Hoofdtekst
Een stijf boerke
Nillis en Mie lagen reeds lang met strakke benen op het kerkhof, toen Kulhannes verhaalde over een boerke, dat op geeneind van het dorp, in een laag huiske, woonde. Doruske heette hij. Het was 'ne sukkel van 'n mênneke. Door Doruske liep 'n striepke. Hij had ze niet allemaal bij mekare en z'n twee broers, die gestorven waren, ook niet.
Doruske, die ooit op d'n strauwselhoop gelegen had, omdat hij teveel struif gegeten had, had een geel bruin gezicht en een mals achterwerk. De dikke kont had hij van het vele spek, dat hij elke dag at en zijn gekleurd gezicht kwam van de rook. In de winter lag hij dagenlang vlakbij 't vuur in d'n hêrd om zich te warmen.
"'t Mênneke waar aoling bereukt", werd gezegd. Zomer cn winter droeg Doruske 'ne blauwe kiel met stenen knopen en een turkleren broek, waarvan het kruis op z'n knieën hing. Deze broek en deze kiel droeg hij ook, als hij op een doordeweekse dag bij Grard Put wat eetgerei haalde. Grard had een winkeltje. Bij hem kocht Doruske koffiebonen en ruilde hij eieren voor 'ne peperkoek. Als Doruske uit het winkeltje kwam en met 'n ons koffiebonen en 'ne peperkoek in z'n handen naar huis toe kloefte, riepen de klein jong, die hem zagen ooit: "Dorukse, Dorukse, meugen wij vûr 'n cent 'ns tegen oew kont aonslaon?" Als Doruske dit hoorde, draaide hij z'n malse kont naar de jong toe, waarop ze dan met 'ne klippel of kwiesper zo hard mochten slaan, dat de klappen ver in de omtrek te horen waren. De jong prulmênnekes hadden dan het grootste plezier en Doruske ook, want hij was gek op koperen centen.
Bijna iedere zondag ging Doruske, na het lof en de congregatie over d'n lange Dijk naar de Kerksehei. Op het land van Piet van Pauwkes deed hij zijn wekelijkse behoefte, waarna hij met 'n opgelucht gevoel naar Franske van Hoorn stapte. Franske had langs het Boxtelsche voetpad een logement. In dit logement kwam veel vreemd volk. Wannelappes, paraplu-dragers, landlopers en schooiers, o.a. Wieske Snuf. Zodra Wieske in het logement enkele sneveltjes gepruufd had, begon hij te zingen:
"Ik ben Wieske Snuf, Wieske Snuf
en skooien is m'n vak.
'k hè 't aalt gêire gedaon
en doe dit mi gemak.
Die deur in, die deur ûit
en overal krijg ik wê.
'k hè mee m'n skooierszakske vol
Hier deez' en daor wir dè."
Doruske kende Wieske, want ook hij kwam in het logement. Iedere zondag, nadat hij in 't veld zijn behoefte had gedaan, dronk hij bij Franske staandebeens één borreltje. Inderdaad, een borreltje. Niet dat Doruske h'm niet graag lustte. Dat wel. Hij was gek op snevel. Eén borreltje echter was voldoende voor hem om met z'n volle verstand, waardoor heen 'n striepke liep, naar huis te kunnen gaan.
Thuis had Doruske vrouw noch kraai. Niks had-ie. Alleen 'ne hond, 'n paar kippen en 'n varken. De hond keek scheel, de kippen waren oud en het vette varken werd in de week vóór Kerstmis geslacht. De pastoor kreeg er 'n carbonaaike van en de buren bracht Dorus elk jaar 'n kömke zult.
Wie had Doruske als gebuur? Aan de ene kant woonde Janus, die rijk en laat getrouwd was. Die had altijd een groot woord. Hij wist alles, kon alles en was voor d'n duivel en de hel niet bang. De andere buren waren Peer en Sjef. Twee gebroers, die niet getrouwd en bijeen gebleven waren. Van nature waren het echte prulmênnekes, die graag iemand kulden of tot prulgek maakten.
In 1898 was Doruske op 'n winterse ochtend verre van goed en stierf. De pastoor, Janus, Peer en Sjef waren er bij toen Doruske z'ne laatste adem uitblies. Vredig en heel rustig was hij gestorven. Een warme glans lag over z'n geblakerd gezicht. Het was krêk alsof hij lachte en er mooier uitzag dan voor z'n dood. Doruske werd gewassen, met een groot lang wit hemd aangekleed en in 'n houten kist gelegd.
De kist stond op het opkamerke en rustte op twee biezenmatten stoelen. Doruske werd niet alleen gelaten. Overdag was er altijd iemand en 's nachts werd er door twee buren bij gewaakt. Peer en Sjef moesten d'n tweede nacht bij Doruske waken. Van tien uur 's avonds tot 's morgens 'n uur of zeven.
