Hoofdtekst
196. Bart van Bindsbergen
't Is lang geleje datter op Babberik ien dat kasteel Halsaf een meneer en een mevrouw woonde. Mao de naam hek ter noait van heure nume; wat veur naam of ze hadde. Die minse die mozzen ok een huusholdster hebbe, een meisje hebbe. En dat viel toe um de donder nie met, want de meeste hadden door een betje schrik veur; daor wone nog nie völ minse, en 't was ter zo stil. En dan harre ze geheurd dat tie vrouw en de meneer 's aoves völ uutginge; en dan zatte ze allenig ien zon groot huus. Dus dat viel nie met um daor een diensmeisje te kriege. En daor zat tie mevrouw toch wel een betje met ien de maag.
Mor op een goeien dag toe kömp taor zon meisjen aan en die vrug taor nao. Zi'j wol zich taor wel verhure. En toe mos ze dan binnekòmme; daor zat menheer ook. Toe had meneer gezeid: "Zi gi'j dan niet bang?" "Och", ha ze gezeid, "ik zin veur de duvel nie bang". "Ziet", har den heer gezeid, "zo mok 't heure". En toe harre ze dan nog een hötje gepraot. En 't meisje was tan — zi'j ging op de dattig aan, zi'j was al nie zo jonk meer — die was den anderen dag gekòmme, gepak en gezak. En dat had tan bes gegaon. Die is taor een helen hot gewes. En de was niks veurgevalle.
Mor op een goeien keer — 't was ok al ien de donkere dage dattet vroeg duuster was — toe zeite mevrouw: "Marietje, wi'j wòlle vanaovend is efkes nor een klein feeske toe. Dörf gi'j allenig ien huus te blieve?" "Jao", zei ze, "waorum niet? Ik gaoi bi'j tied nao bed. Nemp gillie de slöttel mao met". "Jao, gi'j hoef niet los te make. Wi'j nemme de slöttel met".
Now dat ginge aan. Menheer en mevrouw die ginge 't aoves efkes uut, misschien nao de vejaordag of nor een feesje, en Merietje bleef allenig tuus. Zi'j har een moai boek, en zi'j ging zitte lèze. Onderhand wier 't zo elf uur. Toe heurt ze wat kloppe. Denk ze: "Dat wik wette wat tat is". Alles afgezoch. Toe hei daor ok zon kelder, half boave de grond en half onder de grond. En daor geet ze nao toe. Aan die butemuur daor heurt ze kloppe. Denk ze: "Vedomp, wat zòl dat zin?" Daor vel ok al zon betje kalk; begint ter ien de kelder te valle. Tœ denk ze: "Dat zin ienbrèkers". Mao de hieng daor ook een groot zwaard ien de kelder; 't was meer oldheid. Den heer had wel is gezeid: "Daor mòj niet aankòmme, want dat ding is glöëiend scharp". "Mor", ha ze gedoch, "now pak ik um toch". En zi'j pak tat zwaard en zi'j geet taor nève die muur staon. En dat gat wudt al langer hoe groter. Net zo lang toe züt ze al dat tie keal probbiert um de kop daor deur te kriege. "A", zeite, "'t geet nog niet; een betje meer weghakke". Hi'j hak nog een hötje. Now zol 't tan gaon. Ja. Hi'j druk zich deur dat gat. De kop kump; en zi'j medeen "Flats", en sleet met tat zwaard: en de kop traf. Toe trek zi'j dén hele keal nao binne toe. Dén kèèl ha gezeid: "Daor is gin mins. Kòmp mien mao nao". En toe zeit zi'j: "Kòmp mao. Daor is gin mins." En toe kömp den tweede ook deur dat gat. Met datte de kop te deur hét, sleet ze dén ook de kop af. En toe zeit ze weer: "Kòm mao. Daor is gin mins". En toe kömp tén darre. Mao dén mark wat en trek de kop trug. Mao zi'j sleet, en zi'j rik um efkes. Zi'j kan ien 't grind heure datte weg löp. "0", denk ze, "dat hewwe gehad". En daor lei die vieze boel, hè. Toe denk ze bi'j eur eige: "Ik pak wat veur dat gat; daor zet ik een betje glaswark baoven op, dak heure kan oftat ter ok nog wat gebeurt". En toe lö ze dat heleboeltje ligge. Ze wach net zo lang totdat te heer tuus kömp.
