BRAND021 - Van Sente Brandane

Doe dus die kiel ontran
Entie moede scipman
Van der heetter aermer scaren,
1600 Doe quamen si saen ghevaren
Up eene der bester eerden,
Die oyt mochte gheweerden.
Daer sach yemen selden;
Daer wiessen up die velden
1605 Beede coren vruchten ende wijn
Ende alle vruchten, die moghen zijn,
Sonder ackeren ende graven;
Daer was lettel noot van haven:
Visch was daer ghenouch,
1610 Die daer dat water drouch,
Ende vleesch wilt ende tam,
Al dat nye herte bequam.
Dese jeghenode scone
Was altoos even groene;
1615 Dat es multum bona terre
Ende es gheleghen arde verre
Van alre meinschen conden.
En hadde God tien stonden
Dat scip daer niet ghesent,
1620 So waert ons bleven ombekent.
Doe daer quam Sente Brandaen
Entie hem waren onderdaen,
Hare moethede ende pijne al
Verghinc hem groot ende smal
1625 Mids der zoetheit menigherande,
Die si ontfinghen in dien lande.
Alse Sente Brandaen entie zine
Waren in desen lande fine,
Saghen si eenen berch so hoghe,
1630 Sine consten niet verhoghen,
Sine groote hoocheide;
Hem dochte in der waerheide,
Dat die wolken daer up zweveden;
Ne gheene dinghen, die leveden,
1635 Ne quamen daer up, si en vloghen
Maer teenen hanghenden woghe
Met zorghen si ane vinghen,
Datsi dier up ghinghen.
Die berch was boven scone
1640 Ende hiet Mons Syone;
Daer slouch an der zee vloet;
Nye en was berch so goet.
Daer si dien berch up gaen,
Saghen si an den berch staen
1645 Eene borch so rikelike,
Noint en sach meinsche der ghelike;
Daer saghen si vreeselike draken
Ende lindwormen, die gapen,
Ende hem voer tallen stonden
1650 Dat vier huten monden;
Dese wachten die poorten daer
Maer metten woorden Gods vorwaer
Beval hem Sente Brandaen,
Dat sise in lieten gaen
1655 Ter doren in die huere.
Die bouc seit, dat die muere
Alle waren kerstalijn;
Daer waren letteren steenijn
So vele daer up ghenomen,
1660 Sine consten ten hende comen;
Daer waren ghegoten inne
Bi meesterliken zinne
Van copere ende van eere
Menegherande diere
1665 In dien rinc muer al omme:
Som recht ende some cromme;
Diese eerst ghinc besien,
Hi mochte van vreesen vlien,
Want si hem hute dien muer ghebaren,
1670 Als of si alle levende waren.
Daer stonden alle die dieren,
Die ic noint horde nomen hiere:
Leeuwen, panteeren, tygheren met;
Ooc stonden daer gheset
1675 Eencorne ende lupaerde
Ende beesten van meneghen aerde:
Olifanten, herten ende hinden
Mochtemen daer al vinden;
Ooc stonden daer vele vormen
1680 Van vreeseliken wormen;
In midden dien borghe vloot
Een riviere wel groot,
Die al dwilt dede omme gaen,
Dat niet stille mochte staen;
1685 Si saghen al openbaren,
Die daer commen waren,
Dat die beelden bi wilen spronghen
Ende riepen ende zonghen,
Als of si wech wouden
1690 Ende huten muere varen souden;
Daer stonden meneghe vorme:
Daer waren sulke worme
Half ru ende alf bloot,
Noint sach man des ghenoot.
1695 Noch stont daer onder
Ghegoten menich wonder:
Daer stont die stercke liebaert,
Ic wane, nye dier ghewaert,
En stont daer ghegoten.
1700 Visschen daer ooc vloten
Harde meneghertiere;
Hoort wat dede die riviere:
Herten entie hinden
Vloen daer voor die hasewinden;
1705 Wilde zwijnen liepen daer;
Die jaghere reet hem naer
Al blasende eenen horen;
Hem liepen ooc voren
Menich wonder, so vele,
1710 In caent ghesegghen niet wele.
Daer speelden ooc in den mueren
Orssen, met convertueren,
In eenen rijnghe wijde;
Hem hilden ooc bezijden
1715 Rudders, als of si leveden
Vanen dat daer zweveden;
Daer toe mochtemen daer scauwen
Harde vele vrauwen;
Daer bliesen die wachtaren,
1720 Die ghene, dies onwijs waren,
Waenden, datsi leefden daer.
Ic mach hu segghen over waer:
In dese zale gheheere
Was wonders vele meere:
1725 Daer verlichten die tinnen
Beede buten ende binnen,
Ghelijc dat doet die dach sterre,
Die up rijset so verre;
VIm torren stonden tien male
1730 Up den muere omme die zale;
Die torren die blecten al
Ende muere ende zale groot ende smal,
Alse yser doet in den viere.
Gheen dinc en was daer diere
1735 Dan onghemac ende aermoede;
Meneghe culcte goede
Ende zijdine sporwaren
Saghen si daer te waren,
Die daer hinghen te dien male
1740 Boven die bedden in die zale.
Die vloer van der zalen was
Al gader snee wit glas,
Daer dore blecten die goud male.
Dus rikelic was die zale.
1745 In dien hove vrone
Stonden cedre scone
Ende andre bome so vele,
Dat die zonne niet wele
Schijnen mochte ter eerden;
