Hoofdtekst
Van erwtje, boontje, strootje en kooltje vuur
Uitvoeriger is de lezing van het sprookje welke voorkomt in enkele drukken van de Klucht van Oene, door JAN VOS. In het eerste tooneel zit Lichte Fijtje, Oenes wijf, bij de wieg, waarin zij haar minnaar Ritsaart verstopt heeft, en zingt, als wiegeliedje, van Plompert en zijn wijfje, wier boter in het slijk viel. Daarna zegt ze:
Et me kijntje ien hoesje ekrijgt? is et galletje over eloopen?
Ick sel jou ien duit an razijntjes en ien bakkers koekje koopen.
Jy zelt mit jou Mamma bij jou groote Papa gaen.
Daer zel ik jou et sprookje van Erritje, Boontje, Strootje en Kooltjevier verslaen:
Dan zelje hooren hoe Kooltjevier inde sloot viel, daer et zen ongelok betreurde;
En hoe Boontje om Kooltjeviers ongelok zoo lachte dat zijn naersje scheurde.
Hoe dat Boontje toen, om ien lapje veur zen naers te krijgen, nae ien schoenlapper tradt
Seur die tijdt hebben al de Boontjes zwarte lapjes veur heur naers ehadt.
De oudste druk van deze klucht is van 1612, maar daarin komen de regels over het sprookje nog niet voor; evenmin in de volgende uitgaven en nadrukken. Ze werden eerst ingelascht in "Den Vijfden Druk, op nieuws overzien, verandert, en vermeerdert", die in 1662 te Amsterdam bij Jacob Lescaille uitkwam. In hetzelfde jaar nog verscheen bij denzelfden uitgever "den zesten Druk", eveneens met de vermelding van veranderd en vermeerderd te zijn, en dit blijkt ook zoo te zijn bij vergelijking van de boven aangehaalde passage, die in de nieuwe uitgave als volgt is gewijzigd:
Jy zelt mit jou Mamma by jou groote Papa gaen.
Dan zel ik jou vertellen van et Varken dat niet School wou, of men most et School draagen:
Staet Jou dat niet aen?
Ja ik zel jou et Sprookje van Erritje, Boontje, Strootie en Kooltje vier zeggen;
Hoe dat Strootje, in plaets van ien brug, over ien sloot ging leggen;
Daer Erritje over heen rolde, om niet te koomen in noodt:
Maar mit dat Kooltjevier op et midden quam, branden et Strootje deur, en Kooltjevier viel in de Sloot,
Daer et zen ongelok, as jy wel ken deinken, betreurde
En hoe Boontje om Kooltjeviers ongelok zoo lachte dat zijn naersje scheurde.
enz. (als boven)
Daar de latere drukken van de klucht niet altijd naar deze uitgaven van 1662 zijn gevolgd, ontbreekt daarin ook weer dikwijls de toevoeging.
Op deze 17de eeuwsche lezingen van het sprookje is reeds herhaaldelijk gewezen, vooral in verband met de waarschijnlijk daaraan ontleende zegswijze "Boontje komt om zijn loontje" (zie J. W. MULLER in Woordenboek d. Nederl. Taal III, 448 vlg. en Tijdschrift v. Nederl. Taal en Letterk. XIII, 156 vlg.; F. A. STOETT, Nederl. Spreekwoorden, N 270). Dat het vertelsel thans nog welbekend is blijkt b. v. uit DIJKSTRA, Uit Friesland's Volksleven II, 136; Rond den Heerd VII, 397; Volk en Taal III, 226; JOOS, Vertelsels v. h. Vlaamsche Volk I, 23; DE MONT en DE COCK, Vlaamsche Vertelsels, 115, en Zoo vertellen de Vlamingen, 5.
Volledigheidshalve laat ik hier ook nog den tekst volgen van een geestelijk lied, dat reeds door Dr. STOETT is medegedeeld in het Tijdschr. v. Nederl. Taal en Letterk. XVIII, 293 vlgg., omdat ook daarin het sprookje verwerkt is. Het is te vinden in: Den Lieffelyken Paradys voghel tot Godt omhoogh vlieghende, behelsende verscheyde Gheestelycke Liedekens enz., ghecomponeert door den Eerw. Heere DANIEL BELLEMANS, den iv. druck. Tot Brussel, by Jacob vande Velde, achter het stadt huys' in S. Augustinus 1681, blz. 38.
Uitvoeriger is de lezing van het sprookje welke voorkomt in enkele drukken van de Klucht van Oene, door JAN VOS. In het eerste tooneel zit Lichte Fijtje, Oenes wijf, bij de wieg, waarin zij haar minnaar Ritsaart verstopt heeft, en zingt, als wiegeliedje, van Plompert en zijn wijfje, wier boter in het slijk viel. Daarna zegt ze:
Et me kijntje ien hoesje ekrijgt? is et galletje over eloopen?
