Hoofdtekst
Van 'n olle schipper.
Was rais 'n olle schipper, dei mit zien schuit op zee vour. Hai kreeg störmsweer, wacht'n (1) sloug'n over 't dek en ien 't ên 't schip ien stuk'n. Schipper redde hom op 'n stuk holt en dreef doarmit aan land. D'r kwam 'n groote wacht en sloug hom teeg'n scharmpoal'n (2) aan dei veur diek ston'n. Hai kreeg 'n poal te pak'n en klousterde aan land. Krekt vloog er 'n zeemiw stoef (3) aan hom lans. Hai greep hom ien vlucht en stook hom ien buus. Dou kwam 'n boer mit 'n woag'n diek lans joag'n en schipper vroug dei, of hai mitvoar'n (4) moch. "Nee," zee boer, "dat ken nait best dizze raais: moar ik zai dat ie nat ben'n; mien ploats staait hier vlak bie; goa doar hên en zeg teeg'n mien vrouw, dat ie joe wat dreug'n mout'n bie 't vuur en dat zai joe wat te eet'n geft."
Dou schipper ien boer zien hoes kwam, zat er 'n Roomsche pestoor bie vrouw. Schipper dee zien bosschop (5) en vrouw zee dat hai maor op zoller goan mös. Man kröste mit zien natte pak op zoller en dou hai doar was zag hai deur 'n glief (6) tusk'n plank'n wat er ien koamer veurvil. Pestoor en vrouw waz'n van plan aan 't dikdak'n (7) te goan. Zai brocht 'n pôvverd (8), 'n stuk broad'n vlaaisch en drei vlesschen wien op toavel. "Hè," docht schipper, "dat liekt wat; 'k wol dat 'k miteet'n moch," en 't woater laip man om tan'n, want hai har ien gain twei doag'n wat anners over toom had as 'n stuk hardbrood.
Onverwachts, en veur zien vrouw en pestoor veul te gouw, kwam boer thoes. Dou vrouw hom aankoom'n heurde, brocht zai ain, twei, drei pôvverd ien schud'lkoamer (9), 't vlaaisch achter op schud'lkoamer en vlessch'n wien ien melk'nkoamer. Praister kroop ien 'n kist, dei bie deur ston'. Dou boer ien koamer kwam, was al'ns krekt beredderd; maor schipper har deur zien glief ook krekt al'ns zain. Boer vroug zien vrouw: "Woar is dei olle schipper, dei 'k hier hên stuurd heb om hom wat te dreug'n en wat te eet'n?" "Dei is op zoller," zee 't wief, "doar wol hai laifst hên." "Zoo," zee boer, "nô, hoal hom den maor 'rais heer." Schipper kwam van zoller of en kreeg 'n stoul bie 't vuur. Dou 'r 'n oog'nblikje zeet'n har, gaf er zien miw, dei 'r nog ien buus har, 'n kniep, zoodat 't baist begunde te schriw'n. "Wat hei-je doar bie joe?" vroug boer. "'n Woarzegger," zee man en lait zien vogel nog 'rais 'n moal schriw'n. "Wat zegt hai doar den?" vroug boer. "Hai zegt," zee schipper, "dat 'r ien schud'lkoamer 'n pôvverd staait." "Dat zal 'r wel nait road'n hem'n," zee boer, "wie hem'n ien gain twei joar 'n pôvverd had; maor maaid ken veur oarighaid wel 'rais zain, wat er van aan is." Maaid ging hên en kwam terug mit 't bericht dat er goud en wel 'n pôvverd ien schud'lkoamer ston'. "Da's oarig," zee boer, "nô dei pôvverd ken'n wie wel bruuk'n: hoal hom moar heer, maaid." Maaid brocht pôvverd op toavel. Schipper lait zien miw weer schriw'n en boer vroug: "Wat zegt hai nô den?" "Hai zegt," zee schipper, "dat er 'n stuk broad'n vlaaisch achter schud'lkoamer staait." "Dizze raais het hai vast mis," zee boer, "wie hem'n ien gain drei joar broad'n vlaaisch ien hoes had; maor maaid ken makkelk zain." Maaid ging hên en kwam terug mit bosschop: "Staait 'n mooi stuk vlaaisch achter op schud'lkoamer." "'t Wordt mie dol genog," zee boer, "hoal 't maor op toavel, maaid, 't zel wel goud smoak'n bie pôvverd." 