Op de afgesproken tijd waren ze in het sterfhuis aanwezig. De klok stond stil en de spiegel in d'n hêrd was omgekeerd. Voor de voordeur stond 'n strooike, de vensters waren dicht en het vroor 'ne klomp dik. Doruske lag in z'n kistje en op de tafel stond 'ne koffiepot met twee kommetjes. Kommetjes zonder oor en met 'n gescheurde rand. Naast de geëmailleerde koffiepot verhief zich 'n fles met jenever, die gegarneerd werd door twee glaasjes. De fles leek vol en de glaasjes waren groot. "Ge kost er bekant oew voeten in waassen", meenden de gebroers, die eerst 'n bakske koffie dronken en vervolgens naar de fles grepen.
De jenever was lekker. Peer zei niks en Sjef nog minder. Naarmate de inhoud van de snevelfles kleiner werd, kregen ze meer praat. Tegen half twee was de fles bijna leeg! "Ik mêin", zei Peer, "dê tenaacht ons koei moet kalven". "'t Kan goed zên", zei Sjef, terwijl hij het zoveelste glaasje snevel over zijn tong liet glijden.
Het werd weer stil in d'n hêrd. Buiten was het koud en 't vuur van knausten en klippels laaide op. Af en toe spetterde 'n vonk op de rauwe plavuizen. De adem van de hond, die voor de turfbak lag, was hoorbaar en Doruske rustte in vrede.
"Wij mossen Janus, die van niemes skrik hé, 'ns 'n loer drêijen", zei Peer.
"Krêk wê'k docht", zei Sjef. Beiden sloeften ze over het trappeke naar 't opkamerke en plaatsten Doruske met kist en al schuin tegen de muur van 't opkamerke. Daar stond Doruske en hij bleef nog goed staan ook.
Toen Peer het dooie mênneke zo rechtop in z'n kistje zag staan, schrok hij er zelf van. Zachtjes daalden ze het opkamertrapke af, waarna Sjef met 'n goei smeer aan naar Janus, de buurman, zwemelde, hem uit z'n bed klopte en vroeg of hij vannacht, daar hun koei aan het kalven was, alleen bij Doruske durfde te waken.
"Joa gerust", zei Janus, "doar hê'k gin snevel bè nôdig. Ik ben d'r zo". Dat was ook 't geval. Een wijltje later was Janus in het sterfhuis. Zijn luide stem en groot woord vulden d'n hêrd. Na nog wat boeren- en andere praat gingen Peer en Sjef naar hun koeike, dat zogenaamd kalven moest. Janus bleef alleen in d'n hêrd achter.
Het was stil in d'n hêrd. Het vuur knetterde, d'n hond lag bij d'n turfbak en een lege fles stond op tafel. Janus zat op 'nen stoel in de schouw en spierste zo af en toe in 't vuur. Bijna was hij ingedoezeld, toen hij schrok van een getik tegen het opkamerraamke. Hij ging naar buiten, maar zag niks. De maan lachte, de vrieskou sloeg om hem heen en Janus ging weer terug op d'n stoel bij het hêrdvuur zitten. Hij zat nauwelijks of hij hoorde weer datzelfde getik tegen het raamke van het opkamerke. "Verêkt", mompelde hij, kwam weer overeind en ging toen over het trapke naar het opkamerke.
"Wê is de nou. De kiest is weg.
Waor is Doruske
Is ie er tussenuit genêijd?"
Nauwelijks had Janus dit gedacht of hij zag bij het flauwe licht van een bronolielampke Doruske tegen de muur aan staan. Janus schrok gruwelijk, werd lijkbleek, draaide zich om, vloog de trap af en liep zo hard hij kon naar huis toe. Doruske bleef alleen in zijn kistje achter.
Janus kroop met 'n bezweet lijf en 'nen hangende staart naast z'n vrouw in de bedstee. Hij kon echter niet slapen. Steeds zag hij Doruske in z'n kistje met 'n brede glimlach op z'n gebruind gezicht schuin overend tegen de kale muur van het opkamerke staan.
Diezelfde ochtend werd Doruske begraven. Peer en Sjef zeiden niks en Janus, die nauwelijks opzij durfde te kijken, ook niet, toen ze met nog enkele andere buren het stijf boerke naar het kerkhof droegen. wijltje latr was Janus in het sterfhuis. Zijn woord vulden d'n hêrd. Na nog wat boeren- en andere praat gingen Peer en Sjef naar hun koeike, dat zogenaamd kalven moest. Janus bleef alleen in d'n hêrd achter.
Het was stil in d'n hêrd. Het vuur knetterde, d'n hond lag bij d'n turfbak en een lege fles stond op tafel. Janus zat op 'nen stoel in de schouw en spierste zo af en toe in 't vuur. Bijna was hij ingedoezeld, toen hij schrok van een getik tegen het opkamerraamke. Hij ging naar buiten, maar zag niks. De maan lachte, de vrieskou sloeg om hem heen en Janus ging weer terug op d'n stoel bij het hêrdvuur zitten. Hij zat nauwelijks of hij hoorde weer datzelfde getik tegen het raamke van het opkamerke. "Verêkt", mompelde hij, kwam weer overeind en ging toen over het trapke naar het opkamerke.
"Wê is de nou. De kiest is weg.
Waor is Doruske
Is ie er tussenuit genêijd?"
Nauwelijks had Janus dit gedacht of hij zag bij het flauwe licht van een bronolielampke Doruske tegen de muur aan staan. Janus schrok gruwelijk, werd lijkbleek, draaide zich om, vloog de trap af en liep zo hard hij kon naar huis toe. Doruske bleef alleen in zijn kistje achter.
