BOEKV091 - Van het Roovershol.

Van het Roovershol
D'r was rais ainmoal 'n kastelain, dei bie nacht deur 'n bosch ging. Dou 'r 'n ên (1) hên was, wordde hai 'n stuk of vair kerels gewaar, die hom nait al te goud veurkwam'n. Hai verschoelde hom achter 'n boom en zag, dat de kerels op 'n anner boom tou laip'n, woar 'n dikke vlint (2) achter lag. Ain van heur raip dreimoal: "Halleluja; vlaig oop'n!" en op slag kantelde vlint overzied en d'r kwam 'n gat veur'n daag, woar zai alle vair ienkroop'n
Kastelain hai veur eerst genog zain en ging ziens weegs. Annerdoagsnachts evenwel was hai weer op zien post. Hai huft nait lank wachten, of doar kwam'n kerels weer aan, laip'n op vlint tou en ain riep weer dreimoal: "Halleluja, vlaig oop'n!" Krekt as veurige keer kantelde vlint overzied en kerels word'n weer wêg ien 't gat.
Noa 'n toerke kwam'n ze d'r weer oet en ging'n vôt. Kastelain wachtte nog 'n reut, of ze ook terug kwam'n, maor dou allens rustig bleef, trok hai drieste schoun'n aan en laip ook op vlint of. Zoo as hai 't van dei anner'n heurd har, raip hai ook dreimoal achter'nkanner: "Halleluja, vlaig oop'n!" en, ja wel, vlint kantelde om en mouk 't gat bloot. Kastelain kroop er ien, stook'n lanteerntje, dat er oet veurzorg bie hom stook'n har, aan en ging hail veurzichtig, voutje veur voutje, verder. Hai kwam ien 'n hol en zag vôt wel, dat 't 'n roovershol was. Overal ien 't rontom, ston'n zak'n mit geld, meer as hai tel'n kon. Hai docht: "Da's veur mie ook krekt zoo goud as veur joe, moatjes," nam 'n goue sjouw op nek en ging noa hoes.
Annerdoags ging hai noa 'n boer ien zien buurt en vroug om 'n spientvat (3) te lain. Boer die (4) hom ain en hai ging noa hoes en meette zien geld. 't Spientvat wordde ien regel bruukt om swieneet'n of te meet'n en d'r zat nog wel swienmeel op boom. Doar bakte 'n rieksdoaler ien vast, zunner dat kastelain 't vernam. Dou dei 't mit meet'n doan har, brocht er 't spientvat terug. Boer von' al hail gouw rieksdoaler. "Mien laive gortpot!" zeeder, "hou komt dei rieksdoaler ien 't spientvat? 't Is krekt, of kastelain aan 't geld meet'n west het mit 't spientvat. Staait dei d'r zoo roem veur?"
Volg'nde nacht dee kastelain weer 'n raais noa 't roovershol en houl nog 'n goue dracht geld, nog veul meer as veurige moal. Annerdoags ging hai weer noa boer om 't spientvat. Hai kreegt 't weer mit en d'r zat ook weer swienmeel ien om. Kastelain ging weer aan 't geldmeet'n en dizze raais bleev'n er twei rieksdoalers aan boom vastzit'n, dei weer deur boer von'n en ien buus (5) stook'n word'n. "Dei blikgat!" zee boer bie hom zulms, "het man al weer aan 't geld meet'n west; da's ja zeldzoam! doar mou'k (6) meer van wait'n." Hai ging noa kastelain tou en vroug hom op man of: "Woar mout'n ie ainlieks (7) mien spientvat veur brouk'n?" "Joen spientvat?" hakkelde kastelain, "woar ik joen spientvat veur bruuk'n mout? Och, dei, wel dei mout ik bruuk'n veur ... veur eerappels meet'n." "Zoo," zee boer, "ik dacht anners, of ie hom ook sums bruuk'n moz'n om joen geld te meet'n." "Geld meet'n, geld meet'n, hou koom'n ie doar zoo bie?" vroug kastelain. En keek raar op, dat boer lont rook'n har. "Ja," zee boer, "ik heb al tou tweimaol tou geld op boom van spientvat von'n en dat het mie op 't idee brocht." "Nô," zee kastelain, "om joe de zuuvere woarhaid te zeg'n: ik meet er ook mien geld mit, moar ie mout'n 't maor nait verder vertel'n." "Nee," zee boer, "das goud, moar hou koom'n ie aan al dat geld?" "Och," zee kastelain, "dat heb 'k maor veur 't hoal'n." "No," zee boer, "'k mog wel lied'n, dat 'k er ook zoo veur ston; kenj' mie dat kunstje nait leer'n?" "Jao wel!" zee kastelain, "ik zel joe 't wel wiez'n; koom mör'noavend om elf uur maor bie mie aan, den zel'n wie elk 'n goue dracht hoal'n." Dat ging aan, boer houl kastelain of en zai houl'n elk 'n goue pong (8) geld oet 't roovershol.