't Vlaaisch kwam op toavel, maor schipper was nog nait te vree en weer schriwde zeemiw. "Joen woarzegger wait nog wat," zee boer, "wat het 'r nô nog?" "Hai zegt, dat er drei vlessch'n wien ien melk'nkoamer stoan," zee schipper. "'k Zol zeg'n, dat 't nait kon," zee boer, "wie hem'n, 'k wait nait ien hou lank gain wien ien hoes had; maor môs maor weer zain, maaid." Maaid ging hên en joawel, vlessch'n wien waz'n ook present. "'t Is verboaz'nd," zee boer, "as 'k er zulms nait bie was, zô'k 't nait loov'n ken'n: dei woarzegger is geld weerd; môs vlessch'n maor weer op toavel brengen, maaid; 'n glas wien valt goud bie 't eet'n." Wien kwam op toavel. Boer zien vrouw zee niks, maor zag zoo lelk (10) as 'n pachter op zwart zoad. Zai begreep dei woarzeggerei wel, maor dus (11) niks zeg'n.
Onner 't eet'n vroug boer aan schipper wat hai veur zien waorzegger hem'n wol. "'n Peerd mit 'n woag'n en dei olle kist, dei doar bie deur staait," was 't antwoord. "Da's akkoord," zee boer, en noa 't eet'n sjouwd'n ze kist op woag'n en spand'n doar 'n peerd veur. Schipper har 't hoastig en trok of: hai wol er maor nait bie weez'n, dat boer op zien aig'n holtje 'n prouf nam mit woarzeggerei van zien Hörnhoester hoan (12), dei der hom zoo duur ien moag smeerd har. Hai vour diekweg lans en noa 'n pooske zee hai: "Kom, dei olle kist is maor ballast, dei wi'k ien zee gooi'n." Praister, dei nog altied ien kist zat en 't nait te best noa zien zin har, worde benouwd en raip: "Loat mie d'r oet! Loat mie d'r oet!" "'t Is ja krekt, of er ain ien kist zit," zee boer*, "stellig 'n gouwdaif, dei boer besteel'n en misschain wel vermoord'n wol: nô, dei mout maor mit ien 't woater." Dou hai nog 'n luddik êndje voar'n har, hil hai stil en zee: "Hier mout 't maor weez'n, hier ken 'k kist 't best van woag'n of en ien zee krieg'n." Praister begunde weer te jammer'n en raip: "Ach, loat mie d'r oet, loat mie d'r oet! Zel joe zooveul geld geev'n as joen peerd trek'n ken." "Doar wordt 't anners van," zee schipper, "dat ken 'k nait ofsloag'n." Hai mouk kist oop'n en tierde hom (13) hail verwonnerd dat hai pestoor zag. "Wel, menheer pestoor, zit ie doar ien? Ie hem'n joe al 'n oarig logies oetzocht, mou'k zeg'n en 'k har omtrent 'n schipper van joe moakt ook. Nô 't is nog goud veur joe ofloop'n en wie zel'n maor vô't noa joen hoes voar'n, den ken'n wie doar ons zoakjes oet 'nkanner moak'n. Zoo lank mou-je maor ien kist bliev'n." Hai vour noa pasterei en kreeg doar zien geld.
Dou vour hai noa 'n harbarg en vroug of hai doar wel wat bliev'n kon. Dat kon noatuurelk wel, zoo lank as hai maor geld op zak har, en hai bleef doar. En hai verpierewoaide en verkatjeflikte doar ien 'n korte tied al zien geld en zien peerd en woag'n op koop tou, op achtehalf cent noa. Doar kofte hai veur 'n half stuver schietkruud, veur 'n half stuver stempelkruud en veur 'n half stuver stoet (14) veur. 's Oav'ns zee hai teeg'n kastelains maaid, woar hai hail groot mit was: "Goa doe maor noa ber" en schipper bestreek 't vuur (15). Dou hai dat doan har, streuide hai wat schietkruud om heerd tou, at zien stoet op en ging ook noa ber.
