is iengaon?" Ja, ik ging de nao toe en zei ook zachjes: "Sesam opent u". En daor ging de deur ook los. En ik gao door ien. En toe brendt taor een klein lempke. Ik kon zien. En toe staon daor nève de kant, op zon schap, allemaal bule, bule. En ik kiek terien, ailemaol geld, en ook wat met armbande, en golde kruuskes, en golde hallozies; van alles en nog wat. Ik doch: "Lievenheer hoe mok te met doen? Stèle doek niet graag, mao zi'j hemmen 't mien ook af gestole; ik stop de tesse vol. En ik, zeie, de tesse vol gestop; en toek de tesse goed vol had, ik nao de deur. Ik zeg: "Sesam open u." En die deur ging moai los, en ik truut. En toe zei ik: "Sesam sluit u"; en toe was de deur weer dich. Mar 't was onderhand al moai laat geworre en ik had zörg. Ik doch hoe zal de vrouw toch wel ien zörg zitte dak zo laat tuus kòm. En ik den draf de goed ien. Net zo lang; ik kwam 't bos uut; ik !iep nog een endje; toe zag ik atte vrouw al ien 't hofpad ston. En die höre mien lope. "Vader, bu gi'j dat?" Ik zei: "Jao, ik kom". "Wat is ter toch?" "Jao, how now mao stil, mins, ik kòm". En ik kwam dan daor. Mao die vrouw wol al dalijk... Mor ik zeg: "Hei koffie gaar? Geef mien eers mor een kom koffie". "Jao, kòm dan mor ien huus. Gauw mao de bi'j. Jas mor uut". Ik nao huus; koffie gedronke. "Zo, now zak 't ow is vetelle. Ik heb lang motte mattele veur ik de kukes kwiet was. En toe hek een kop koffie gedronke; toe zink tamelijk had gelope tot dak aan 't bos kwam, en daor zat een arme man, zogenaamd, op de bank te bèje veur dat kruusbeeld. Wet gi'j dat?" "Jao, dat wet ik". "Now daor zat een man en die vroeg mien ofdat ik um wol helpe bèje. Hi'j kreeg daor altied geld atte een hötje beejde. Dat zal wel van Onzen Lieven Heer zun. En toe kreeg e dat niet; toe sprong e op en toe vulen hi'j en zei: 'Dan mo gi'j 't hemme'. En toe hette mien 't geld afgenòmme. Mao now was tat een rover; da was een rover". "En now hei gin geld meer?" "Hol now is stil, vrouw. Toe zink een endje wiejer en toe kòmme mien de rovers tege; en toe klim ik ien een den; en ze hemme mien nie gezien; en die gaon daor nao zon heuveltje toe, en toe zeie ze: "Sesam opent u", en toe ging daor een deur los, en daor ginge ze ien, en later kwamme die de weer uut. Toe denk ik: 'Now gaoj ik ook is kieke, wat ter ien zit.' Dat was een rovershol, en daor zat een heleboel geld. Dat ston allemaol op een schap nèven een muur. En daor hek de tesse vol..., en now hek wel tien kier zovöl as veur de beeste; mor 't is nie gestoale; wi'j magge dat gerös hemme". "Hò", zei de vrouw. "wat een geluk, wat een geluk". "En zo het mien dat gegaon", zeie. "Mo ja, wi'j motte mos zien'. Toe hi'j aan 't uutpakke met tat geld; groot en klein, alles bi'j mekaar. Dén kleinen jong, dén ston daor ok al bi'j, wao. Dén had ok al gezeid: "Wat het vader daor toch een hoop geld". Toe zeite: "Mien jong, gao gi'j is nao den buurman toe en vraog is um dat kleine zeefke". Toe zeite tege de vrouw: "Dan gao we hen en zichten 't uut; 't kleine druut, en dan legge wi'j 't weg, en dan zòwwe margen of zo 't wel naotel!e". Toe geet tén jong nao den buurman toe en zeit: "Of vader ook dat kleine zeefke kon kriege?" "Jaowel mien jong", zeite, "nem mao met". Toe dochte bi'j zien eige: "Wat mot tén met tat zeefke doen?" Dén nemp een klein betje plekgrei en smèèrt rat onder dat zeefke. "Ik wil toch wette wat tén buurman zifte mot; hi'j hét toch gin zaod". Hi'j geet met tat zeefke nao huus toe; en zi'j zichte dat zon betjen uut; 't grote bi'j 't grote en 't k!eine bi'j 't kleine. "Zo mien jong", zeite, "breng um mao weerum". 't Was vlak bi'j. "En bedank". 't Jungske brenk dat zeefke terug. En toe dén weg is kiek tén schoenmaker onder dat zeefke. "Now moj is zien", zeie. "Een goldstukske. Hoe kan dat now? Zol dén man now zovöl geld hemme datte 't geld uut mot zifte? Daor gok nao toe. Ik ken um völ te goed. Dat mok wette. Daor gaok nao toe. Jao, daor gaok nao toe, dat wik wette".