1750 Daer en mochte niet nat werden.
Dies namen si alle gome.
Onder die ceder bome
So was die acker scone
Ende tallen steden groene;
1755 Daer hinc menich guldin vat;
Noint en was huus bat
Verchiert met dieren dinghen.
Daer mochtemen horen zinghen
Die voghele in allen tijde
1760 In dese borch wijde;
Daer stont midden in een palas:
Ic wane, noint gheen en was
Verchiert also wele;
Ghimmen was daer so vele
1765 Met dierbaren ghesteenten,
Gheset in helps ghebeenten;
Die vloer was saphier ende glas;
Ic wane, noint dinc en was
Ghemaect boven der eerden,
1770 Dat beter mochte weerden
Of dat ghemaect was bat,
Over waer segghic hu dat.
Ghegoten was het van eere;
Het en wert nemmermeere
1775 Ghemaect so goet weerc
No so vaste no so steerc,
Als daer up dien dach
Sente Brandaen sach.
Die moonke besaghen besonder
1780 Dat menichfoudeghe wonder.
In die borch so spronghen
Diere watre; daer zonghen
Molenen, of si hadden tonghen,
So dat al verclonghen
1785 Beede berch ende dal
Ende dat daer bi was over al.
Die bouc seit ons dat,
Dat vloyden int ghewat
Visschen, die daer speelden,
1790 Ende alrande weelden
Waren der borch onderdaen,
Dat scrijft ons Sente Brandaen.
Doe sprac die besijngde capelaen:
"Hets goet, dat wi henen gaen,
1795 Eer wi hier scade ghewinnen;
Mi dincke in minen zinne,
Het en es sonder meester niet
Dit wonder, dat ghi hier siet.
Werden si onser gheware,
1800 Wine moghen hem niet ontfaren,
Sine doen ons sulken aerbeit,
Dat ons die vaert wert leit
Ende ons lijf rauwet.
Dit weerc hevet ghetauwet
1805 Een wonderlic ghedyet,
Dat hem an Gode en keert niet,
Hets van wonderliken zeden;
Si moghen ons bringhen tonvreden,
Alsoo die ghene daden,
1810 Die ons so hadden verladen
Ten berghe, die berrende dan."
Doe bat die stierman,
Sente Brandane ende dien heeren,
Datsi wilden te scepe keeren;
1815 Doe si te scepe waren ghegaen,
So quam hem ghevolcht saen
Een volc van wonderliker ghedane,
Als ons de bouc doet te verstane;
Si hadden wolves tande
1820 Ende hieten Walscherande;
Seere si verbolghen waren,
Datsi hem dus zijn ontvaren.
Hoofde hadden si alse zwijn
Hoe mochten si wonderliker zijn!
1825 Mans handen ende honden been;
Si screyden al in een;
Cranen hals mans buuc vorware,
Onder die voete ru van hare;
Sijdin was al haer ghewant;
1830 Boghen droughen si in die hant
Ende pijle daer in gheset,
Wel gheslepen ende ghewet;
Si hadden langhe baerde;
Si rochelden alle haerde
1835 Alse doen wilde beeren
Hem berau arde zeere,
Dat hem Sente Brandaen
Huut haerre borch was ontgaen.
Doe sprac Sente Brandaen:
1840 "[L]atet tscip al sachte gaen
Hier in desen vliete,
Dat ons niet en sciete
Dit eyselike commer;
Nu heeft mi groot wonder,
1845 Of si Gode kennen yet;
Ic wille weten van hem dbediet."
Up die stavene ghinc hi staen
Hi bemanetse vele saen
Bi Gode ende bi zijnre cracht
1850 Ende bi al, dat hi heeft ghewracht
Ende noint liet gheweerden
In hemele ende in der eerden,
Dat sine met vreden lieten
Tote bi den lande vlieten,
1855 Dat hi hem spreken mochte.
Si leiden vele sochte
Die boghen hute haerre hant
Ende zweghen alle te hant.
Doe vraechde Sente Brandaen:
1860 "Kendi Gode? doet mi verstaen."
Doe sprac een daer onder:
"Brandaen du heves wonder
Dore varen in menich lant;
Nu heeft hu God hier ghesant,
1865 Dien du voor ons minnet.
Hoe wel dattune kinnet,
Wij kenden eer, verstaet dat,
Daer hi in sinen trone sat,
Daer wine saghen alle
1870 Voor Lucifers valle."
Doe sprac Sente Brandaen:
"Dit soudic weder segghen saen,
Maer dat mi bestaet niet;
Een wijs man bescreven liet,
1875 Dinghele dorsten niet beghyen,
Datsi Gode hadden ghesien
In den aensichte zine;
Du wils di domphede pinen;
Ic segghe di te voren,
1880 Du en moghes mi niet verdoren
Met dusdaenre mare;
Dine woorde sijn ongheware
Ende ooc loghenlijc;
God es onghesienlijc.
1885 Du best zeere bedroghen;
Wat hebstu di toe ghetoghen?
Nye en saghen hooghen, dats waer;
God es so wonderlike claer;
Dine hooghen zwijnijn
1890 Waer mochten si commen zijn
Datsi Gode saghen den hoghen,
Dien die ingle niet sien en moghen
Ja in vullen aenghesichte?
Waer saechdine dan te rechte?
1895 Doe hi in eerderike was zone,
Drouch hi in hemeirike crone;
Hier was hi sone ende daer vader;
Nochtan was hi daer al gader
Vader sone helich gheest
1900 Eenich heere ende alre meest.
Du dincs mi ombedacht;
Over al es sine macht:
In hemele ende in diepe afgronde,
Ja ter hellen mense vonde,