Annerdoagsmörns kwam maaid bie askedob (16) om keers aan te steek'n; maor pas was ze d'r mit te wark, of zai begunde te schiet'n dat joe 't 'n oard har en kon keers nait aankrieg'n. Zai raip knecht om heur te help'n, maor pas was dei d'r mit aan gang, of hai môs ook krekt as maaid. Hai raip vrouw en dei perbairde 't ook; maor 't was weer dik mis. Zai raip heur man. Dei kwam en 't laip mit hom ook al niks beter of as mit anner'n. "Wel verdroaid!" zee hai, "hou mou-wie doar mit aan?" Ien 't ên zee maaid: "Wie hem'n hier nog 'n domenie ien hoes: da's 'n eerwoardig man: dei zel keers doch wel opkrieg'n ken'n zunner dat hai zoo onfersounelk van achter'n mout." Domenie kwam, deftig en eerwoardig genog, maor 't hulp hom niks: 't laip mit hom gain hoar beter of as mit anner'n. Zai word'n kant verleeg'n mit 'nkanner. Maaid zee: "'k Wol om vief-en-twintig guld'n dat 't over en keers op was." "Ik om vieftig," zee knecht. "Ik om honnerd," zee vrouw. "Ik om tweihonnerd," zee kastelain "En ik heb er vairhonnerd veur over," zee domenie. Dou zee maaid: "Wie hem'n hier nog 'n olle schipper, wel (17) wait of dei d'r gain road op wait; ik zel hom hoal'n." Schipper kwam en zai beloofd'n hom 't geld dat zai oetsprook'n har'n as hai heur help'n kon. "Da's goud," zee hai, "ik zai d'r wel kloar'n tou," en hai streuide wat stempelkruud om heerd tou. Dou was 't weer kloar en kon'n ze keers aankrieg'n. Schipper kreeg zien geld, maor dou joug'n ze hom 't hoes oet, want zai begund'n d'r arg ien te krieg'n, wel (17) heur dei pôts bakt har.
Hai trok noa 'n anner harbarg en verzoop en verzwierde doar weer zien geld; hai was haile doag'n zoo doen (18) as 'n kakstoul en lag veur miroakel ien 't stroo. Ien 't ên kwam zien wief d'r mit 'n schietkoar op of, sleepte hom doar op en krôide hom noa hoes.
1. golven. 2. zeewering van palen. 3. rakelings. 4. meerijden. 5. boodschap. 6. spleet. 7. smullen. 8. zeker meelgebak. 9. bergplaats van het vaatwerk. 10. leelijk. 11. dorst. 12. Hornhuizer hoenders is een schertsende naam voor: zeemeeuwen. 13. toonde zich, hield zich. 14. brood. 15. rekende het vuur in. 16. aschkuil. 17. wie. 18. dronken. * lees: schipper
Was rais 'n olle schipper, dei mit zien schuit op zee vour. Hai kreeg störmsweer, wacht'n (1) sloug'n over 't dek en ien 't ên 't schip ien stuk'n. Schipper redde hom op 'n stuk holt en dreef doarmit aan land. D'r kwam 'n groote wacht en sloug hom teeg'n scharmpoal'n (2) aan dei veur diek ston'n. Hai kreeg 'n poal te pak'n en klousterde aan land. Krekt vloog er 'n zeemiw stoef (3) aan hom lans. Hai greep hom ien vlucht en stook hom ien buus. Dou kwam 'n boer mit 'n woag'n diek lans joag'n en schipper vroug dei, of hai mitvoar'n (4) moch. "Nee," zee boer, "dat ken nait best dizze raais: moar ik zai dat ie nat ben'n; mien ploats staait hier vlak bie; goa doar hên en zeg teeg'n mien vrouw, dat ie joe wat dreug'n mout'n bie 't vuur en dat zai joe wat te eet'n geft."