Hi'j met tat zeefke nao dén kleinen boer toe. Toe zeite: "Boer, moj mien toch is vetelle, wat hei now eigenlijk gezich?" "Jao, wat hei now gezich?" "Moj is zien. De zit een goldstukske onder dat zeefke". "Ja, now ie 't toch wet, zak 't ow precies vetelle. Ik kwam van de mark, en toe hemme ze mien aangeholde. Ze hemme mien al 't geld afgenòmme, veur dat kruusbeeld. Daor zat zon man; die zòk helpe bèje; mao dat ware allemaol smoesjes. En toe hette mien 't geld afgenòmme. En toe gaok weer, en toe kòm ik de rovers tege; een stuk of vier, vijf rovers; en toe klim ik ien een den; en die rovers zagge mien niet. Daor hak geluk met. En toe gaon ze een endje rechtsaf; daor ston zon bargachtig heuveltje met völ kreupelholt. Ik kon 't 't haos niet zien. En toe zeie ze: "Sesam opent u". Toe ging der een deur los; 't was net ofter allemaol zoaie plakke tegenaan zatte; gi'j konne gaar niet zien dat 't een deur was. En toe kwamme die de later weer uut, en toe bin ik terien gaon kieke. En toe stonne der allemaol nève de kante bule vol geld; en van alles wat ze geroof harre en wat ze gestoale harre: golde hallozies, armbande, ringe, nuum mor op. En toe hek de tesse vol gestoke. En dat is tat geld". "Och buurman", zeie, "och buurman, ik heb toch al zon armœd. Zol dat now niet gaon dat wi'j met ons beie weerum ginge; dat ik ok een betje geld krieg?" "Ja, ja", zeie, "dat wet ik ook niet; 't is geveurlijk; mao wi'j könt probiere. Wet je wat? Komp margenaovend mao. Probiere hoe wied da we komme".
's Aoves terop zi'j de nao toe met eur beie. "Dan mao we ien die dén gaon zitte. Ze gingen ien den dén zitte; en dat duurt efkes. "Sesam opent u". "Daor kòmme ze, daor kamme ze". Ja. En daor bun die rovers weer aangekòmme; 't ware de vijf. Toe weure ze weg. Toe zeite: "Now gaon wi'j de nao toe. Den dén mor uut". Zi'j der ok weer nao toe, nao dat ding. En toe zegge ze ok weer: "Sesam opent u". En toe ginge los; en zi'j derien; en toe de tesse vol gestòke. Mor dén schoenmaker den had nog wel zin ien een borreltje, en dén wol eers nao die.... "Nee, niet aan de janever kòmme, niet doen. Stèèk de tesse vol geld". En dat deie toe ook niet. En goed; de tesse allemaol vol geld gestoke. En toe zuwwe weer nao de deur gegaon. "Sesam opent u", "Sesam sluit u". En wi'j op huus aan. En toe wi'j den bos uutkwamme toe stonne de buurvrouw en mien vrouw al ien 't hofpad op te passe. "Hoe hétte met gegaon? Hoe hétte met gegaon?" "Kòm mor is ien huus. Kòm mor is ien huus". "Wi'j hemme weer een heleboel geld metgebroch". "Mao", had de schoenmaker gezeid, "ik gao nao huus toe; zuuk gi'j dat hier mor uut, dan zuuk ik 't tuus wel uut". "Jao, dat is goed. Margevroeg praote wi'j wel wier".
En die vrouw van de schoenmaker die ziet da ze zo völ geld hemme, en die is zo gelukkig. Zi'j bargen dat op. Mao zo at vrollie dan zin. Ze gaon nao bed toe. Mao zi'j kon nie slaope. "Mao now hemme zi'j eigelijk tweemaol wat, en wi'j hemme mao ene kier wat". "Jao", had de man gezeid, "mao wat is tat now? Gi'j heb toch now ook geld genoeg". Mao zi'j kon niet slaope. "Mao aj now marge nog is een kier ging; gi'j allenig". "En den boer het mien gezeid: 'Gao der niet nao toe, went 't is geveurlijk'". "Och wat. Dat hét toch gin mins gezien". En zi'j zanik net zo lang dat hi'j den anderen aovend allenig weer nor die plaats toe geet.
Hi'j geet taor nao toe; en hi'j klimp weer ien dén dén. En toe 't duuster wudt, kòmme die keals de weer uut, en ze zeggen ook niks; zi'j harren wel niks gemark, datte geld weg was. Zi'j gaon; en hi'j der ok nao toe. "Sesam opent u". De deur geet los. Mor 't eerste watte duut geette nao de jeneverflesse toe. Hi'j ha zon zin ien de jenever gehad. "Wat is tat lekker!" En hi'j zink en hi'j drink. En toe de tesse vol gestòke; net zo völ atte drien kon kriege; en ok nog een buul vol aan de deur gezet. "Now gaok nao huus toe. Ezeltje opent u. Eenzaam opent u. Wat mok now ok weer zegge? Wat mok now ien godsnaam ok weer zegge? Ik wet niet meer. Hoe mok ter now met doen? Wet je wat, ik gao hier mao ligge. Dan mene ze dak zat bun". Mor hi'j was ok zat. En hi'j 't geld weer netjes op zien plaats gebroch. En toe geette aan de deur ligge. Ja, daor geette ligge. Enkel 't les taor heurte de rovers aankomme. "Sesam opent u". "0", denkte, "daor hei dat woord weer". En daor kòmme ze drien. En zi'j kieke. "Wat leit taor veur iemand? Een ienbrèker? Huj! Stao ris op!" Zong hi'j: "Hao, hao". "Een zatlap. Hi'j het aan onze janever gezète. Hoe kòmp gi'j drien?" "Ik heb gezien dat hier minsen uutkwamme, en toe wok is zien wat hier los was. Dat wet ik niet meer". "0, laot tén zatlap mao ligge". Toe had e nog geluk das um niks deie. "Doedem de ketting mor aan". Toe leie zum aan de ketting.