Janus kroop met 'n bezweet lijf en 'nen hangende staart naast z'n vrouw in de bedstee. Hij kon echter niet slapen. Steeds zag hij Doruske in z'n kistje met 'n brede glimlach op z'n gebruind gezicht schuin overend tegen de kale muur van het opkamerke staan.
Diezelfde ochtend werd Doruske begraven. Peer en Sjef zeiden niks en Janus, die nauwelijks opzij durfde te kijken, ook niet, toen ze met nog enkele andere buren het stijf boerke naar het kerkhof droegen.
Een stijf boerke
Nillis en Mie lagen reeds lang met strakke benen op het kerkhof, toen Kulhannes verhaalde over een boerke, dat op geeneind van het dorp, in een laag huiske, woonde. Doruske heette hij. Het was 'ne sukkel van 'n mênneke. Door Doruske liep 'n striepke. Hij had ze niet allemaal bij mekare en z'n twee broers, die gestorven waren, ook niet.
Doruske, die ooit op d'n strauwselhoop gelegen had, omdat hij teveel struif gegeten had, had een geel bruin gezicht en een mals achterwerk. De dikke kont had hij van het vele spek, dat hij elke dag at en zijn gekleurd gezicht kwam van de rook. In de winter lag hij dagenlang vlakbij 't vuur in d'n hêrd om zich te warmen.
"'t Mênneke waar aoling bereukt", werd gezegd. Zomer cn winter droeg Doruske 'ne blauwe kiel met stenen knopen en een turkleren broek, waarvan het kruis op z'n knieën hing. Deze broek en deze kiel droeg hij ook, als hij op een doordeweekse dag bij Grard Put wat eetgerei haalde. Grard had een winkeltje. Bij hem kocht Doruske koffiebonen en ruilde hij eieren voor 'ne peperkoek. Als Doruske uit het winkeltje kwam en met 'n ons koffiebonen en 'ne peperkoek in z'n handen naar huis toe kloefte, riepen de klein jong, die hem zagen ooit: "Dorukse, Dorukse, meugen wij vûr 'n cent 'ns tegen oew kont aonslaon?" Als Doruske dit hoorde, draaide hij z'n malse kont naar de jong toe, waarop ze dan met 'ne klippel of kwiesper zo hard mochten slaan, dat de klappen ver in de omtrek te horen waren. De jong prulmênnekes hadden dan het grootste plezier en Doruske ook, want hij was gek op koperen centen.
Bijna iedere zondag ging Doruske, na het lof en de congregatie over d'n lange Dijk naar de Kerksehei. Op het land van Piet van Pauwkes deed hij zijn wekelijkse behoefte, waarna hij met 'n opgelucht gevoel naar Franske van Hoorn stapte. Franske had langs het Boxtelsche voetpad een logement. In dit logement kwam veel vreemd volk. Wannelappes, paraplu-dragers, landlopers en schooiers, o.a. Wieske Snuf. Zodra Wieske in het logement enkele sneveltjes gepruufd had, begon hij te zingen:
"Ik ben Wieske Snuf, Wieske Snuf
en skooien is m'n vak.
'k hè 't aalt gêire gedaon
en doe dit mi gemak.
Die deur in, die deur ûit
en overal krijg ik wê.
'k hè mee m'n skooierszakske vol
Hier deez' en daor wir dè."
Doruske kende Wieske, want ook hij kwam in het logement. Iedere zondag, nadat hij in 't veld zijn behoefte had gedaan, dronk hij bij Franske staandebeens één borreltje. Inderdaad, een borreltje. Niet dat Doruske h'm niet graag lustte. Dat wel. Hij was gek op snevel. Eén borreltje echter was voldoende voor hem om met z'n volle verstand, waardoor heen 'n striepke liep, naar huis te kunnen gaan.
Thuis had Doruske vrouw noch kraai. Niks had-ie. Alleen 'ne hond, 'n paar kippen en 'n varken. De hond keek scheel, de kippen waren oud en het vette varken werd in de week vóór Kerstmis geslacht. De pastoor kreeg er 'n carbonaaike van en de buren bracht Dorus elk jaar 'n kömke zult.
Wie had Doruske als gebuur? Aan de ene kant woonde Janus, die rijk en laat getrouwd was. Die had altijd een groot woord. Hij wist alles, kon alles en was voor d'n duivel en de hel niet bang. De andere buren waren Peer en Sjef. Twee gebroers, die niet getrouwd en bijeen gebleven waren. Van nature waren het echte prulmênnekes, die graag iemand kulden of tot prulgek maakten.
In 1898 was Doruske op 'n winterse ochtend verre van goed en stierf. De pastoor, Janus, Peer en Sjef waren er bij toen Doruske z'ne laatste adem uitblies. Vredig en heel rustig was hij gestorven. Een warme glans lag over z'n geblakerd gezicht. Het was krêk alsof hij lachte en er mooier uitzag dan voor z'n dood. Doruske werd gewassen, met een groot lang wit hemd aangekleed en in 'n houten kist gelegd.