Dou schipper ien boer zien hoes kwam, zat er 'n Roomsche pestoor bie vrouw. Schipper dee zien bosschop (5) en vrouw zee dat hai maor op zoller goan mös. Man kröste mit zien natte pak op zoller en dou hai doar was zag hai deur 'n glief (6) tusk'n plank'n wat er ien koamer veurvil. Pestoor en vrouw waz'n van plan aan 't dikdak'n (7) te goan. Zai brocht 'n pôvverd (8), 'n stuk broad'n vlaaisch en drei vlesschen wien op toavel. "Hè," docht schipper, "dat liekt wat; 'k wol dat 'k miteet'n moch," en 't woater laip man om tan'n, want hai har ien gain twei doag'n wat anners over toom had as 'n stuk hardbrood.
Onverwachts, en veur zien vrouw en pestoor veul te gouw, kwam boer thoes. Dou vrouw hom aankoom'n heurde, brocht zai ain, twei, drei pôvverd ien schud'lkoamer (9), 't vlaaisch achter op schud'lkoamer en vlessch'n wien ien melk'nkoamer. Praister kroop ien 'n kist, dei bie deur ston'. Dou boer ien koamer kwam, was al'ns krekt beredderd; maor schipper har deur zien glief ook krekt al'ns zain. Boer vroug zien vrouw: "Woar is dei olle schipper, dei 'k hier hên stuurd heb om hom wat te dreug'n en wat te eet'n?" "Dei is op zoller," zee 't wief, "doar wol hai laifst hên." "Zoo," zee boer, "nô, hoal hom den maor 'rais heer." Schipper kwam van zoller of en kreeg 'n stoul bie 't vuur. Dou 'r 'n oog'nblikje zeet'n har, gaf er zien miw, dei 'r nog ien buus har, 'n kniep, zoodat 't baist begunde te schriw'n. "Wat hei-je doar bie joe?" vroug boer. "'n Woarzegger," zee man en lait zien vogel nog 'rais 'n moal schriw'n. "Wat zegt hai doar den?" vroug boer. "Hai zegt," zee schipper, "dat 'r ien schud'lkoamer 'n pôvverd staait." "Dat zal 'r wel nait road'n hem'n," zee boer, "wie hem'n ien gain twei joar 'n pôvverd had; maor maaid ken veur oarighaid wel 'rais zain, wat er van aan is." Maaid ging hên en kwam terug mit 't bericht dat er goud en wel 'n pôvverd ien schud'lkoamer ston'. "Da's oarig," zee boer, "nô dei pôvverd ken'n wie wel bruuk'n: hoal hom moar heer, maaid." Maaid brocht pôvverd op toavel. Schipper lait zien miw weer schriw'n en boer vroug: "Wat zegt hai nô den?" "Hai zegt," zee schipper, "dat er 'n stuk broad'n vlaaisch achter schud'lkoamer staait." "Dizze raais het hai vast mis," zee boer, "wie hem'n ien gain drei joar broad'n vlaaisch ien hoes had; maor maaid ken makkelk zain." Maaid ging hên en kwam terug mit bosschop: "Staait 'n mooi stuk vlaaisch achter op schud'lkoamer." "'t Wordt mie dol genog," zee boer, "hoal 't maor op toavel, maaid, 't zel wel goud smoak'n bie pôvverd." 't Vlaaisch kwam op toavel, maor schipper was nog nait te vree en weer schriwde zeemiw. "Joen woarzegger wait nog wat," zee boer, "wat het 'r nô nog?" "Hai zegt, dat er drei vlessch'n wien ien melk'nkoamer stoan," zee schipper. "'k Zol zeg'n, dat 't nait kon," zee boer, "wie hem'n, 'k wait nait ien hou lank gain wien ien hoes had; maor môs maor weer zain, maaid." Maaid ging hên en joawel, vlessch'n wien waz'n ook present. "'t Is verboaz'nd," zee boer, "as 'k er zulms nait bie was, zô'k 't nait loov'n ken'n: dei woarzegger is geld weerd; môs vlessch'n maor weer op toavel brengen, maaid; 'n glas wien valt goud bie 't eet'n." Wien kwam op toavel. Boer zien vrouw zee niks, maor zag zoo lelk (10) as 'n pachter op zwart zoad. Zai begreep dei woarzeggerei wel, maor dus (11) niks zeg'n.