Den anderen dag heel vroeg taor kump tie vrouw aan. Toe zeit die vrouw: "Potdome, buurman! Now is mien man toch gisteraovend alweer gegaon en is nog niet tuus". "Zie wel. Hek 't niet gedoch. Daor hei 't now. Hoe kanne dat now ien godsnaam doen?" "Zoj um niet weer druut könne kriege?" "Ik zal 't vanaovend gaon probiere, mor 't zal wel moeilijk gaon".
Den buurman zeit tege de vrouw: "Ik zalt probiere". Hi'j 's aoves de weer nao toe; geet weer ien dén dén zitte. En daor kòmme ze de weer uut met 't eigeste praatje. Toe zeite: "Is ter een wach bi'j die gauwdief gebleve?" "Jao, een wach is te bi'j gebleve".
Toe ze weg zin, hi'j den dén uut, en dat weer nao huus toe, en toe zit tie vrouw de nog. Toe zeite: "Ja, de steet een wach bi'j. Ik kan 't niet. Mao margenaovend probier ik 't nog es". Want zi'j meuge mekaar goed li'je.
Hi'j den anderen aovend de weer nao toe. Geet weer nao dén dén toe. Zi'j konnen um daor niet zien; 't was een hèvigen dichten dén. Geet taor zitte. Daor komme ze weer aan. Toe zeit tén hoofman: "De hoef gin wach bi'j te blieve. Die sufferd kan de toch niet uut. Allemaol met; wi'j gaon weer rove". En daor stappe ze hen. Dén boer de gauw uut; uut rén dén. En hi'j har een tang bi'j zich. En dén de gauw weer ien. "Sesam opent u". En dén daor leit, leit aan een ketting. "0 hek ow hier. Hoe köj dat now dœn? Mao niet wiejer oaver praote. Kom hier, gauw". Hi'j knip um gauw een schakel deur. Hi'j zei toe: "Stèèk de tesse gauw vol, en dan deruut". Ja. De tesse weer vol gestòke. En zi'j op huus op aan, hè. "Zo", zeie, "now margevroeg dan moj kommen en dan gao we nao de politie".
De vrouw die was zo gelukkig gewes tat hi'j weer tuus was. Den andere marge kömpte bi'j um en toe ginge ze met eur beie nao de stad toe nao de veldwachter. En toe vetelle ze dat hele geval. "Jonge, jonge, jonge", zeit tie veldwachter, "waor wi'j zo lang op geloerd hemme; noait van melève aan gedoch dat gillie dat zolle vinde, de plaats waor die zich opholde. De karren en alles aanspanne, en de pèèd, en wi'j gaon de direk nao toe en nemmen 't hele zaakje ien beslag". "Nee", had de man gezeid, "dat moj now niet doen. Gi'j mot wachte bis vanaovend. En dan doen we dat net zo as wi'j der ien zun gekòmme". "Now nog beter, dan kan ik dat vandaag oaverlegge".
's Aoves mozze zi'j daor komme, en toe was 't hele zaakje van de veldwachters bi'j mekaar gewes; wel een man of tien, allemaol mette revolvers en met een wage bi'j eur; en wat opte pèèd, went rovers moeze vroeger achter 't pèèd; die wiere aan de stat van 't pead gebonde; en dan mozze ze met. Ja.
En tœ klimme ze, den hoofman en den boer ien den dén. Toe zeit tén boer: "Now zal ik ow zegge wanneer a gi'j een sein mot geve aan de jonges". Ze harren 't umsingele motte. "Wanneer ze sluutte motte, dan mò gi'j een fluitje geve". "Das goed", had de veldwachter gezeid. En endelijk en les, 't was duuster geworre. "Sesam opent u". Toe had hi'j veteld: "Now kòmme ze dalijk". Endelijk en les daor was te deur los gegaon en daor kòmme ze aan. "Fuut". En daor ware die veldwachters hèèr gekomme met te revolver umhoog. "Handen umhoog. Handen umhoog". En daor harre ze gestaon; harre ze ze alle vijf te pakke gehad, wor. En toe weure ze dan nao binne gegaon, en tœ harre ze dat bekeke. En toe had daor veschrikkelijk völ geld gelège, allemaol wat ze de minsen uut de buurt, en uut de darpen en uut de stad af gestòlen hadde. En dat harre ze opgelaaie en toe harre ze 't ien de stad en ien 't darp afgeroepe dat te minse mao zòlle kòmme op 't börgemeistersamp. Dan konne ze een ieder eur grei door druut zuke. En toe hadden een hoop minse eur gold en zilver weer gekrege. En 't andere harre ze onder de minse vedeild.