"Alles goed?" "'t Is allemaol lang niet goed. Zo en zo hét tat gelope". "Jonge, jonge", zeit tén heer. "Jonge, jonge". "Veschrikkelijk. Ik bel medeen de veldwachters op". En dan wolle ok nao Emmerik opbelle, nao de polezi'j, wen die rovers kwamme nao zien vestand oaver de grens. Dat deie.
Den anderen dag; 't lève ging gewoon weer deur. Dat velöp zich een maond. Toe dient zich taor een man aan dén wol graag menhee sprèke. Dat kon. Daor kwam meneer al veur. Hi'j kwam de nie graag ien umdatte een boks vol kalk aan had. Toe vroegte aan menheer of tén ok wat te metsele had. Hi'j had op 't ogenblik gin wark. "Ja", zeit menheer, "dat kömp goed uut; wi'j hemme nog wel wat te metsele. Komp marge mao". "Das goed", zeite.
Den anderen dag kömp dén man hen met een zak vol gereedschap. En dén heer van Babberik löt um zien watte allemaol make mot. En toe begint hi'j daor aan dat flikwark. Hi'j wark netjes; hi'j kreeg ook op tied een kom koffie.
Hi'j is taor een acht daag gewes, en probbiert zon betje um met tie meid aan 't praote te komme. En dat redt hi'j ook. Toe hi'j der een veertien daag is gewes toe schoat tat wark op. Toe was hi'j zon betje met tie meid aan 't vri'je geraak. Toe zeite tege die dean: "Gaor is met nao mien oldershuus een zaoterdag. Dan ziwwe klaor. Op zondag doe 'k tat nie graag". "Jao", zei ze, "dan mok tat efkes aan mevrouw vraoge." "Jao", zei mevrouw, "een nette man. Daor gao gi'j mao gerös met. Gao mor is nao zien oldershuus toe".
Toe zaoterdaags 's naomirrigs toe kömpte en toe trokke zi'j de bossen ien. En dat geet daor op Elten aan. Toe was tat allemaol nog bos, van Babberik tot 's Heerenbarg. Zi'j lopen een end; toe kòmme ze op zon zandweg, een karweg. "Zo", zeite, "now mouwe hier opzied af; gund steet mien huus". Toe zagge ze daor zon olde keet staon; daor schrok zi'j wel een betje van. "Is tat ow huus?" "Ja. Daor zuwwe mao zolang ien gaon wonen, ikken en mien bruur, want wi'j zin in Elten afgebrand; wi'j kriegen een ni'j huus". Toe kòmme ze daor aan. "Gao ter mor ien". Toe kòmme ze drien. En toe schrik ze zo dat taor zon rare man zit; hi'j lek zo wilderig. Toe duut hi'j de deur dich en duut de deur op slot. Toe gaon ze de dan ien, en toe zit tén keal veur den borrel. Toe zeit tén eerste: "Hier zink met tie duvelheks". Zi'j wudt bleek; zi'j had könne vule da ze wit wier van angs. Toe harre gezeid: "Kennie dat nog?" Toe harre de pet opgebeurd. "Kennie dén liekstèèj nog, dén streep, daor hei mien met 't zwaard geslage". Toe hadde eur gegreppen en toe hadde eur ien zon kamer gesmette. "Zo medeen gaoi dezelfde weg as mien kammeräöi". Met da ze eur daorien goaie doen ze de deur natuurlijk dich. Daor züt ze medeen een rèèmke; ja, zon w.c.-rèèmke, zak mao zegge. En daor steet ok zon tondeus, dat was taor wel zo völ asse daor eur behoefte mozze doen. Zi'j denk: "Potdome nog en toe aan, 't mot könne, ik mot ter deur".