De kist stond op het opkamerke en rustte op twee biezenmatten stoelen. Doruske werd niet alleen gelaten. Overdag was er altijd iemand en 's nachts werd er door twee buren bij gewaakt. Peer en Sjef moesten d'n tweede nacht bij Doruske waken. Van tien uur 's avonds tot 's morgens 'n uur of zeven.
Op de afgesproken tijd waren ze in het sterfhuis aanwezig. De klok stond stil en de spiegel in d'n hêrd was omgekeerd. Voor de voordeur stond 'n strooike, de vensters waren dicht en het vroor 'ne klomp dik. Doruske lag in z'n kistje en op de tafel stond 'ne koffiepot met twee kommetjes. Kommetjes zonder oor en met 'n gescheurde rand. Naast de geëmailleerde koffiepot verhief zich 'n fles met jenever, die gegarneerd werd door twee glaasjes. De fles leek vol en de glaasjes waren groot. "Ge kost er bekant oew voeten in waassen", meenden de gebroers, die eerst 'n bakske koffie dronken en vervolgens naar de fles grepen.
De jenever was lekker. Peer zei niks en Sjef nog minder. Naarmate de inhoud van de snevelfles kleiner werd, kregen ze meer praat. Tegen half twee was de fles bijna leeg! "Ik mêin", zei Peer, "dê tenaacht ons koei moet kalven". "'t Kan goed zên", zei Sjef, terwijl hij het zoveelste glaasje snevel over zijn tong liet glijden.
Het werd weer stil in d'n hêrd. Buiten was het koud en 't vuur van knausten en klippels laaide op. Af en toe spetterde 'n vonk op de rauwe plavuizen. De adem van de hond, die voor de turfbak lag, was hoorbaar en Doruske rustte in vrede.
"Wij mossen Janus, die van niemes skrik hé, 'ns 'n loer drêijen", zei Peer.
"Krêk wê'k docht", zei Sjef. Beiden sloeften ze over het trappeke naar 't opkamerke en plaatsten Doruske met kist en al schuin tegen de muur van 't opkamerke. Daar stond Doruske en hij bleef nog goed staan ook.
Toen Peer het dooie mênneke zo rechtop in z'n kistje zag staan, schrok hij er zelf van. Zachtjes daalden ze het opkamertrapke af, waarna Sjef met 'n goei smeer aan naar Janus, de buurman, zwemelde, hem uit z'n bed klopte en vroeg of hij vannacht, daar hun koei aan het kalven was, alleen bij Doruske durfde te waken.
"Joa gerust", zei Janus, "doar hê'k gin snevel bè nôdig. Ik ben d'r zo". Dat was ook 't geval. Een wijltje later was Janus in het sterfhuis. Zijn luide stem en groot woord vulden d'n hêrd. Na nog wat boeren- en andere praat gingen Peer en Sjef naar hun koeike, dat zogenaamd kalven moest. Janus bleef alleen in d'n hêrd achter.
Het was stil in d'n hêrd. Het vuur knetterde, d'n hond lag bij d'n turfbak en een lege fles stond op tafel. Janus zat op 'nen stoel in de schouw en spierste zo af en toe in 't vuur. Bijna was hij ingedoezeld, toen hij schrok van een getik tegen het opkamerraamke. Hij ging naar buiten, maar zag niks. De maan lachte, de vrieskou sloeg om hem heen en Janus ging weer terug op d'n stoel bij het hêrdvuur zitten. Hij zat nauwelijks of hij hoorde weer datzelfde getik tegen het raamke van het opkamerke. "Verêkt", mompelde hij, kwam weer overeind en ging toen over het trapke naar het opkamerke.
"Wê is de nou. De kiest is weg.
Waor is Doruske
Is ie er tussenuit genêijd?"
Nauwelijks had Janus dit gedacht of hij zag bij het flauwe licht van een bronolielampke Doruske tegen de muur aan staan. Janus schrok gruwelijk, werd lijkbleek, draaide zich om, vloog de trap af en liep zo hard hij kon naar huis toe. Doruske bleef alleen in zijn kistje achter.
Janus kroop met 'n bezweet lijf en 'nen hangende staart naast z'n vrouw in de bedstee. Hij kon echter niet slapen. Steeds zag hij Doruske in z'n kistje met 'n brede glimlach op z'n gebruind gezicht schuin overend tegen de kale muur van het opkamerke staan.
Diezelfde ochtend werd Doruske begraven. Peer en Sjef zeiden niks en Janus, die nauwelijks opzij durfde te kijken, ook niet, toen ze met nog enkele andere buren het stijf boerke naar het kerkhof droegen.
Nillis en Mie lagen reeds lang met strakke benen op het kerkhof, toen Kulhannes verhaalde over een boerke, dat op geeneind van het dorp, in een laag huiske, woonde. Doruske heette hij. Het was 'ne sukkel van 'n mênneke. Door Doruske liep 'n striepke. Hij had ze niet allemaal bij mekare en z'n twee broers, die gestorven waren, ook niet.
Doruske, die ooit op d'n strauwselhoop gelegen had, omdat hij teveel struif gegeten had, had een geel bruin gezicht en een mals achterwerk. De dikke kont had hij van het vele spek, dat hij elke dag at en zijn gekleurd gezicht kwam van de rook. In de winter lag hij dagenlang vlakbij 't vuur in d'n hêrd om zich te warmen.