Wiejer kan 'k 't niet. Toe was tat sprookje eigelijk uut.
Bron: Toon Egging.
Bart van Bindsbergen
Zi'j hemmen 't nog welles oaver rovers; oaver rovers van vroeger; dat zal ook wel zo zin. Ik heb ook een stukske höre vetelle oaver een rovershol. En dat wok now is efkes vetelle.
De wazzen een klein boertje en een schoenmaker; die wone dich bi'j mekaar. Mor 't was een armujige tied; die luj harre 't geen één van alle breed. Mao zo was tat now eenmaol vroeger, hè.
't Was zo bi'j harresdag; toe zeit tat kleine boerke tege de schoenmaker 's aoves toe te kwam praote: "Ja", zeit e, "marrege gaok met de kukes nao de mark". "Ja", zeit e, "das nog een hele loop". "Jao", zeite "mor och at te mark nog mor een betje vlot is dan geet tat nog wel". "Jao", zeite, "'t is te hòpe veur ow. 't Is anders zon slechten tied". "Ja, dat is 't ook".
Afijn. 's Marges har de vrouw vroeg de koffie gaar. "Ja vader", zei ze, "now moj mor is op stap". Zi'j har um der uut geholpe met de kukes. "Mao zörg te toch veur daj ze mao gauw vekoop, daj veur den donker weer deur 't bos komp". Dat was een heel groot bos. En daor was 't niet zuiver. Daor wiere völ minsen aangeholde, en völ gestoalen en geroof, en de minse beroof. "Ja", zeite, "ik zal mien bes doen".
Mar now kömpte op de mark en daor had te al dalijk gezien dat 't niet arg vlot ging. Dat haj nog wel is den enen mark veur den andere. 't Ging niet zo arg vlot. Hi'j ha ze niet goed könne vekope. 't Was al oaver de mirrag gewes, toe kòmme de een paar koopluj en die kope toch nog die paar kukes van um. En toe wasse de dan af. "Zo", denkte, "now gao 'k ien de harbarg, drink gauw een kom koffie, en èèt ik een botteram de bi'j op, en dan maak ik gauw ak op huus aan kòm. Wen kammerööi hadde niet. Hi'j mos toch allenig tie weg ien.
Hi'j had de koffie dan op, en toe zeie goeiendag, "atjuuskes", en daor ginge hen. Hi'j had de stap te goed ien. Onderhand toe zutte 't bos al aankomme gund. "'t Schiet al moai op". Mor 't wier ok al zon betje dommelig ien de loch. Ja, deurgestap. En toe kömpte aan 't bos. Now ston aan dat bos, daor ston een kruusbeeld; een hölter kruusbeeld. Mao der hing gin Onzen Lieven Heer op, een gewoon kruus. Daor ston zon knielbenkske veur. Toe zutte dat taor een man op zit. Denk, dén zit zich taor zeker te röste. Mor toe kömpte daor, wille daor veurbi'j lope, mao de man dén steet op. "Och goeie man", zeie, "ik wol ow is wat vraoge. Hei gin paar cente veur mien? Ik krieg altied wat hier veur dat kruusbeeld. Ik hét al gebèje en gebèje, mor 't wil niet. Hè gi'j gin paar centen veur mien? Gi'j bunt nao de mark gewes. Hei niks vekoch?" "Mins", zeie, "de mark is zo slech; ik heb niks vekoch; ik heb gin cent". Toe zeite: "Zöj mien dan gin Onze Vader könne helpe bèje? Dan krieg ik meschien eerder wat". "O", zeite, "dat wik wel doen. Dat plezier wik ow wel doen".
Toe gaon ze met eur beie zitte, stil, en bèje een Onze Vader en een Wees Gegroet. Toe steet tie man op, vuult ien de binnetes en zeg: "'t Is te nog niet". Toe zeite: "Help ie mien nog effe een paar weesge....". "Jao", zeite, "man, ik help ow nog". Efkes gebèje; steette weer op. "Ik heb 't nog niet. 't Duurt toch lang. A gi'j dat zo zeker heb". Hi'j hilp um nog weer een paar weesgegroetjes bèje. "Help mien nog ene kier". "Jao, ik help ow nog een paar weesgegroetjes bèje". Sprinkte weer op. "Now mot 't te zin", zeie. Toe zeitte: "Heb gi'j 't ook?" "Ik heb 't niet. Nee, ik heb 't niet". "Jao", zeite, "laote vule". Toe um dén man aangriep, toe vuulte wel dat 't een krachtige kèèl is. En dén vuul um ien de binnetes. Toe zeite: "Mao dat tan? Mao dat tan?" "Jao", zeite, "ik wol ow dat niet zegge, mor ik hèt een paar kuwkes vekoch, en dat geld daor mok 't de hele winter met doen. Dat moj mien toch niet afnemme". "Niks van dat; dat geld is van mien". En dén rover de tussenuut; en dén man dén steet taor te kieke en is de cente kwiet. En hi'j begint te schreie; hi'j begint te griene. "Hoe mok now tuus kòmme", zeie. "Hoe mok now ien godsvredesnaam tuus komme? Gin cent ien de tes meer. De kuwkes weg. En gin geld. Wat mok tege de vrouw zegge? Jonge, jonge, jonge, hoe mok toch met doen?" En dén man is zo ien de war. Hi'j mos toch mor op huus aan.