Zi'j trek zich uut; en de raam los; zi'j smiet dat pungeltje kleer nao bute toe. 't Was nie zo hoog; zi'j kon staonsvoet de veur kòmme. En zi'j geet aan 't vringe, en aan 't vringe; en zi'j vrinkte zich deur; 't bloed had eur van 't lief gelope; opte scholders en oaveral. En zi'j kömpter deur; en op een gelöp 't bos ien. Net zo lang gelope; zi'j denk: "Ik mot taor opaan; taor leit Babberik". Toe kömp ze weer op tén zandweg. En toe züt ze op tén zandweg een boer aan kòmme ri'je met klappe stro opte kar. En dén ziet tat taor; en dén zeit: "Wat is dat toch? Schaamp gi'j ow niet?" "Help mien", zeit ze, "help mien, help mien. De rovers wille mien dood make". "O, zit tat zo. Kòm gauw hier". Dén smiet een paar klappe strooi opzied. "Kruup onder; gauw dronder". En zi'j kruup daor onder; dat buske kleer bi'j zich. En hi'j stop ter eur goed onder. "Zo", zeit tén boer. "Now moj niks zegge. Gi'j mot gin woord zegge. Ik ri'j wel wiejèr".
Dat duurt efkes. Daor zütte een paar van die keals aankomme, had lopen, achter um aan. "O", denkte, "daor hei der al een paar". Now was tén boer ok nog niet zo helemaol veschrokke. "Hei, hei". "Wat is ter?" "Heb gi'j ook een dean zien lope? Mien zuster is weggelope. Die wil zich aan kant make." "Jao, now ie 't zeg. Daor een end achter ow uut; ien die zandweg; die is op Elten aangelope".
En de rovers weerum; en dat op Elten aan. "Ik heb ze op 't vekierde pad; 't geet goed. Wi'j ri'je nao Babberik. Waor moj daor zin?" "Bi'j 't kesteel mok zin". "Ho, dat wer ik goed. Ik mos met dat betje stro nao dé wei toe; de beeste harre gin vrète meer. Toevallig dak hier now hèèr kom". Ja; en hi'j deurgereje; en dat nao Babberik. Net zo lang; ze kòmme bi'j 't kesteel. Daor was nie völ buurt, mao de ston toch een koppeltje minse met mekaar te praote. Toe zeit dén boer: "Was te toch gaonde?" "Ons diensmeisje is niet weer gekòmme". "Now", harre gezeid, "die het ik hier onder 't strooi zitte". En toe had zich tat meisje ien tied zon betje aangetrokke. Hi'j smiet een paar klappe stro weg en daor kömp ze hèèr. En toe harre ze allemaol toch zo hèvig bli'j gewes dat Marietje de weer was, wor.
En toe is ze nog lang taor gewes. 't Is duk veteld. Mao wiejer geet veur mien dat verhaaltje niet.
't Is lang geleje datter op Babberik ien dat kasteel Halsaf een meneer en een mevrouw woonde. Mao de naam hek ter noait van heure nume; wat veur naam of ze hadde. Die minse die mozzen ok een huusholdster hebbe, een meisje hebbe. En dat viel toe um de donder nie met, want de meeste hadden door een betje schrik veur; daor wone nog nie völ minse, en 't was ter zo stil. En dan harre ze geheurd dat tie vrouw en de meneer 's aoves völ uutginge; en dan zatte ze allenig ien zon groot huus. Dus dat viel nie met um daor een diensmeisje te kriege. En daor zat tie mevrouw toch wel een betje met ien de maag.