"'t Mênneke waar aoling bereukt", werd gezegd. Zomer cn winter droeg Doruske 'ne blauwe kiel met stenen knopen en een turkleren broek, waarvan het kruis op z'n knieën hing. Deze broek en deze kiel droeg hij ook, als hij op een doordeweekse dag bij Grard Put wat eetgerei haalde. Grard had een winkeltje. Bij hem kocht Doruske koffiebonen en ruilde hij eieren voor 'ne peperkoek. Als Doruske uit het winkeltje kwam en met 'n ons koffiebonen en 'ne peperkoek in z'n handen naar huis toe kloefte, riepen de klein jong, die hem zagen ooit: "Dorukse, Dorukse, meugen wij vûr 'n cent 'ns tegen oew kont aonslaon?" Als Doruske dit hoorde, draaide hij z'n malse kont naar de jong toe, waarop ze dan met 'ne klippel of kwiesper zo hard mochten slaan, dat de klappen ver in de omtrek te horen waren. De jong prulmênnekes hadden dan het grootste plezier en Doruske ook, want hij was gek op koperen centen.
Bijna iedere zondag ging Doruske, na het lof en de congregatie over d'n lange Dijk naar de Kerksehei. Op het land van Piet van Pauwkes deed hij zijn wekelijkse behoefte, waarna hij met 'n opgelucht gevoel naar Franske van Hoorn stapte. Franske had langs het Boxtelsche voetpad een logement. In dit logement kwam veel vreemd volk. Wannelappes, paraplu-dragers, landlopers en schooiers, o.a. Wieske Snuf. Zodra Wieske in het logement enkele sneveltjes gepruufd had, begon hij te zingen:
"Ik ben Wieske Snuf, Wieske Snuf
en skooien is m'n vak.
'k hè 't aalt gêire gedaon
en doe dit mi gemak.
Die deur in, die deur ûit
en overal krijg ik wê.
'k hè mee m'n skooierszakske vol
Hier deez' en daor wir dè."
Doruske kende Wieske, want ook hij kwam in het logement. Iedere zondag, nadat hij in 't veld zijn behoefte had gedaan, dronk hij bij Franske staandebeens één borreltje. Inderdaad, een borreltje. Niet dat Doruske h'm niet graag lustte. Dat wel. Hij was gek op snevel. Eén borreltje echter was voldoende voor hem om met z'n volle verstand, waardoor heen 'n striepke liep, naar huis te kunnen gaan.
Thuis had Doruske vrouw noch kraai. Niks had-ie. Alleen 'ne hond, 'n paar kippen en 'n varken. De hond keek scheel, de kippen waren oud en het vette varken werd in de week vóór Kerstmis geslacht. De pastoor kreeg er 'n carbonaaike van en de buren bracht Dorus elk jaar 'n kömke zult.
Wie had Doruske als gebuur? Aan de ene kant woonde Janus, die rijk en laat getrouwd was. Die had altijd een groot woord. Hij wist alles, kon alles en was voor d'n duivel en de hel niet bang. De andere buren waren Peer en Sjef. Twee gebroers, die niet getrouwd en bijeen gebleven waren. Van nature waren het echte prulmênnekes, die graag iemand kulden of tot prulgek maakten.
In 1898 was Doruske op 'n winterse ochtend verre van goed en stierf. De pastoor, Janus, Peer en Sjef waren er bij toen Doruske z'ne laatste adem uitblies. Vredig en heel rustig was hij gestorven. Een warme glans lag over z'n geblakerd gezicht. Het was krêk alsof hij lachte en er mooier uitzag dan voor z'n dood. Doruske werd gewassen, met een groot lang wit hemd aangekleed en in 'n houten kist gelegd.
De kist stond op het opkamerke en rustte op twee biezenmatten stoelen. Doruske werd niet alleen gelaten. Overdag was er altijd iemand en 's nachts werd er door twee buren bij gewaakt. Peer en Sjef moesten d'n tweede nacht bij Doruske waken. Van tien uur 's avonds tot 's morgens 'n uur of zeven.
Op de afgesproken tijd waren ze in het sterfhuis aanwezig. De klok stond stil en de spiegel in d'n hêrd was omgekeerd. Voor de voordeur stond 'n strooike, de vensters waren dicht en het vroor 'ne klomp dik. Doruske lag in z'n kistje en op de tafel stond 'ne koffiepot met twee kommetjes. Kommetjes zonder oor en met 'n gescheurde rand. Naast de geëmailleerde koffiepot verhief zich 'n fles met jenever, die gegarneerd werd door twee glaasjes. De fles leek vol en de glaasjes waren groot. "Ge kost er bekant oew voeten in waassen", meenden de gebroers, die eerst 'n bakske koffie dronken en vervolgens naar de fles grepen.
De jenever was lekker. Peer zei niks en Sjef nog minder. Naarmate de inhoud van de snevelfles kleiner werd, kregen ze meer praat. Tegen half twee was de fles bijna leeg! "Ik mêin", zei Peer, "dê tenaacht ons koei moet kalven". "'t Kan goed zên", zei Sjef, terwijl hij het zoveelste glaasje snevel over zijn tong liet glijden.