Onner 't eet'n vroug boer aan schipper wat hai veur zien waorzegger hem'n wol. "'n Peerd mit 'n woag'n en dei olle kist, dei doar bie deur staait," was 't antwoord. "Da's akkoord," zee boer, en noa 't eet'n sjouwd'n ze kist op woag'n en spand'n doar 'n peerd veur. Schipper har 't hoastig en trok of: hai wol er maor nait bie weez'n, dat boer op zien aig'n holtje 'n prouf nam mit woarzeggerei van zien Hörnhoester hoan (12), dei der hom zoo duur ien moag smeerd har. Hai vour diekweg lans en noa 'n pooske zee hai: "Kom, dei olle kist is maor ballast, dei wi'k ien zee gooi'n." Praister, dei nog altied ien kist zat en 't nait te best noa zien zin har, worde benouwd en raip: "Loat mie d'r oet! Loat mie d'r oet!" "'t Is ja krekt, of er ain ien kist zit," zee boer*, "stellig 'n gouwdaif, dei boer besteel'n en misschain wel vermoord'n wol: nô, dei mout maor mit ien 't woater." Dou hai nog 'n luddik êndje voar'n har, hil hai stil en zee: "Hier mout 't maor weez'n, hier ken 'k kist 't best van woag'n of en ien zee krieg'n." Praister begunde weer te jammer'n en raip: "Ach, loat mie d'r oet, loat mie d'r oet! Zel joe zooveul geld geev'n as joen peerd trek'n ken." "Doar wordt 't anners van," zee schipper, "dat ken 'k nait ofsloag'n." Hai mouk kist oop'n en tierde hom (13) hail verwonnerd dat hai pestoor zag. "Wel, menheer pestoor, zit ie doar ien? Ie hem'n joe al 'n oarig logies oetzocht, mou'k zeg'n en 'k har omtrent 'n schipper van joe moakt ook. Nô 't is nog goud veur joe ofloop'n en wie zel'n maor vô't noa joen hoes voar'n, den ken'n wie doar ons zoakjes oet 'nkanner moak'n. Zoo lank mou-je maor ien kist bliev'n." Hai vour noa pasterei en kreeg doar zien geld.
Dou vour hai noa 'n harbarg en vroug of hai doar wel wat bliev'n kon. Dat kon noatuurelk wel, zoo lank as hai maor geld op zak har, en hai bleef doar. En hai verpierewoaide en verkatjeflikte doar ien 'n korte tied al zien geld en zien peerd en woag'n op koop tou, op achtehalf cent noa. Doar kofte hai veur 'n half stuver schietkruud, veur 'n half stuver stempelkruud en veur 'n half stuver stoet (14) veur. 's Oav'ns zee hai teeg'n kastelains maaid, woar hai hail groot mit was: "Goa doe maor noa ber" en schipper bestreek 't vuur (15). Dou hai dat doan har, streuide hai wat schietkruud om heerd tou, at zien stoet op en ging ook noa ber.
Annerdoagsmörns kwam maaid bie askedob (16) om keers aan te steek'n; maor pas was ze d'r mit te wark, of zai begunde te schiet'n dat joe 't 'n oard har en kon keers nait aankrieg'n. Zai raip knecht om heur te help'n, maor pas was dei d'r mit aan gang, of hai môs ook krekt as maaid. Hai raip vrouw en dei perbairde 't ook; maor 't was weer dik mis. Zai raip heur man. Dei kwam en 't laip mit hom ook al niks beter of as mit anner'n. "Wel verdroaid!" zee hai, "hou mou-wie doar mit aan?" Ien 't ên zee maaid: "Wie hem'n hier nog 'n domenie ien hoes: da's 'n eerwoardig man: dei zel keers doch wel opkrieg'n ken'n zunner dat hai zoo onfersounelk van achter'n mout." Domenie kwam, deftig en eerwoardig genog, maor 't hulp hom niks: 't laip mit hom gain hoar beter of as mit anner'n. Zai word'n kant verleeg'n mit 'nkanner. Maaid zee: "'k Wol om vief-en-twintig guld'n dat 't over en keers op was." "Ik om vieftig," zee knecht. "Ik om honnerd," zee vrouw. "Ik om tweihonnerd," zee kastelain "En ik heb er vairhonnerd veur over," zee domenie. Dou zee maaid: "Wie hem'n hier nog 'n olle schipper, wel (17) wait of dei d'r gain road op wait; ik zel hom hoal'n." Schipper kwam en zai beloofd'n hom 't geld dat zai oetsprook'n har'n as hai heur help'n kon. "Da's goud," zee hai, "ik zai d'r wel kloar'n tou," en hai streuide wat stempelkruud om heerd tou. Dou was 't weer kloar en kon'n ze keers aankrieg'n. Schipper kreeg zien geld, maor dou joug'n ze hom 't hoes oet, want zai begund'n d'r arg ien te krieg'n, wel (17) heur dei pôts bakt har.