Mor op een goeien dag toe kömp taor zon meisjen aan en die vrug taor nao. Zi'j wol zich taor wel verhure. En toe mos ze dan binnekòmme; daor zat menheer ook. Toe had meneer gezeid: "Zi gi'j dan niet bang?" "Och", ha ze gezeid, "ik zin veur de duvel nie bang". "Ziet", har den heer gezeid, "zo mok 't heure". En toe harre ze dan nog een hötje gepraot. En 't meisje was tan — zi'j ging op de dattig aan, zi'j was al nie zo jonk meer — die was den anderen dag gekòmme, gepak en gezak. En dat had tan bes gegaon. Die is taor een helen hot gewes. En de was niks veurgevalle.
Mor op een goeien keer — 't was ok al ien de donkere dage dattet vroeg duuster was — toe zeite mevrouw: "Marietje, wi'j wòlle vanaovend is efkes nor een klein feeske toe. Dörf gi'j allenig ien huus te blieve?" "Jao", zei ze, "waorum niet? Ik gaoi bi'j tied nao bed. Nemp gillie de slöttel mao met". "Jao, gi'j hoef niet los te make. Wi'j nemme de slöttel met".
Now dat ginge aan. Menheer en mevrouw die ginge 't aoves efkes uut, misschien nao de vejaordag of nor een feesje, en Merietje bleef allenig tuus. Zi'j har een moai boek, en zi'j ging zitte lèze. Onderhand wier 't zo elf uur. Toe heurt ze wat kloppe. Denk ze: "Dat wik wette wat tat is". Alles afgezoch. Toe hei daor ok zon kelder, half boave de grond en half onder de grond. En daor geet ze nao toe. Aan die butemuur daor heurt ze kloppe. Denk ze: "Vedomp, wat zòl dat zin?" Daor vel ok al zon betje kalk; begint ter ien de kelder te valle. Tœ denk ze: "Dat zin ienbrèkers". Mao de hieng daor ook een groot zwaard ien de kelder; 't was meer oldheid. Den heer had wel is gezeid: "Daor mòj niet aankòmme, want dat ding is glöëiend scharp". "Mor", ha ze gedoch, "now pak ik um toch". En zi'j pak tat zwaard en zi'j geet taor nève die muur staon. En dat gat wudt al langer hoe groter. Net zo lang toe züt ze al dat tie keal probbiert um de kop daor deur te kriege. "A", zeite, "'t geet nog niet; een betje meer weghakke". Hi'j hak nog een hötje. Now zol 't tan gaon. Ja. Hi'j druk zich deur dat gat. De kop kump; en zi'j medeen "Flats", en sleet met tat zwaard: en de kop traf. Toe trek zi'j dén hele keal nao binne toe. Dén kèèl ha gezeid: "Daor is gin mins. Kòmp mien mao nao". En toe zeit zi'j: "Kòmp mao. Daor is gin mins." En toe kömp den tweede ook deur dat gat. Met datte de kop te deur hét, sleet ze dén ook de kop af. En toe zeit ze weer: "Kòm mao. Daor is gin mins". En toe kömp tén darre. Mao dén mark wat en trek de kop trug. Mao zi'j sleet, en zi'j rik um efkes. Zi'j kan ien 't grind heure datte weg löp. "0", denk ze, "dat hewwe gehad". En daor lei die vieze boel, hè. Toe denk ze bi'j eur eige: "Ik pak wat veur dat gat; daor zet ik een betje glaswark baoven op, dak heure kan oftat ter ok nog wat gebeurt". En toe lö ze dat heleboeltje ligge. Ze wach net zo lang totdat te heer tuus kömp.
"Alles goed?" "'t Is allemaol lang niet goed. Zo en zo hét tat gelope". "Jonge, jonge", zeit tén heer. "Jonge, jonge". "Veschrikkelijk. Ik bel medeen de veldwachters op". En dan wolle ok nao Emmerik opbelle, nao de polezi'j, wen die rovers kwamme nao zien vestand oaver de grens. Dat deie.
Den anderen dag; 't lève ging gewoon weer deur. Dat velöp zich een maond. Toe dient zich taor een man aan dén wol graag menhee sprèke. Dat kon. Daor kwam meneer al veur. Hi'j kwam de nie graag ien umdatte een boks vol kalk aan had. Toe vroegte aan menheer of tén ok wat te metsele had. Hi'j had op 't ogenblik gin wark. "Ja", zeit menheer, "dat kömp goed uut; wi'j hemme nog wel wat te metsele. Komp marge mao". "Das goed", zeite.