Het werd weer stil in d'n hêrd. Buiten was het koud en 't vuur van knausten en klippels laaide op. Af en toe spetterde 'n vonk op de rauwe plavuizen. De adem van de hond, die voor de turfbak lag, was hoorbaar en Doruske rustte in vrede.
"Wij mossen Janus, die van niemes skrik hé, 'ns 'n loer drêijen", zei Peer.
"Krêk wê'k docht", zei Sjef. Beiden sloeften ze over het trappeke naar 't opkamerke en plaatsten Doruske met kist en al schuin tegen de muur van 't opkamerke. Daar stond Doruske en hij bleef nog goed staan ook.
Toen Peer het dooie mênneke zo rechtop in z'n kistje zag staan, schrok hij er zelf van. Zachtjes daalden ze het opkamertrapke af, waarna Sjef met 'n goei smeer aan naar Janus, de buurman, zwemelde, hem uit z'n bed klopte en vroeg of hij vannacht, daar hun koei aan het kalven was, alleen bij Doruske durfde te waken.
"Joa gerust", zei Janus, "doar hê'k gin snevel bè nôdig. Ik ben d'r zo". Dat was ook 't geval. Een wijltje later was Janus in het sterfhuis. Zijn luide stem en groot woord vulden d'n hêrd. Na nog wat boeren- en andere praat gingen Peer en Sjef naar hun koeike, dat zogenaamd kalven moest. Janus bleef alleen in d'n hêrd achter.
Het was stil in d'n hêrd. Het vuur knetterde, d'n hond lag bij d'n turfbak en een lege fles stond op tafel. Janus zat op 'nen stoel in de schouw en spierste zo af en toe in 't vuur. Bijna was hij ingedoezeld, toen hij schrok van een getik tegen het opkamerraamke. Hij ging naar buiten, maar zag niks. De maan lachte, de vrieskou sloeg om hem heen en Janus ging weer terug op d'n stoel bij het hêrdvuur zitten. Hij zat nauwelijks of hij hoorde weer datzelfde getik tegen het raamke van het opkamerke. "Verêkt", mompelde hij, kwam weer overeind en ging toen over het trapke naar het opkamerke.
"Wê is de nou. De kiest is weg.
Waor is Doruske
Is ie er tussenuit genêijd?"
Nauwelijks had Janus dit gedacht of hij zag bij het flauwe licht van een bronolielampke Doruske tegen de muur aan staan. Janus schrok gruwelijk, werd lijkbleek, draaide zich om, vloog de trap af en liep zo hard hij kon naar huis toe. Doruske bleef alleen in zijn kistje achter.
Janus kroop met 'n bezweet lijf en 'nen hangende staart naast z'n vrouw in de bedstee. Hij kon echter niet slapen. Steeds zag hij Doruske in z'n kistje met 'n brede glimlach op z'n gebruind gezicht schuin overend tegen de kale muur van het opkamerke staan.
Diezelfde ochtend werd Doruske begraven. Peer en Sjef zeiden niks en Janus, die nauwelijks opzij durfde te kijken, ook niet, toen ze met nog enkele andere buren het stijf boerke naar het kerkhof droegen. wijltje latr was Janus in het sterfhuis. Zijn woord vulden d'n hêrd. Na nog wat boeren- en andere praat gingen Peer en Sjef naar hun koeike, dat zogenaamd kalven moest. Janus bleef alleen in d'n hêrd achter.
Het was stil in d'n hêrd. Het vuur knetterde, d'n hond lag bij d'n turfbak en een lege fles stond op tafel. Janus zat op 'nen stoel in de schouw en spierste zo af en toe in 't vuur. Bijna was hij ingedoezeld, toen hij schrok van een getik tegen het opkamerraamke. Hij ging naar buiten, maar zag niks. De maan lachte, de vrieskou sloeg om hem heen en Janus ging weer terug op d'n stoel bij het hêrdvuur zitten. Hij zat nauwelijks of hij hoorde weer datzelfde getik tegen het raamke van het opkamerke. "Verêkt", mompelde hij, kwam weer overeind en ging toen over het trapke naar het opkamerke.
"Wê is de nou. De kiest is weg.
Waor is Doruske
Is ie er tussenuit genêijd?"
Nauwelijks had Janus dit gedacht of hij zag bij het flauwe licht van een bronolielampke Doruske tegen de muur aan staan. Janus schrok gruwelijk, werd lijkbleek, draaide zich om, vloog de trap af en liep zo hard hij kon naar huis toe. Doruske bleef alleen in zijn kistje achter.
Janus kroop met 'n bezweet lijf en 'nen hangende staart naast z'n vrouw in de bedstee. Hij kon echter niet slapen. Steeds zag hij Doruske in z'n kistje met 'n brede glimlach op z'n gebruind gezicht schuin overend tegen de kale muur van het opkamerke staan.
Diezelfde ochtend werd Doruske begraven. Peer en Sjef zeiden niks en Janus, die nauwelijks opzij durfde te kijken, ook niet, toen ze met nog enkele andere buren het stijf boerke naar het kerkhof droegen.