Hi'j lup 't bos ien. 't Wödt al donkerder. Gi'j könt al zo gin hand veur ogen meer zien. Toe zütte wat aankòmme. Denkte: "Potdome, da sin ok al rovers. At tie niks bi'j mien vinde make ze mien meschien wel dood. Waor blief ik?" Mao now staon daor van die fiene denne; toe klimp hi'j gauw ien een dén. En zi'j gaon um veurbi'j. Ze zien um niet. Toe denkte: "Daor hek geluk". Mao net da ze veurbi'j zin slaon die keals rechtsaf. Hi'j kiek ze nao. 't Is taor zo heuvelachtig. Toe rüp tén ene: "Sesam opent u". Hi'j denk: "Wat zol dat tan zin?" En toe ging daor een deur los; net of 't allemaol zoaje weure. Mor 't was een deur. En toe ginge ze daor ien en toe zeie ze: "Sesam sluit u". En toe ging dat gat weer dich. Hi'j denk: "Wat is tat? Zòl dat now een rovershol zin?" Ja, dan moesse de toch meer van wette. "Ik wach net zo lang, zo lang tot tie de weer uutkomme. Dat waog ik ter op". Hi'j wachtte een hot. Endelijk 't les daor heurre wat. "Sesam opent u". En daor geet tie deur weer los. En daor kòmme vier of vijf keals uut. "Sesam sluit u. En now gaowe weer op roof uut", hat ten hoofman gezeid. "Toe ginge ze precies de andere kant op, dat ik goed weg kon kòmme", zeie. "Ik denk", zeie, "zok 't waoge? Zok 't waoge? Zok ter is iengaon?" Ja, ik ging de nao toe en zei ook zachjes: "Sesam opent u". En daor ging de deur ook los. En ik gao door ien. En toe brendt taor een klein lempke. Ik kon zien. En toe staon daor nève de kant, op zon schap, allemaal bule, bule. En ik kiek terien, ailemaol geld, en ook wat met armbande, en golde kruuskes, en golde hallozies; van alles en nog wat. Ik doch: "Lievenheer hoe mok te met doen? Stèle doek niet graag, mao zi'j hemmen 't mien ook af gestole; ik stop de tesse vol. En ik, zeie, de tesse vol gestop; en toek de tesse goed vol had, ik nao de deur. Ik zeg: "Sesam open u." En die deur ging moai los, en ik truut. En toe zei ik: "Sesam sluit u"; en toe was de deur weer dich. Mar 't was onderhand al moai laat geworre en ik had zörg. Ik doch hoe zal de vrouw toch wel ien zörg zitte dak zo laat tuus kòm. En ik den draf de goed ien. Net zo lang; ik kwam 't bos uut; ik !iep nog een endje; toe zag ik atte vrouw al ien 't hofpad ston. En die höre mien lope. "Vader, bu gi'j dat?" Ik zei: "Jao, ik kom". "Wat is ter toch?" "Jao, how now mao stil, mins, ik kòm". En ik kwam dan daor. Mao die vrouw wol al dalijk... Mor ik zeg: "Hei koffie gaar? Geef mien eers mor een kom koffie". "Jao, kòm dan mor ien huus. Gauw mao de bi'j. Jas mor uut". Ik nao huus; koffie gedronke. "Zo, now zak 't ow is vetelle. Ik heb lang motte mattele veur ik de kukes kwiet was. En toe hek een kop koffie gedronke; toe zink tamelijk had gelope tot dak aan 't bos kwam, en daor zat een arme man, zogenaamd, op de bank te bèje veur dat kruusbeeld. Wet gi'j dat?" "Jao, dat wet ik". "Now daor zat een man en die vroeg mien ofdat ik um wol helpe bèje. Hi'j kreeg daor altied geld atte een hötje beejde. Dat zal wel van Onzen Lieven Heer zun. En toe kreeg e dat niet; toe sprong e op en toe vulen hi'j en zei: 'Dan mo gi'j 't hemme'. En toe hette mien 't geld afgenòmme. Mao now was tat een rover; da was een rover". "En now hei gin geld meer?" "Hol now is stil, vrouw. Toe zink een endje wiejer en toe kòmme mien de rovers tege; en toe klim ik ien een den; en ze hemme mien nie gezien; en die gaon daor nao zon heuveltje toe, en toe zeie ze: "Sesam opent u", en toe ging daor een deur los, en daor ginge ze ien, en later kwamme die de weer uut. Toe denk ik: 'Now gaoj ik ook is kieke, wat ter ien zit.' Dat was een rovershol, en daor zat een heleboel geld. Dat ston allemaol op een schap nèven een muur. En daor hek de tesse vol..., en now hek wel tien kier zovöl as veur de beeste; mor 't is nie gestoale; wi'j magge dat gerös hemme". "Hò", zei de vrouw. "wat een geluk, wat een geluk". "En zo het mien dat gegaon", zeie. "Mo ja, wi'j motte mos zien'. Toe hi'j aan 't uutpakke met tat geld; groot en