Den anderen dag kömp dén man hen met een zak vol gereedschap. En dén heer van Babberik löt um zien watte allemaol make mot. En toe begint hi'j daor aan dat flikwark. Hi'j wark netjes; hi'j kreeg ook op tied een kom koffie.
Hi'j is taor een acht daag gewes, en probbiert zon betje um met tie meid aan 't praote te komme. En dat redt hi'j ook. Toe hi'j der een veertien daag is gewes toe schoat tat wark op. Toe was hi'j zon betje met tie meid aan 't vri'je geraak. Toe zeite tege die dean: "Gaor is met nao mien oldershuus een zaoterdag. Dan ziwwe klaor. Op zondag doe 'k tat nie graag". "Jao", zei ze, "dan mok tat efkes aan mevrouw vraoge." "Jao", zei mevrouw, "een nette man. Daor gao gi'j mao gerös met. Gao mor is nao zien oldershuus toe".
Toe zaoterdaags 's naomirrigs toe kömpte en toe trokke zi'j de bossen ien. En dat geet daor op Elten aan. Toe was tat allemaol nog bos, van Babberik tot 's Heerenbarg. Zi'j lopen een end; toe kòmme ze op zon zandweg, een karweg. "Zo", zeite, "now mouwe hier opzied af; gund steet mien huus". Toe zagge ze daor zon olde keet staon; daor schrok zi'j wel een betje van. "Is tat ow huus?" "Ja. Daor zuwwe mao zolang ien gaon wonen, ikken en mien bruur, want wi'j zin in Elten afgebrand; wi'j kriegen een ni'j huus". Toe kòmme ze daor aan. "Gao ter mor ien". Toe kòmme ze drien. En toe schrik ze zo dat taor zon rare man zit; hi'j lek zo wilderig. Toe duut hi'j de deur dich en duut de deur op slot. Toe gaon ze de dan ien, en toe zit tén keal veur den borrel. Toe zeit tén eerste: "Hier zink met tie duvelheks". Zi'j wudt bleek; zi'j had könne vule da ze wit wier van angs. Toe harre gezeid: "Kennie dat nog?" Toe harre de pet opgebeurd. "Kennie dén liekstèèj nog, dén streep, daor hei mien met 't zwaard geslage". Toe hadde eur gegreppen en toe hadde eur ien zon kamer gesmette. "Zo medeen gaoi dezelfde weg as mien kammeräöi". Met da ze eur daorien goaie doen ze de deur natuurlijk dich. Daor züt ze medeen een rèèmke; ja, zon w.c.-rèèmke, zak mao zegge. En daor steet ok zon tondeus, dat was taor wel zo völ asse daor eur behoefte mozze doen. Zi'j denk: "Potdome nog en toe aan, 't mot könne, ik mot ter deur".
Zi'j trek zich uut; en de raam los; zi'j smiet dat pungeltje kleer nao bute toe. 't Was nie zo hoog; zi'j kon staonsvoet de veur kòmme. En zi'j geet aan 't vringe, en aan 't vringe; en zi'j vrinkte zich deur; 't bloed had eur van 't lief gelope; opte scholders en oaveral. En zi'j kömpter deur; en op een gelöp 't bos ien. Net zo lang gelope; zi'j denk: "Ik mot taor opaan; taor leit Babberik". Toe kömp ze weer op tén zandweg. En toe züt ze op tén zandweg een boer aan kòmme ri'je met klappe stro opte kar. En dén ziet tat taor; en dén zeit: "Wat is dat toch? Schaamp gi'j ow niet?" "Help mien", zeit ze, "help mien, help mien. De rovers wille mien dood make". "O, zit tat zo. Kòm gauw hier". Dén smiet een paar klappe strooi opzied. "Kruup onder; gauw dronder". En zi'j kruup daor onder; dat buske kleer bi'j zich. En hi'j stop ter eur goed onder. "Zo", zeit tén boer. "Now moj niks zegge. Gi'j mot gin woord zegge. Ik ri'j wel wiejèr".