Een stijf boerke
Nillis en Mie lagen reeds lang met strakke benen op het kerkhof, toen Kulhannes verhaalde over een boerke, dat op geeneind van het dorp, in een laag huiske, woonde. Doruske heette hij. Het was 'ne sukkel van 'n mênneke. Door Doruske liep 'n striepke. Hij had ze niet allemaal bij mekare en z'n twee broers, die gestorven waren, ook niet.
Doruske, die ooit op d'n strauwselhoop gelegen had, omdat hij teveel struif gegeten had, had een geel bruin gezicht en een mals achterwerk. De dikke kont had hij van het vele spek, dat hij elke dag at en zijn gekleurd gezicht kwam van de rook. In de winter lag hij dagenlang vlakbij 't vuur in d'n hêrd om zich te warmen.
"'t Mênneke waar aoling bereukt", werd gezegd. Zomer cn winter droeg Doruske 'ne blauwe kiel met stenen knopen en een turkleren broek, waarvan het kruis op z'n knieën hing. Deze broek en deze kiel droeg hij ook, als hij op een doordeweekse dag bij Grard Put wat eetgerei haalde. Grard had een winkeltje. Bij hem kocht Doruske koffiebonen en ruilde hij eieren voor 'ne peperkoek. Als Doruske uit het winkeltje kwam en met 'n ons koffiebonen en 'ne peperkoek in z'n handen naar huis toe kloefte, riepen de klein jong, die hem zagen ooit: "Dorukse, Dorukse, meugen wij vûr 'n cent 'ns tegen oew kont aonslaon?" Als Doruske dit hoorde, draaide hij z'n malse kont naar de jong toe, waarop ze dan met 'ne klippel of kwiesper zo hard mochten slaan, dat de klappen ver in de omtrek te horen waren. De jong prulmênnekes hadden dan het grootste plezier en Doruske ook, want hij was gek op koperen centen.
Bijna iedere zondag ging Doruske, na het lof en de congregatie over d'n lange Dijk naar de Kerksehei. Op het land van Piet van Pauwkes deed hij zijn wekelijkse behoefte, waarna hij met 'n opgelucht gevoel naar Franske van Hoorn stapte. Franske had langs het Boxtelsche voetpad een logement. In dit logement kwam veel vreemd volk. Wannelappes, paraplu-dragers, landlopers en schooiers, o.a. Wieske Snuf. Zodra Wieske in het logement enkele sneveltjes gepruufd had, begon hij te zingen:
"Ik ben Wieske Snuf, Wieske Snuf
en skooien is m'n vak.
'k hè 't aalt gêire gedaon
en doe dit mi gemak.
Die deur in, die deur ûit
en overal krijg ik wê.
'k hè mee m'n skooierszakske vol
Hier deez' en daor wir dè."
Doruske kende Wieske, want ook hij kwam in het logement. Iedere zondag, nadat hij in 't veld zijn behoefte had gedaan, dronk hij bij Franske staandebeens één borreltje. Inderdaad, een borreltje. Niet dat Doruske h'm niet graag lustte. Dat wel. Hij was gek op snevel. Eén borreltje echter was voldoende voor hem om met z'n volle verstand, waardoor heen 'n striepke liep, naar huis te kunnen gaan.
Thuis had Doruske vrouw noch kraai. Niks had-ie. Alleen 'ne hond, 'n paar kippen en 'n varken. De hond keek scheel, de kippen waren oud en het vette varken werd in de week vóór Kerstmis geslacht. De pastoor kreeg er 'n carbonaaike van en de buren bracht Dorus elk jaar 'n kömke zult.
Wie had Doruske als gebuur? Aan de ene kant woonde Janus, die rijk en laat getrouwd was. Die had altijd een groot woord. Hij wist alles, kon alles en was voor d'n duivel en de hel niet bang. De andere buren waren Peer en Sjef. Twee gebroers, die niet getrouwd en bijeen gebleven waren. Van nature waren het echte prulmênnekes, die graag iemand kulden of tot prulgek maakten.
In 1898 was Doruske op 'n winterse ochtend verre van goed en stierf. De pastoor, Janus, Peer en Sjef waren er bij toen Doruske z'ne laatste adem uitblies. Vredig en heel rustig was hij gestorven. Een warme glans lag over z'n geblakerd gezicht. Het was krêk alsof hij lachte en er mooier uitzag dan voor z'n dood. Doruske werd gewassen, met een groot lang wit hemd aangekleed en in 'n houten kist gelegd.
De kist stond op het opkamerke en rustte op twee biezenmatten stoelen. Doruske werd niet alleen gelaten. Overdag was er altijd iemand en 's nachts werd er door twee buren bij gewaakt. Peer en Sjef moesten d'n tweede nacht bij Doruske waken. Van tien uur 's avonds tot 's morgens 'n uur of zeven.
Op de afgesproken tijd waren ze in het sterfhuis aanwezig. De klok stond stil en de spiegel in d'n hêrd was omgekeerd. Voor de voordeur stond 'n strooike, de vensters waren dicht en het vroor 'ne klomp dik. Doruske lag in z'n kistje en op de tafel stond 'ne koffiepot met twee kommetjes. Kommetjes zonder oor en met 'n gescheurde rand. Naast de geëmailleerde koffiepot verhief zich 'n fles met jenever, die gegarneerd werd door twee glaasjes. De fles leek vol en de glaasjes waren groot. "Ge kost er bekant oew voeten in waassen", meenden de gebroers, die eerst 'n bakske koffie dronken en vervolgens naar de fles grepen.