Ick sel jou ien duit an razijntjes en ien bakkers koekje koopen.
Jy zelt mit jou Mamma bij jou groote Papa gaen.
Daer zel ik jou et sprookje van Erritje, Boontje, Strootje en Kooltjevier verslaen:
Dan zelje hooren hoe Kooltjevier inde sloot viel, daer et zen ongelok betreurde;
En hoe Boontje om Kooltjeviers ongelok zoo lachte dat zijn naersje scheurde.
Hoe dat Boontje toen, om ien lapje veur zen naers te krijgen, nae ien schoenlapper tradt
Seur die tijdt hebben al de Boontjes zwarte lapjes veur heur naers ehadt.
De oudste druk van deze klucht is van 1612, maar daarin komen de regels over het sprookje nog niet voor; evenmin in de volgende uitgaven en nadrukken. Ze werden eerst ingelascht in "Den Vijfden Druk, op nieuws overzien, verandert, en vermeerdert", die in 1662 te Amsterdam bij Jacob Lescaille uitkwam. In hetzelfde jaar nog verscheen bij denzelfden uitgever "den zesten Druk", eveneens met de vermelding van veranderd en vermeerderd te zijn, en dit blijkt ook zoo te zijn bij vergelijking van de boven aangehaalde passage, die in de nieuwe uitgave als volgt is gewijzigd:
Jy zelt mit jou Mamma by jou groote Papa gaen.
Dan zel ik jou vertellen van et Varken dat niet School wou, of men most et School draagen:
Staet Jou dat niet aen?
Ja ik zel jou et Sprookje van Erritje, Boontje, Strootie en Kooltje vier zeggen;
Hoe dat Strootje, in plaets van ien brug, over ien sloot ging leggen;
Daer Erritje over heen rolde, om niet te koomen in noodt:
Maar mit dat Kooltjevier op et midden quam, branden et Strootje deur, en Kooltjevier viel in de Sloot,
Daer et zen ongelok, as jy wel ken deinken, betreurde
En hoe Boontje om Kooltjeviers ongelok zoo lachte dat zijn naersje scheurde.
enz. (als boven)
Daar de latere drukken van de klucht niet altijd naar deze uitgaven van 1662 zijn gevolgd, ontbreekt daarin ook weer dikwijls de toevoeging.
Op deze 17de eeuwsche lezingen van het sprookje is reeds herhaaldelijk gewezen, vooral in verband met de waarschijnlijk daaraan ontleende zegswijze "Boontje komt om zijn loontje" (zie J. W. MULLER in Woordenboek d. Nederl. Taal III, 448 vlg. en Tijdschrift v. Nederl. Taal en Letterk. XIII, 156 vlg.; F. A. STOETT, Nederl. Spreekwoorden, N 270). Dat het vertelsel thans nog welbekend is blijkt b. v. uit DIJKSTRA, Uit Friesland's Volksleven II, 136; Rond den Heerd VII, 397; Volk en Taal III, 226; JOOS, Vertelsels v. h. Vlaamsche Volk I, 23; DE MONT en DE COCK, Vlaamsche Vertelsels, 115, en Zoo vertellen de Vlamingen, 5.
Volledigheidshalve laat ik hier ook nog den tekst volgen van een geestelijk lied, dat reeds door Dr. STOETT is medegedeeld in het Tijdschr. v. Nederl. Taal en Letterk. XVIII, 293 vlgg., omdat ook daarin het sprookje verwerkt is. Het is te vinden in: Den Lieffelyken Paradys voghel tot Godt omhoogh vlieghende, behelsende verscheyde Gheestelycke Liedekens enz., ghecomponeert door den Eerw. Heere DANIEL BELLEMANS, den iv. druck. Tot Brussel, by Jacob vande Velde, achter het stadt huys' in S. Augustinus 1681, blz. 38.
Onderwerp
AT 0295 - The Bean, the Straw, and the Coal 
AT 0295 - The Bean, the Straw, and the Coal 
ATU 0295 - The Bean (Mouse), the Straw, and the Coal.
ATU 0295 - The Bean (Mouse), the Straw, and the Coal.
Beschrijving
Strootje ging als brug over een sloot liggen en Erwtje rolde erover, maar Kooltjevier viel in de sloot, waarop Boontje zo moest lachen, dat hij zijn aars scheurde en door een schoenlapper een zwart lapje kreeg opgenaaid, wat nog altijd te zien is.
Bron
G.J. Boekenoogen 'Nederlandsche sprookjes uit de XVIIde en het begin der XVIIIde eeuw' in: Volkskunde 20 (1909), 193 N°7 var. 1
Commentaar
The Bean, the Straw, and the Coal
Naam Overig in Tekst
Erritje (Erwtje)
Erritje (Erwtje)
Boontje
Boontje
Strootje
Strootje
Kooltjevier
Kooltjevier
Datum Invoer
2013-03-01 14:46:22