Dat duurt efkes. Daor zütte een paar van die keals aankomme, had lopen, achter um aan. "O", denkte, "daor hei der al een paar". Now was tén boer ok nog niet zo helemaol veschrokke. "Hei, hei". "Wat is ter?" "Heb gi'j ook een dean zien lope? Mien zuster is weggelope. Die wil zich aan kant make." "Jao, now ie 't zeg. Daor een end achter ow uut; ien die zandweg; die is op Elten aangelope".
En de rovers weerum; en dat op Elten aan. "Ik heb ze op 't vekierde pad; 't geet goed. Wi'j ri'je nao Babberik. Waor moj daor zin?" "Bi'j 't kesteel mok zin". "Ho, dat wer ik goed. Ik mos met dat betje stro nao dé wei toe; de beeste harre gin vrète meer. Toevallig dak hier now hèèr kom". Ja; en hi'j deurgereje; en dat nao Babberik. Net zo lang; ze kòmme bi'j 't kesteel. Daor was nie völ buurt, mao de ston toch een koppeltje minse met mekaar te praote. Toe zeit dén boer: "Was te toch gaonde?" "Ons diensmeisje is niet weer gekòmme". "Now", harre gezeid, "die het ik hier onder 't strooi zitte". En toe had zich tat meisje ien tied zon betje aangetrokke. Hi'j smiet een paar klappe stro weg en daor kömp ze hèèr. En toe harre ze allemaol toch zo hèvig bli'j gewes dat Marietje de weer was, wor.
En toe is ze nog lang taor gewes. 't Is duk veteld. Mao wiejer geet veur mien dat verhaaltje niet.
Onderwerp
AT 0956B - The Clever Maiden Alone at Home Kills the Robbers
AT 0956B - The Clever Maiden Alone at Home Kills the Robbers 
ATU 0956B - The Clever Maiden Alone at Home Kills the Robbers.
ATU 0956B - The Clever Maiden Alone at Home Kills the Robbers.
Beschrijving
Dienstmeid op Halsaf is op een avond alleen thuis, hoort geluid en ziet een gat in de muur ontstaan, dat inbrekers maken. Ze slaat van twee rovers het hoofd af, derde wordt wel geraakt, maar ontsnapt. Enige tijd later nodigt een man die haar haar vertrouwen heeft gewonnen, haar uit mee te gaan naar zijn ouders. In het huis wordt ze opgesloten, maar ze weet door een raampje te ontsnappen. Een boer helpt door haar te verstoppen onder de lading stro, en door de achtervolgende mannen de verkeerde kant op te sturen.
Bron
Vertellers uit de Liemers samengesteld door A. Tinneveld, Wassenaar 1976, p.167-169.
Commentaar
Onder de Beeldknop staat een afbeelding van kasteel Halsaf.
Onder de Beeldknop van TINNEV192 staat een foto van Bart van Bindsbergen
Onder de Beeldknop van TINNEV192 staat een foto van Bart van Bindsbergen
Naam Overig in Tekst
Halsaf
Halsaf
Marietje
Marietje
's Heerenberg
's Heerenberg
Babberik
Babberik
Babberich
Babberich
Halsaf
Halsaf
Emmerik
Emmerik
Emmerich
Emmerich
's Heerenbarg
's Heerenbarg
Merietje
Merietje
Marietje
Marietje
Merietje
Merietje
Naam Locatie in Tekst
Babberich
Babberich
Emmerich
Emmerich
Elten
Elten
Babberik
Babberik
Halsaf
Halsaf
Emmerik
Emmerik
's Heerenbarg
's Heerenbarg
Plaats van Handelen
Babberich
Babberich
Datum Invoer
2013-03-01 14:46:20