klein, alles bi'j mekaar. Dén kleinen jong, dén ston daor ok al bi'j, wao. Dén had ok al gezeid: "Wat het vader daor toch een hoop geld". Toe zeite: "Mien jong, gao gi'j is nao den buurman toe en vraog is um dat kleine zeefke". Toe zeite tege de vrouw: "Dan gao we hen en zichten 't uut; 't kleine druut, en dan legge wi'j 't weg, en dan zòwwe margen of zo 't wel naotel!e". Toe geet tén jong nao den buurman toe en zeit: "Of vader ook dat kleine zeefke kon kriege?" "Jaowel mien jong", zeite, "nem mao met". Toe dochte bi'j zien eige: "Wat mot tén met tat zeefke doen?" Dén nemp een klein betje plekgrei en smèèrt rat onder dat zeefke. "Ik wil toch wette wat tén buurman zifte mot; hi'j hét toch gin zaod". Hi'j geet met tat zeefke nao huus toe; en zi'j zichte dat zon betjen uut; 't grote bi'j 't grote en 't k!eine bi'j 't kleine. "Zo mien jong", zeite, "breng um mao weerum". 't Was vlak bi'j. "En bedank". 't Jungske brenk dat zeefke terug. En toe dén weg is kiek tén schoenmaker onder dat zeefke. "Now moj is zien", zeie. "Een goldstukske. Hoe kan dat now? Zol dén man now zovöl geld hemme datte 't geld uut mot zifte? Daor gok nao toe. Ik ken um völ te goed. Dat mok wette. Daor gaok nao toe. Jao, daor gaok nao toe, dat wik wette".
Hi'j met tat zeefke nao dén kleinen boer toe. Toe zeite: "Boer, moj mien toch is vetelle, wat hei now eigenlijk gezich?" "Jao, wat hei now gezich?" "Moj is zien. De zit een goldstukske onder dat zeefke". "Ja, now ie 't toch wet, zak 't ow precies vetelle. Ik kwam van de mark, en toe hemme ze mien aangeholde. Ze hemme mien al 't geld afgenòmme, veur dat kruusbeeld. Daor zat zon man; die zòk helpe bèje; mao dat ware allemaol smoesjes. En toe hette mien 't geld afgenòmme. En toe gaok weer, en toe kòm ik de rovers tege; een stuk of vier, vijf rovers; en toe klim ik ien een den; en die rovers zagge mien niet. Daor hak geluk met. En toe gaon ze een endje rechtsaf; daor ston zon bargachtig heuveltje met völ kreupelholt. Ik kon 't 't haos niet zien. En toe zeie ze: "Sesam opent u". Toe ging der een deur los; 't was net ofter allemaol zoaie plakke tegenaan zatte; gi'j konne gaar niet zien dat 't een deur was. En toe kwamme die de later weer uut, en toe bin ik terien gaon kieke. En toe stonne der allemaol nève de kante bule vol geld; en van alles wat ze geroof harre en wat ze gestoale harre: golde hallozies, armbande, ringe, nuum mor op. En toe hek de tesse vol gestoke. En dat is tat geld". "Och buurman", zeie, "och buurman, ik heb toch al zon armœd. Zol dat now niet gaon dat wi'j met ons beie weerum ginge; dat ik ok een betje geld krieg?" "Ja, ja", zeie, "dat wet ik ook niet; 't is geveurlijk; mao wi'j könt probiere. Wet je wat? Komp margenaovend mao. Probiere hoe wied da we komme".
's Aoves terop zi'j de nao toe met eur beie. "Dan mao we ien die dén gaon zitte. Ze gingen ien den dén zitte; en dat duurt efkes. "Sesam opent u". "Daor kòmme ze, daor kamme ze". Ja. En daor bun die rovers weer aangekòmme; 't ware de vijf. Toe weure ze weg. Toe zeite: "Now gaon wi'j de nao toe. Den dén mor uut". Zi'j der ok weer nao toe, nao dat ding. En toe zegge ze ok weer: "Sesam opent u". En toe ginge los; en zi'j derien; en toe de tesse vol gestòke. Mor dén schoenmaker den had nog wel zin ien een borreltje, en dén wol eers nao die.... "Nee, niet aan de janever kòmme, niet doen. Stèèk de tesse vol geld". En dat deie toe ook niet. En goed; de tesse allemaol vol geld gestoke. En toe zuwwe weer nao de deur gegaon. "Sesam opent u", "Sesam sluit u". En wi'j op huus aan. En toe wi'j den bos uutkwamme toe stonne de buurvrouw en mien vrouw al ien 't hofpad op te passe. "Hoe hétte met gegaon? Hoe hétte met gegaon?" "Kòm mor is ien huus. Kòm mor is ien huus". "Wi'j hemme weer een heleboel geld metgebroch". "Mao", had de schoenmaker gezeid, "ik gao nao huus toe; zuuk gi'j dat hier mor uut, dan zuuk ik 't tuus wel uut". "Jao, dat is goed. Margevroeg praote wi'j wel wier".