Dou roovers terugkwam'n, markt'n zai, dat er gounent (9) bie zak'n west har'n. Doar waz'n zai noatuurelk niks op gesteld en zai legd'n mit 'nkanner over, hou zai dei ongenuigde gâst'n 't best vang'n zol'n. Zai zet'n hier en doar ien heur hôl strik'n van stark kramdroad (10) en ging'n dou weer vôt.
Onnertusschen har boer, dei wat hail begeerliek oetval'n was, docht: "Ik ken nog best wat geld bruuk'n; ik goa d'r van nacht weer op of en ken kastelain er wel bie mist'n."
Zoo gezegd, zoo gedoan. Hai kwam ien 't hol, maor har ongelukkig gain licht mitnoom'n, zoodat 't nait lank duurde, of hai har hom ien strik'n vasttuurt (11) en kon nait weer lös koom'n, hai mog wrik'n en trek'n zoo veul as hai wol. Noa 'n toerke heurde hai, dat roovers terugkwam'n. 't Swait brook hom oet van benauwdhaid en hai kroop achter'n poar zak'n mit geld.
Dou roovers ien 't hol kwam'n, zag'n ze op slag, dat er wat mit heur strik'n te doun was. Zai ging'n aan 't zuik'n en von'n al hail gouw heur man. "Zie zoo," zied'n ze, "vogel ien knip, da's ja best; doe zelt ons nait weer lastig val'n, moatje; doar zel'n wie veur zörg'n!"
Boer jammerde en schriwde moord over hoalstok (12), maor roovers kreeg'n hom, lêgd'n hom op 'n toavel en sneed'n hom ien vair stuk'n, dei ze ien 'n houk van 't hôl gooid'n.
't Wordde noatuurelk gouw ruchtboar ien dei buurt, dat er maor zoo ainsklaps 'n boer weg word'n was. Ain zee er dit van en anner dat en 't haile loug (13) was ien weer, om hom weer op te zuik'n. Hai wordde nar'ns (14) von'n.
Kastelain docht er 't zienent van en besloot zoak rais op zien aig'n holtje wat noader te onnerzuik'n. Hai ging 's nachts weer nao 't roovershol tou. Dou'r d'r was, stook 'r zien licht aan en keek veurzichtig om hom tou. Dou zag er al dei strik'n en 'n oogenblik loater von' hai ook dei vair stuk'n van boer. "Doe bis doar lelk te moat (15) koom'n," zeeder, die (16) stuk'n ien 'n zak en laip er mit vôt.
Dou er ien 't loug kwam, zag hai dat 'n schoumoaker nog drok aan 't wark was en doarbie zong as 'n liester. "Hou nô, boas, nog op loat'n oavend aan 't wark en doarbie zoo vrooliek?" "Jao, man," zee boas, "ik ben aan 't geld verdain'n, en den gaait mie 't altied krekt noa kop." "Weeje (17) ook wel wat geld van mie verdain'n?" vroug kastelain. "Wel geern, man!" zee boas, "woar mit?" "Dat ze'k joe zeg'n," zee kastelain, "maor ie mout'n d'r gain woord van vertel'n, dat mout'n ie mie mit hand en mond beloov'n." "Doar huif ie gain zörg ien te hem'n," zee boas, "as 'k er wat oan verdain'n ken, ben 'k zoo gesloot'n es 'n boeskool (18) van drei bload'n." "Zich rais," (19) zee kastelain, "'k heb hier 'n dooie kerel ien zak en dei is ien vair stuk'n. As ie dei rai netjes weer ien 'nkanner flik'n mit pikdroad, den ze'k joe honnerd gul'n geev'n." "Da's akkoord," zee boas, "geef mie kerel maor op en koom mit 'n poar uur weerom, den zel er zoo knapjes aan 'nkanner lapt weez'n dat gain mensch er meer van zain ken." "No," zee kastelain, "da's best, heur, doar hei-je (20) kerel, maor mondje dicht, heur." "Doar ken-je op reek'n," zee boas en teeg dapper mit zien dooie kerel aan 't wark. Kastelain ging noa hoes en dou 'r mit 'n poar uur terug kwam, was boer weer krekt zoo goud, as er altied west har, behalve dat er gain leev'n meer ien was. Kastelain trok hom wat van klair (21) aan dei hai oet 't hol mitnoom'n har, stopte hom weer ien zak, gaf boas zien honnerd gul'n en ging mit zien vracht op stap. Hai mouk, dat er dicht bie ploats kwam, waar boer woond har en doa mouk er zak oop'n en gooide boer ien sloot, zoodat dei hom von'n, denk'n zol'n, dat hai bie ongeluk ien sloot omhals koom'n was.