De jenever was lekker. Peer zei niks en Sjef nog minder. Naarmate de inhoud van de snevelfles kleiner werd, kregen ze meer praat. Tegen half twee was de fles bijna leeg! "Ik mêin", zei Peer, "dê tenaacht ons koei moet kalven". "'t Kan goed zên", zei Sjef, terwijl hij het zoveelste glaasje snevel over zijn tong liet glijden.
Het werd weer stil in d'n hêrd. Buiten was het koud en 't vuur van knausten en klippels laaide op. Af en toe spetterde 'n vonk op de rauwe plavuizen. De adem van de hond, die voor de turfbak lag, was hoorbaar en Doruske rustte in vrede.
"Wij mossen Janus, die van niemes skrik hé, 'ns 'n loer drêijen", zei Peer.
"Krêk wê'k docht", zei Sjef. Beiden sloeften ze over het trappeke naar 't opkamerke en plaatsten Doruske met kist en al schuin tegen de muur van 't opkamerke. Daar stond Doruske en hij bleef nog goed staan ook.
Toen Peer het dooie mênneke zo rechtop in z'n kistje zag staan, schrok hij er zelf van. Zachtjes daalden ze het opkamertrapke af, waarna Sjef met 'n goei smeer aan naar Janus, de buurman, zwemelde, hem uit z'n bed klopte en vroeg of hij vannacht, daar hun koei aan het kalven was, alleen bij Doruske durfde te waken.
"Joa gerust", zei Janus, "doar hê'k gin snevel bè nôdig. Ik ben d'r zo". Dat was ook 't geval. Een wijltje later was Janus in het sterfhuis. Zijn luide stem en groot woord vulden d'n hêrd. Na nog wat boeren- en andere praat gingen Peer en Sjef naar hun koeike, dat zogenaamd kalven moest. Janus bleef alleen in d'n hêrd achter.
Het was stil in d'n hêrd. Het vuur knetterde, d'n hond lag bij d'n turfbak en een lege fles stond op tafel. Janus zat op 'nen stoel in de schouw en spierste zo af en toe in 't vuur. Bijna was hij ingedoezeld, toen hij schrok van een getik tegen het opkamerraamke. Hij ging naar buiten, maar zag niks. De maan lachte, de vrieskou sloeg om hem heen en Janus ging weer terug op d'n stoel bij het hêrdvuur zitten. Hij zat nauwelijks of hij hoorde weer datzelfde getik tegen het raamke van het opkamerke. "Verêkt", mompelde hij, kwam weer overeind en ging toen over het trapke naar het opkamerke.
"Wê is de nou. De kiest is weg.
Waor is Doruske
Is ie er tussenuit genêijd?"
Nauwelijks had Janus dit gedacht of hij zag bij het flauwe licht van een bronolielampke Doruske tegen de muur aan staan. Janus schrok gruwelijk, werd lijkbleek, draaide zich om, vloog de trap af en liep zo hard hij kon naar huis toe. Doruske bleef alleen in zijn kistje achter.
Janus kroop met 'n bezweet lijf en 'nen hangende staart naast z'n vrouw in de bedstee. Hij kon echter niet slapen. Steeds zag hij Doruske in z'n kistje met 'n brede glimlach op z'n gebruind gezicht schuin overend tegen de kale muur van het opkamerke staan.
Diezelfde ochtend werd Doruske begraven. Peer en Sjef zeiden niks en Janus, die nauwelijks opzij durfde te kijken, ook niet, toen ze met nog enkele andere buren het stijf boerke naar het kerkhof droegen.
Beschrijving
Door Doruske liep een streepke; hij liet zich door de kwajongens op zijn malse achterwerk slaan.
lied van Wieske Snuf, de schooier.
In 1898 stierf Doruske. Zijn buren Peer en Sjef draaien zijn andere buur Janus een loer, door de dode met kist en al tegen de muur te plaatsen. Janus gaat bij de aanblik verschrikt ervandoor.
lied van Wieske Snuf, de schooier.
In 1898 stierf Doruske. Zijn buren Peer en Sjef draaien zijn andere buur Janus een loer, door de dode met kist en al tegen de muur te plaatsen. Janus gaat bij de aanblik verschrikt ervandoor.
Bron
Roger van Laere, KULHANNES, Liempde 1992, 113-115
Commentaar
voor 1992
Naam Overig in Tekst
Kulhannes 
Kulhannes 
Nillis
Nillis
Doruske
Doruske
Grard Put
Grard Put
Kerksehei
Kerksehei
Piet van Pauwkes
Piet van Pauwkes
Franske van Hoorn
Franske van Hoorn
Wieske Snuf
Wieske Snuf
Janus
Janus
Peer
Peer
Sjef
Sjef
Naam Locatie in Tekst
Mie
Mie
Dijk
Dijk
Boxtel
Boxtel
Datum Invoer
2013-03-01 14:46:20