En die vrouw van de schoenmaker die ziet da ze zo völ geld hemme, en die is zo gelukkig. Zi'j bargen dat op. Mao zo at vrollie dan zin. Ze gaon nao bed toe. Mao zi'j kon nie slaope. "Mao now hemme zi'j eigelijk tweemaol wat, en wi'j hemme mao ene kier wat". "Jao", had de man gezeid, "mao wat is tat now? Gi'j heb toch now ook geld genoeg". Mao zi'j kon niet slaope. "Mao aj now marge nog is een kier ging; gi'j allenig". "En den boer het mien gezeid: 'Gao der niet nao toe, went 't is geveurlijk'". "Och wat. Dat hét toch gin mins gezien". En zi'j zanik net zo lang dat hi'j den anderen aovend allenig weer nor die plaats toe geet.
Hi'j geet taor nao toe; en hi'j klimp weer ien dén dén. En toe 't duuster wudt, kòmme die keals de weer uut, en ze zeggen ook niks; zi'j harren wel niks gemark, datte geld weg was. Zi'j gaon; en hi'j der ok nao toe. "Sesam opent u". De deur geet los. Mor 't eerste watte duut geette nao de jeneverflesse toe. Hi'j ha zon zin ien de jenever gehad. "Wat is tat lekker!" En hi'j zink en hi'j drink. En toe de tesse vol gestòke; net zo völ atte drien kon kriege; en ok nog een buul vol aan de deur gezet. "Now gaok nao huus toe. Ezeltje opent u. Eenzaam opent u. Wat mok now ok weer zegge? Wat mok now ien godsnaam ok weer zegge? Ik wet niet meer. Hoe mok ter now met doen? Wet je wat, ik gao hier mao ligge. Dan mene ze dak zat bun". Mor hi'j was ok zat. En hi'j 't geld weer netjes op zien plaats gebroch. En toe geette aan de deur ligge. Ja, daor geette ligge. Enkel 't les taor heurte de rovers aankomme. "Sesam opent u". "0", denkte, "daor hei dat woord weer". En daor kòmme ze drien. En zi'j kieke. "Wat leit taor veur iemand? Een ienbrèker? Huj! Stao ris op!" Zong hi'j: "Hao, hao". "Een zatlap. Hi'j het aan onze janever gezète. Hoe kòmp gi'j drien?" "Ik heb gezien dat hier minsen uutkwamme, en toe wok is zien wat hier los was. Dat wet ik niet meer". "0, laot tén zatlap mao ligge". Toe had e nog geluk das um niks deie. "Doedem de ketting mor aan". Toe leie zum aan de ketting.
Den anderen dag heel vroeg taor kump tie vrouw aan. Toe zeit die vrouw: "Potdome, buurman! Now is mien man toch gisteraovend alweer gegaon en is nog niet tuus". "Zie wel. Hek 't niet gedoch. Daor hei 't now. Hoe kanne dat now ien godsnaam doen?" "Zoj um niet weer druut könne kriege?" "Ik zal 't vanaovend gaon probiere, mor 't zal wel moeilijk gaon".
Den buurman zeit tege de vrouw: "Ik zalt probiere". Hi'j 's aoves de weer nao toe; geet weer ien dén dén zitte. En daor kòmme ze de weer uut met 't eigeste praatje. Toe zeite: "Is ter een wach bi'j die gauwdief gebleve?" "Jao, een wach is te bi'j gebleve".
Toe ze weg zin, hi'j den dén uut, en dat weer nao huus toe, en toe zit tie vrouw de nog. Toe zeite: "Ja, de steet een wach bi'j. Ik kan 't niet. Mao margenaovend probier ik 't nog es". Want zi'j meuge mekaar goed li'je.
Hi'j den anderen aovend de weer nao toe. Geet weer nao dén dén toe. Zi'j konnen um daor niet zien; 't was een hèvigen dichten dén. Geet taor zitte. Daor komme ze weer aan. Toe zeit tén hoofman: "De hoef gin wach bi'j te blieve. Die sufferd kan de toch niet uut. Allemaol met; wi'j gaon weer rove". En daor stappe ze hen. Dén boer de gauw uut; uut rén dén. En hi'j har een tang bi'j zich. En dén de gauw weer ien. "Sesam opent u". En dén daor leit, leit aan een ketting. "0 hek ow hier. Hoe köj dat now dœn? Mao niet wiejer oaver praote. Kom hier, gauw". Hi'j knip um gauw een schakel deur. Hi'j zei toe: "Stèèk de tesse gauw vol, en dan deruut". Ja. De tesse weer vol gestòke. En zi'j op huus op aan, hè. "Zo", zeie, "now margevroeg dan moj kommen en dan gao we nao de politie".
De vrouw die was zo gelukkig gewes tat hi'j weer tuus was. Den andere marge kömpte bi'j um en toe ginge ze met eur beie nao de stad toe nao de veldwachter. En toe vetelle ze dat hele geval. "Jonge, jonge, jonge", zeit tie veldwachter, "waor wi'j zo lang op geloerd hemme; noait van melève aan gedoch dat gillie dat zolle vinde, de plaats waor die zich opholde. De karren en alles aanspanne, en de pèèd, en wi'j gaon de direk nao toe en nemmen 't hele zaakje ien beslag". "Nee", had de man gezeid, "dat moj now niet doen. Gi'j mot wachte bis vanaovend. En dan doen we dat net zo as wi'j der ien zun gekòmme". "Now nog beter, dan kan ik dat vandaag oaverlegge".