1905 Die des gherochte,
Dat hise daer sochte.
Wat wiltu di toe tyen,
Dattu Gode souts hebben ghesien?"
Doe sprac die wonderlike gheest:
1910 "Brandaen, dattu niet ne weets,
Des en wiltu niet betrauwen
Dat sal di noch berauwen;
Ooc suldijs ghewinnen scade;
Den bouc verberrenstu bi onrade,
1915 Daer die waerheit in ghescreven was;
Hoe leede es di worden om das!
Nu hebben ghesien dine oghen,
Dattu doe niet wils gheloven.
Daer omme so doen si wijselike
1920 Ende leven saleghelike,
Die an Gods woorde gheloven,
Al en saghen zijs noint met oghen.
Ja en scrijft ons Sente Jan,
Hoe in Thomase den heleghen man
1925 Tgheloove was te broken?
Al hadt hem God vorsproken,
Doe hem quam die mare,
Dat God verresen ware,
Hi en wildes niet gheloven,
1930 Hi en saecht metten hoghen,
Dat God ware up verstanden;
Hi moest tasten metten handen,
Ende sine wonden also bevaen.
Daer na quam God tote hem saen
1935 Ende seide: "Thomaes, com tast mijn wonden,
Ende zijt ghelovich tallen stonden."
Doe seide die twifeleere:
"Nu so ghelovics Heere,
Dattu best verresen nu."
1940 "Vele te salegher so bestu",
Sprac doe die heleghe Kerst,
"Dattu ghelovende worden best;
Maer wel salich so sijn die,
Die mi nochtan en saghen nye
1945 Ende ghelooven an mi."
Brandaen, nu bedincke di,
Hoe hout dat die heleghe Kerst
Den wel gheloovenden es."
Noch sprac die zwijninen mont:
1950 "Brandaen, ic make di cont,
Waer wi Gode so na ghyen,
Dat wine wel mochten sien:
Dat was doe Lucifer ghedachte,
Dat hi met overdegher crachte
1955 Up den hemele wesen woude
Anders dan hi wesen soude.
Dat en was ons lief no leet mede;
Inghelen waren wi van sulker claerhede,
Dat wi Gode saghen daer,
1960 Dit segghe ic di vorwaer.
Maer met Lucifers valle
So moesten wi vallen alle;
Doe sprac God te handen
Tote ons Walscheranden,
1965 Om dat wi hadden zwijnen moet,
Dat dor doghet niet en doet;
Het heeft eenen bozen list;
Het leit in des goors mist;
Int slijc of yeuwers onreins hel
1970 Daer in es hem also wel,
Alst ware in een reine stede;
Wij verzwijmden ons, dats waerhede,
Recht alse dat onwijse zwijn;
Dies moeten wi hem ghelijc zijn.
1975 Half zijn wi ru ende hondijn,
Hoe mochten wi wonderliker sijn!
Dat verdienden wi daer mede,
Om dat wi des honts zede
In hemelrike beghinghen:
1980 Want van ne gheenen dinghen
En wrought hi den bekenden man,
Sint dat hine nomen can,
Maer hi staet hem zwijghende bi,
Hoe hout hi sinen meester zi,
1985 Dat hi hem eenich scade ghedoet.
Dies gaf ons God dit lant goet
Te zoenen ende te mieden,
Omme dat wi sine scade niet berieden;
Omme dat wi dus stonden stille,
1990 So hebben wi dus onsen wille:
Verlaten so es ons der hellen;
Men sal ons daer niet quellen
Met Lucifers ghesellen,
Die daer die zielen quellen;
1995 Wi hopen ghenadelike
Up Gode van hemelrike."
Doe seide Sente Brandaen:
"Wij waren in huwe borch ghegaen;
Daer saghen wi groote chierheit
2000 Ende arde groote rijcheit,
Die daer es ghenouch;
Diet daer al te gader drouch
Hi was vroet ende wel bedacht.
God heeft ons met zijnre cracht
2005 Van danen so wel gheleet;
So dat ict alre best weet,
Dat wi daer niet en namen,
Dies wi ons dorven scamen
Of in pinen dorven comen;
2010 Wi en hebben hu niet ghenomen,
Dies weet God die waerheit;
Waers ooc yet, dat ware mi leit.
En hadde God met zijnre cracht,
Die ons hier hevet bracht,
2015 Die draken niet ghebonden,
Si hadden ons verslonden,
Daer wi ter poorten ghinghen in.
Nu wondert mi in minen zin,
Waer ghi waert ghevaren,
2020 Doe wi in huwe borch waren."
Doe sprac een Walscherant:
"Wi waren in een ander lant
Over een wout ghevaren
Met LX groote scaren
2025 In dat lant ten draken;
Wel vele onghemaken
So hebben wi alle daer ghedaen;
Wi waren daer wel naer ghevaen.
Si daden ons meneghen toren:
2030 Met spotte namen si ons ooren,
Dat segghen wi te waren;
Dies waren wi daer ghevaren
Ende hebben met hem ghevochten,
Aldaer wise sochten;
2035 Wi hadden groot volc heere;
Si brochten ooc ter weere
Harde vele crachten:
Weghen ende grachten
Hadden si alle beleghet;
2040 Si en waren nye so ontweghet
No in so grammen moede,
Sint dat hem God die goede
Ghedoghede den twifel,
Dat si moesten metten duvel.
2045 Wij en segghen hu nemmeere,
Of du en wils weder keeren
Tote onser borch van prijse;
Daer willen wi eere bewijsen."
"Neen wi niet; wi willen varen,
2050 Daer ons God moet bewaren",
Sprac die goede Sente Brandaen,
"Ende Gode volen so moetti gaen."

