kul030 - Het spook uit Pauwkes hofke

Het spook uit Pauwkes hofke

Bij elke boerderij lag een hofke van twee á drie are groot, waarin de boer voor eigen gerief kolen, bonen en zo van alles teelde.
Pauwke van de Berk had ook zo'n hofke. Hij woonde op het Klein Huukske en zijn hofke, dat omringd werd door een oude beukenheg, die hij na St. Jan met een grote heggeschaar knipte, lag pal achter het bakhuis. In het najaar kwakte Pauwke er af en toe 'ne kruiwagen ouwe rauwe mest in of een ton malse privaatgier en in het voorjaar spitte hij de grond om.
In maart zette hij lapbonen, want wie lapbonen wou eten, mocht Maart niet vergeten.
Ook vroege aardappelen pootte Pauwke in zijn hofke en op Zwartdag, dat was Goede Vrijdag, zaaide hij onder andere wortelen, radijs, kelvert, sla, kroten, prei, peterselie en andijvie. Ook zette hij Brusselse spruiten, erwten en turkse bonen. Wat hij nodig had, teelde hij. Hier een bed en daar een perkske en er tussenin zaaide hij kelen. Daarvan maakte het vrouwke van Pauwke petaosie (stamp).
Dwars door het hofke liep de hofpad, die omzoomd werd door 'n tiental palmbossen. Op Palmzondag liet Pauwke, vóór de Hoogmis, enkele boskes palm door de pastoor wijden en 's middags, na 't lof, ging hij er mee naar 't land om de rogge te palmen. Op elke hoek van het land plantte hij een palmtakske, dat hij met een Onze Vader en een Weesgegroetje bedekte.
Jaontje, het vrouwke van Pauwke, douwde zo hier en daar een takske gewijde palm neer. Achter het kruisbeeld in d'n hêrd stak ze 'n takske, op de stal aan de koeizult hing ze 'n takske en ook in de schuur, tegen 'n gebint aan, maakte ze 'n takske gewijde palm vast. Zodra de eerste bliksemschichten van een dreigend onweer het Liempdse heelal kliefden, haalde Jaontje de messen van tafel, draaide ze de spiegel in d'n hêrd om, sloot ze de vensters, stak ze 'n gewijde kaars aan, nam ze 'n gewijd palmtakske en 'n kumke met wijwater en zegende hiermee het hele boerengedoentje. "Dan hong de bui nie lang boven 't hoos, sloeg de weerlicht nie naor binnen en bleef 't gedoentje zo ês 't waar, hâ d'n Heilige Donatus gezeed". Dit had Jaontje ooit tegen Kulhannes gezegd.

In het hofke van Pauwke stonden ook twee perzikbomen en ene grote vlierstruik. "Van 't vlierhout din Pauwke klappijpen maoken en van de blossem zette z'n wêfke thee ês ze aon d'n dunne waar, 't speen, de krets of 'n aander ongemak hâ. Ok ês ze niks mankeerde, dronk ze d'r thee af", zei Kulhannes.
Veel boeren in Liempt hadden kruiden en bloemetjes in hun hofke staan. Kamille en hazegerf, lievermênnekes en Sint Jansbluumkes, theeblommen en kermisblommen. Pauwke wou hier niets van weten. Wel had hij in z'n hofke enkele perkskes liggen met stinkende juffrouwkes en Lieve Vrouwehartjes. En ook 'n paar bossen met pronkappels had hij.
"Toch zo'n skôn. En groot. Zo'n skôn en grote sierappels hâ bekant niemes in Liemt. Ze waren ooit 'n paor kilo groot. Ge hât 'r 'nen hille hef aon. Sommigte waren groter ês 'nen moor en dan 'n bietje langer van wezen", zei Kulhannes.
De pronkappels waren meer voor de sier bedoeld. De groene met geribbelde strepen zette Jaontje voor het raam van d'ren hêrd en de gele zette ze meestal op het kabinet, naast de H. Familie in de goei kamer.
Pauwke keek altijd weer met plezier naar de snel groeiende pronkappels. Een keer echter was hij somber gestemd. Dat was, toen de grootste en schoonste sierappel gevlogen en gestoven was. Toen hij met zijn Jaontje op 'nen vrijdagmiddag in september van huis af was, hadden enkele skevulikken (deugnieten) d'n appel meegenomen naar 'n plek, achter de stromijt van de buurman. Dit bleek achteraf. Op deze geheime plek hadden die snotjong d'n schoonste appel van Pauwke met 'n mes uitgehold en er 'n paar ronde ogen, 'ne kromme neus en 'ne grote mond ingesneden. 's Avonds, het was laat en donker, waren ze er mee naar het kerkhof gegaan en hadden ze d'n uitgeholde besneden appel met een brandende kaars in het midden, op 'nen paal bij de Calvarieberg gezet. Het was krêk iemand die dood was en uit zijn graf was opgestaan. Iedereen kon h'm zien staan.
Driek van het Kerkeind en Janus uit de Vlassprei, die toevallig die avond in de buurt van het kerkhof kwamen, wisten niet wat ze zagen. Driek was van een blauwe geit niet bang en Janus van d'n duivel niet, maar toen ze d'n "dooie" zagen, kloeften ze zwijgend naar huis toe. Driek liep niet gemakkelijk en Janus ook niet. Gevoelens van angst en nieuwsgierigheid dempten het geluid van hun voetstappen.
"Zullen we", zei Janus.
"Ge durft nie", zei Driek.
"Mi 'n skup durf ik 't gelijk", zei Janus.
"Nou dan," zei Driek.
Janus haalde 'n schop en gezamenlijk liepen ze terug naar 't kerkhof. Op 't nonnekespad, vlakbij 't hek van het kerkhof bleven ze staan. Het was stil en donker. De stroeve wijzers van de kerkklok kropen traag vooruit. D'n dooie lachte.
"Ge durft nie", zei Driek
"Ik durf 't gelijk", zei Janus en liep met strakke benen naar de Calvarieberg. Toen hij bij de Calvarieberg kwam, keek hij d'n dooie strak aan. "Krêk wê'k docht", grijnsde Janus en sloeg toen met duvels geweld tegen d'n dooie z'ne kop aan. De schop brak en de kop vloog van zijn voetstuk af. Janus trilde. Totdat Driek riep: "Hij is dood zat, Janus. We gaon op hoos aon".
Janus trilde. Totdat Driek riep: "Hij is dood zat, Janus. We gaon op hoos aon".

"Palmen": het over de akker en huis verspreiden van stukjes op Palmzondag gewijde palmtakken. Het kweken van pronkappels. Snotjongens stelen de grootste appel, hollen hem uit, snijden ogen, neus en mond eruit en zetten hem met een kaars op het kerkhof bij de Calvarieberg. Twee voorbijgangers slaan hem "dood".

Roger van Laere, KULHANNES, Liempde 1992, 87-899

voor 1992

uitholen van raap met kaars erin aangezien voor stallicht, zie Daras, 35 N<?>181

Kulhannes    Kulhannes   

Pauwke van de Berk    Pauwke van de Berk   

Klein Huuske    Klein Huuske   

St. Jan    St. Jan   

Jaontje    Jaontje   

Donatus    Donatus   

Driek van het Kerkeind    Driek van het Kerkeind   

Janus uit de Vlassprei    Janus uit de Vlassprei   

Calvarieberg    Calvarieberg   

2013-03-01 14:46:20