Hai trok noa 'n anner harbarg en verzoop en verzwierde doar weer zien geld; hai was haile doag'n zoo doen (18) as 'n kakstoul en lag veur miroakel ien 't stroo. Ien 't ên kwam zien wief d'r mit 'n schietkoar op of, sleepte hom doar op en krôide hom noa hoes.
1. golven. 2. zeewering van palen. 3. rakelings. 4. meerijden. 5. boodschap. 6. spleet. 7. smullen. 8. zeker meelgebak. 9. bergplaats van het vaatwerk. 10. leelijk. 11. dorst. 12. Hornhuizer hoenders is een schertsende naam voor: zeemeeuwen. 13. toonde zich, hield zich. 14. brood. 15. rekende het vuur in. 16. aschkuil. 17. wie. 18. dronken. * lees: schipper
Onderwerp
AT 1358C - Trickster Discovers Adultery: Food Goes to Husband Instead of Paramour 
AT 1358C - Trickster Discovers Adultery: Food Goes to Husband Instead of Paramour 
ATU 1358C - Trickster Discovers Adultery: Food Goes to Husband Instead of Lover
ATU 1358C - Trickster Discovers Adultery: Food Goes to Husband Instead of Lover
Beschrijving
Een op zee vergane schipper spoelt aan, weet een zeemeeuw te grijpen en wordt door een boer naar zijn huis verwezen om op te drogen. De boerin heeft echter bezoek van de pastoor en stuurt de schipper naar zolder. Dan komt de boer en de schipper ziet door een spleet de boerin alles verstoppen, wordt binnengenodigd door de boer en doet alsof de meeuw hem zegt, waar de verstopte dingen staan. De verbaasde boer koopt de "waarzegger" voor paard en wagen en de kist, waarin de pastoor zit, die veel geld geeft voor zijn vrijlating. Dit jaagt de schipper er doorheen in de herberg, maar hij weet weer geld te verdienen door in de haard "schietkruud" te strooien, waardoor iedereen, die het vuur wil aanmaken, begint te "schieten" (winden laten), en het vervolgens met stempelkruid op te heffen. Maar ook dit geld heeft hij er zo doorheen gejaagd en zijn vrouw moet hem met de mestkar komen ophalen
Bron
G.J. Boekenoogen 'Nederlandse sprookjes en vertelsels' in: Volkskunde 13 (1901), pp. 202-205 N°7
Motief
K114 - Pseudo-magic oracular object sold.
K114 - Pseudo-magic oracular object sold.
K1574 - Trickster as sham magician buys chest containing hidden paramour.
K1574 - Trickster as sham magician buys chest containing hidden paramour.
D1413.17 - Magic adhesive stone.
D1413.17 - Magic adhesive stone.
Commentaar
1800-1804 (zie opm.)
Groningse bewerking door Johannes Onnekes van het verhaal van Trijntje Soldaats dat later verscheen in Het Boek van Trijntje Soldaats.
Trickster Discovers Adultery: Food Goes to Husband Instead of Paramour; AT 1358B Husband Carries Off Box Containing Hidden Paramour
Datum Invoer
2013-03-01 14:46:20