kul025 - Door "de maor gereeien" (1: Januske van Boxtel)

Door "de maor gereeien"

In een van de huisjes langs de Lummelenkooi woonde 'ne klompenmaker wiens geit bij tijden geen melk gaf. Dat was heksenwerk, meende hij en heksen waren er zat in die tijd. Katte- en paddeheksen, appel- en pereheksen en ook heksen, die op 'ne bezem van bessemrijst uit de Scheeken of op 'ne bezem van Hozewohl uit Gemonde naar 'nen stal vlogen en daar de ene koe of geit na het andere paard beheksten. Dat heksen in een paarde- en koeiestal heksachtig te keer konden gaan, ondervonden Januske van Boxtel en Jozep van Marte Driekskes.

Januske van Boxtel was een klein sekuur frothanneske van 'n mênneke. Hij kwam uit St. Oedenrode, liep op 'n tikske en ging vaak laat te bed. Samen met Bertha, z'n vrouw, drie kindjes, 'n paar magere koeikes en 'n zwart paardje, boerde hij op 'n klein gedoentje in de Koestraat. Januske, die tegen regentijd veel last van ekstersogen had, die gruwelijk peukeren konden, deed het van kindsbeen af rustig aan. Hij tilde zich geen breuk en het boerenzweet brak hem zelden uit. Nee, Janus deed alles op z'n gemak. Krêk als z'n paardje, een traag en mak beestje. Bijna 25 jaar lang had Januske z'n paardje tussen de strengen en nooit was er iets bijzonders voorgevallen. Totdat op een bladstille avond, 't liep tegen 11 uur aan, Januske wakker werd van 'n gedreun en gekraak in de paardestal. Janus sprong z'n bed uit en liep als 'ne springende hoepel in z'n sliphemd en met z'n slaapmuts op naar de paardestal. Nondiedjuu, wat schrok hij, toen hij z'n paard in de paardestal zag. Het beest trilde over z'n hele lijf en 't zweet liep langs z'n staart en z'n manen af. Voortdurend sloeg hij met z'n poten. De grauwe muren van de stal kraakten en Januske bleef verstijfd van schrik en blauw van angst staan. Tegen middernacht, toen een van koers geraakte haan kraaide, werd het paard rustig en ging Janus te bed. Van slapen kwam niet veel, want Januske zag steeds z'n paard in de stal staan dammen en kammen, met z'n poten smijten en z'ne kop schudden.
De volgende avond en zo meerdere avonden op 'n rij gebeurde het weer en elke keer vloog Janus in z'n sliphemd 't bed uit.
"Hêdde 't geheurd, Janus van Boxtel hè gin rust mêr in z'n gat. Hij is 'r verinkes aon. Z'n pêrd is dur de maor gereeien. D'r is gin houwen en bêinen aon. Z'n verstaand is ie aoling kwêt", hoorde Kulhannes vertellen.
Enkele boeren met 'ne neus zo groot als d'n uier van een koe beweerden, dat er 's avonds heksen op de rug van het paard sprongen en dat daarom 't beestje zo ongetierig werd. Zij adviseerden Janus om 'nen haffel boerenkaf of 'n ander licht spul op de rug van het paardje te gooien. Dan konden de heksen er niet op komen. Weer andere boeren zeiden tegen Janus, dat hij putwater met tabak erin, moest koken en dat hij met dit afgekoelde tabakswater zijn paard moest wassen.
Janus luisterde niet naar deze goedbedoelde raad, maar stuurde, omdat hij slecht ter been was, z'n wijfke naar het klooster in Velp bij Grave. Wat er zich in het klooster heeft afgespeeld, vertelde Bertha niet. In ieder geval kwam ze thuis met een klein beeldje. Ge kon het bijna niet zien, zo klein was 't. Dit kleine beeldje, 'n Heiligdom genaamd, moest Janus in de stal zetten. Daartoe boorde hij met z'n handboor een schuin gaatje in het kromme deurgebont van de paardestal en dauwde in dit schuine gaatje het Heiligdom van Bertha. Diezelfde avond sloefte Janus naar de paardestal. Hij lachte het beeldje toe en keek naar z'n paard, dat rustig was en bleef. Nog vele jaren lang.

Het paard van Januske van Boxtel staat te zweten in de stal; het wordt door de maar bereden. Hij stuurt zijn vrouw naar de paters te Velp en ze komt thuis met een heel klein beeldje, een heiligdom, dat hij in de stal moet zetten. Het paard blijft rustig.

Roger van Laere, KULHANNES, Liempde 1992, 73-74

voor 1992

Kulhannes    Kulhannes   

Januske van Boxtel    Januske van Boxtel   

Lummelenkooi    Lummelenkooi   

Jozep van Merte Driekskes    Jozep van Merte Driekskes   

St. Oedenrode    St. Oedenrode   

Bertha    Bertha   

Hozewohl    Hozewohl   

Gemonde    Gemonde   

Koestraat    Koestraat   

Velp    Velp   

Grave    Grave   

Scheeken    Scheeken   

2013-03-01 14:46:20