Dou roovers ien heur hol kwam'n, zag'n ze, dat er alweer ain ien west har en dat stuk'n van boer ook vôt waz'n. Ain van roovers har 'n bosschop (22) ien 't loug en kwam zoo 't hoes van schoumoaker verbie. Boas was weer drok aan 't wark en zong, dat 't 'n oard har. "Wel, boas," zee roover, "wat ben-j' ja vrooliek; heij' 'n goue dag moakt?" "'n Beste, man, heur, 'n beste; mien levent gain beter." "Zoo," zee roover, "ie moak'n mie neisgierig, man; biecht rais op; hou het hom dat toudroag'n?" "Nee!" zee boas, "'k ken swieg'n as 'n mof, as 't weez'n mout en 'k er wat aan verdain'n ken." "Dat zel wel zoo weez'n," zee roover, "maor ie ken'n doch ook vast wel proat'n, as joe dat meer opbreng'n ken, as swieg'n." "Nô," zee boas, "dat ze'k nait anners zeg'n, maor ik denk nait, dat ie mie veur 't proat'n zooveul geev'n wil'n, as 'k al ien buus heb veur 't swieg'n." "Houveul hei-j' den wel krieg'n veur joen swieg'n?" vroug roover. "Honnerd gul'n," zee boas. "Ik geef doezend veur 't proat'n," zee roover. "Dat ken 'k nait ofsloag'n," zee boas, dei as 't er op oankwam op zien woord ston' as 'n boer op 'n bos wortels, en hai vertelde, hou hai zien honnerd gul'n verdaind har. "Zie zoo!" docht roover, "nô wai'k (23) genog; wie zel'n dei dorische kastelain wel krieg'n."
Hai ging weer noa zien kammeroad'n, vertelde wat hai heurd har en legde mit heur over, hou ze d'r mit aan zôl'n.
Zai besloot'n kastelain ien zien aig'n hoes op te zuik'n, den kon'n ze hom doar van kant moak'n en mitain 't geld, dat hai heur ofhoald har, weer mitneem'n. "'t Beste was," zeed'n ze teeg'n 'kanner, "dat zai 'n dikke (24) woag'n ofhuurden, en doar vair groote voat'n oploadd'n; den kon'n ze elk ien 'n vat kroep'n en zoo noar harbarg vourd word'n, zunner dat er 'n moudersmensch wat van gewaar worde." Dat ging aan, 't kostte eerst nogal wat môite om 'n vourman te vien'n dei nait vies was van 'n smerig baantje, maor ien 't ên von'n ze doch ain, dei heur veur 'n goue handvol geld noa harbarg breng'n wol. Hai kwam mit zien woag'n mit voat'n op 'n afsprook'n ploats en roovers kroop'n elk ien 'n vat. Dou vour hai mit zien vracht noa harbarg en vroug of hai doar wel sloap'n kon. "Dat ken wel," zee kastelain, dei d'r gain arg ien har, dat zoak nait pluus was. D'r was nog al drokte ien jachtwaaid (25) en gonnent (26) bleev'n nogal lank zit'n te pink'n. Kastelain mos noa 'n toerke eev'n noa boet'n, om wat woater loop'n te loat'n. Hai ging teeg'n woag'n aanstoan en dee zien bosschop. Ain van roovers vernam hom en mainde, dat 't vourman was, dei zooas afsprook'n was heur woarschouw'n kwam, dat allens ien rust en 't volk noa bed was. "Is lucht schoon?" vroug roover zacht, "ken'n wie d'r oet koom'n?" Kastelain, 'n looze sliepert, begreep op slag, wat er aan hand was. Hai verannerde zien stem wat en lusterde (27) terug: "St, st! nog nait, d'r zit'n nog 'n stuk of wat ien jachtwaaid; ie mout'n nog 'n beetje geduld geev'n." Dou ging er weer ien jachtwaaid en raip 'n stuk of wat van zien gast'n apart, dei hai ienlichtens (28) gaf en vroug, of zai hom help'n wol'n. Zai beloofd'n hom dat zai hom bokje stoan (29) zol'n, en dou ging'n ze mit 'nkanner hen, overvôl'n vourman en bon'n hom goud stevig vast. Hai mos opbiecht'n, wat hai van zoak wist en dat dee hai. Dou ging kastelain hên en kookte 'n groote keesketel vol eulie. Dou 't goud kokende hait was, ging'n ze d'r mit noa woag'n en goot'n 'n goue rommel deur 't spongat van ieder vat. Roovers begon'n te jammer'n as 'n swien dat ringd (30) wordt; maor zai deed'n al hail gouw 't swieg'n d'r tou en verbrand'n ien dei kokende eulie.
Annerdoags ging kastelain noa börgemeester en gaf zoak aan. 't Roovershol wordde onnerzocht en leeg hoald, en 't geld kwam aan gemainte. Dei lait er fiks wat veur doun en zoo kwam 't geld, dat op 'n oneerlieke menair bie 'nkanner brocht was, op 'n eerlieke menair weer onner mensk'n.