Brandaan komt in een geweldig land terecht. Hij gaat er met zijn reisgenoten een prachtige burcht binnen. Het is overal zo overweldigend mooi dat de monniken argwaan krijgen en ze aan Brandaan vragen naar het schip terug te gaan. Dan komen ze de Walseranden tegen. Walseranden zijn wezens met een kop van een zwijn, poten van een hond, de hals van een kraanvogel, harige voeten en mensenhanden en een mensenromp. De Walseranden zijn de engelen die tijdens de val van Lucifer neutraal bleven, zij zijn voor straf door God verandert in de wezens die ze nu zijn.

E. Bonebakker (ed.), Van Sente Brandane, naar het Comburgsche en het Hulthemsche handschrift. Amsterdam, 1894.

1380-1425

De indeling van de tekst is overgenomen uit: De reis van Sint Brandaan. Een reisverhaal uit de twaalfde eeuw, W. Wilmink (vert.) en W.P. Gerritsen (inl.). Amsterdam, 1996.

Brandaen    Brandaen   

[Brandaan]    [Brandaan]   

God    God   

Mons Syone    Mons Syone   

Walscherande    Walscherande   

[Walseranden]    [Walseranden]   

Lucifer    Lucifer   

Sente Jan    Sente Jan   

[Sint-Jan]    [Sint-Jan]   

Thomas    Thomas   

[Christus]    [Christus]   

[Sion]    [Sion]   

2013-03-01 14:46:20