's Aoves mozze zi'j daor komme, en toe was 't hele zaakje van de veldwachters bi'j mekaar gewes; wel een man of tien, allemaol mette revolvers en met een wage bi'j eur; en wat opte pèèd, went rovers moeze vroeger achter 't pèèd; die wiere aan de stat van 't pead gebonde; en dan mozze ze met. Ja.
En tœ klimme ze, den hoofman en den boer ien den dén. Toe zeit tén boer: "Now zal ik ow zegge wanneer a gi'j een sein mot geve aan de jonges". Ze harren 't umsingele motte. "Wanneer ze sluutte motte, dan mò gi'j een fluitje geve". "Das goed", had de veldwachter gezeid. En endelijk en les, 't was duuster geworre. "Sesam opent u". Toe had hi'j veteld: "Now kòmme ze dalijk". Endelijk en les daor was te deur los gegaon en daor kòmme ze aan. "Fuut". En daor ware die veldwachters hèèr gekomme met te revolver umhoog. "Handen umhoog. Handen umhoog". En daor harre ze gestaon; harre ze ze alle vijf te pakke gehad, wor. En toe weure ze dan nao binne gegaon, en tœ harre ze dat bekeke. En toe had daor veschrikkelijk völ geld gelège, allemaol wat ze de minsen uut de buurt, en uut de darpen en uut de stad af gestòlen hadde. En dat harre ze opgelaaie en toe harre ze 't ien de stad en ien 't darp afgeroepe dat te minse mao zòlle kòmme op 't börgemeistersamp. Dan konne ze een ieder eur grei door druut zuke. En toe hadden een hoop minse eur gold en zilver weer gekrege. En 't andere harre ze onder de minse vedeild.
Wiejer kan 'k 't niet. Toe was tat sprookje eigelijk uut.
Bron: Toon Egging.
Onderwerp
AT 0676 - Open Sesame
AT 0676 - Open Sesame 
ATU 0954 - The Forty Thieves.
ATU 0954 - The Forty Thieves.
Beschrijving
Een boer verkoopt op de markt zijn koeien en komt 's avonds laat op weg naar huis in het bos bij een kruisbeeld, waar een man op zijn knieën zit te bidden en hem vraagt hem te helpen door mee te bidden. De boer knielt, ze bidden en de man voelt of God zijn gebed al verhoord heeft, kijkt dan bij de boer na en neemt hem zijn geld af. Door het bos dwalend hoort de boer rovers komen, klimt in een den en ziet de rovers stilhouden en hoort zeggen: "Sesam opent u." Een deur in de heuvel opent zich, de rovers gaan naar binnen; "Sesam sluit u," en de deur sluit zich. Even later komen de rovers weer naar buiten en gaan weg. Dan gaat ook de boer de heuvel in, vindt er grote schatten en neemt een zak vol goud mee naar huis. Daar laat hij zijn zoon bij de buurman, de schoenmaker, een zeef lenen; deze smeert er plaksel aan en vindt bij het terugkrijgen een goudstuk vastgeplakt en komt de boer ernaar vragen. Ze gaan samen naar het hol en de nacht erop gaat de schoenmaker alleen en weet, na het nemen van schatten, niet meer het wachtwoord en kan er niet uit. Hij zet alles terug, zuipt zich klem aan de jenever en wordt ladderzat door de rovers aangetroffen, zegt hen erin te hebben zien gaan. Ze houden hem gevangen en de boer komt hem bevrijden. Ze vertrekken met volle zakken en gaan naar de politie, die de hele bende inrekent en de buit laat verdelen onder de gedupeerden.
Bron
Vertellers uit de Liemers samengesteld door A. Tinneveld, Wassenaar 1976, p.139-143.
Motief
D1552.2 - Mountain opens to magic formula (Open Sesame).
D1552.2 - Mountain opens to magic formula (Open Sesame).
N455.3 - Secret formula for opening treasure mountain overheard from robbers (Open Sesame).
N455.3 - Secret formula for opening treasure mountain overheard from robbers (Open Sesame).
F721.4 - Underground treasure chambers.
F721.4 - Underground treasure chambers.
N512 - Treasure in underground chamber (cavern).
N512 - Treasure in underground chamber (cavern).
N478 - Secret wealth betrayed by money left in borrowed money-scales.
N478 - Secret wealth betrayed by money left in borrowed money-scales.
N471 - Foolish attempt of second man to overhear secrets (from animals, demons etc.).
N471 - Foolish attempt of second man to overhear secrets (from animals, demons etc.).
Commentaar
Bevat een foto van verteller Bart van Bindsbergen. De datering van de optekening van het verhaal is niet precies bekend; waarschijnlijk jaren zestig of eerste helft jaren zeventig.
Naam Overig in Tekst
Sesam
Sesam
Datum Invoer
2013-03-01 14:46:20