1. eind. 2. steen. 3. spint, maat. 4. gaf. 5. zak. 6. moet ik. 7. eigenlijk 8. zak. 9. menschen. 10. koperdraad om te krammen. 11. ver-ward. 12. moord en brand. 13. dorp. 14. nergens. 15. te pas. 16. deed. 17. wil-je. 18. Kabuiskool. 19. zie eens. 20. heb-je. 21. Kleeren. 22. boodschap. 23. Weet ik. 24. groote. 25. gelagkamer. 26. sommigen. 27. fluisterde. 28 inlichtingen. 29. bijstaan. 30. geringd (door den neus om het wroeten te beletten).

AT 0676 - Open Sesame    AT 0676 - Open Sesame   

AT 0954 - The Forty Thieves    AT 0954 - The Forty Thieves   

ATU 0954 - The Forty Thieves.    ATU 0954 - The Forty Thieves.   

Een door het bos reizende kastelein ziet verdachte lui, verstopt zich en ziet hen na 3x "Halleluja vlieg open" onder een rots verdwijnen. Dit gebeurt de volgende dag weer en hij probeert het zelf en neemt een flinke last geld mee uit het rovershol. Bij een boer uit de buurt leent hij een spintvat en meet zijn geld, maar er blijft een rijksdaalder inzitten, die de boer vindt. De volgende dag komt de kastelein weer het spintvat lenen en nu blijven twee rijksdaalders plakken. De kastelein moet zijn geheim vertellen en de boer meenemen op zijn volgende tocht. Nu nemen ze zoveel mee, dat de rovers het merken en valstrikken zetten. De boer gaat alleen, raakt in een strik en wordt door de rovers in vieren gesneden. Als de boer vermist wordt, gaat de kastelein naar het rovershol, neemt de stukken mee, laat die door de schoenmaker aan elkaar naaien en dumpt het lijk in een sloot. De schoenmaker verklapt echter voor veel geld het geheim aan een rover, die met zijn maten ieder in een vat kruipen en die door een voerman naar de herberg brengen. Maar de kastelein hoort een vat vragen of de lucht schoon is en laat kokende olie eringieten, zodat de rovers jammerlijk omkomen. Daarna geeft hij de zaak aan en de burgemeester laat het hol legen en voor het geld laat de gemeente heel wat doen.

G.J. Boekenoogen 'Nederlandse sprookjes en vertelsels' in: Volkskunde 17 (1905), pp. 95-100 N°71

F721.4 - Underground treasure chambers.    F721.4 - Underground treasure chambers.   

N455.3 - Secret formula for opening treasure mountain overheard from robbers (Open Sesame).    N455.3 - Secret formula for opening treasure mountain overheard from robbers (Open Sesame).   

D1552.2 - Mountain opens to magic formula (Open Sesame).    D1552.2 - Mountain opens to magic formula (Open Sesame).   

N512 - Treasure in underground chamber (cavern).    N512 - Treasure in underground chamber (cavern).   

N471 - Foolish attempt of second man to overhear secrets (from animals, demons etc.).    N471 - Foolish attempt of second man to overhear secrets (from animals, demons etc.).   

N478 - Secret wealth betrayed by money left in borrowed money-scales.    N478 - Secret wealth betrayed by money left in borrowed money-scales.   

K312 - Thieves hidden in oil casks.    K312 - Thieves hidden in oil casks.   

Het verhaal is ca. 1875 opgetekend door J. Onnekes. Het verhaal is aan G.J. Boekenoogen toegezonden door J.H. Scholte uit Ulrum en afkomstig uit de nalatenschap van de in 1885 overleden Johannes Onnekes.

Halleluja    Halleluja   

2013-03-01 14:46:20