OVER0895

Bort was met den commys Spronssen buyten te gast en was soo overstallig droncken geworden dat elck met hem verlegen was. Men resolveerde eyndelijck dat men hem in een koets soude leggen en soo na Den Hage toevoeren, maer als de koets gereet stont was Bort nergens te vinden. Men socht overal, maer tevergeefs, soodat yder, moede van soecken, na huys beging. Spronssen raeckte in een schuyt, maer ontrent den Binckhorst komende, hoorde hij sulcken geraes en gestommel, dat hij riep: 'Wat 's daer te doen?' R. 'Och, sijt gij het, mijnheer Spronssen. Ick ben hier met mijn droncken heer gebruyt, die met geweld in 't water wil wesen en ik soeck er hem uyt te houden met geweld.' Spronssen stapte met sijn knecht aen landende namen Bort bij handen en voeten en droegen hem soo een goet stuck weegs heenen, maer alsoo sij 100 potsen onderweeg hadden en dat sij machteloos wierden van lachen, viel Bort somtijts uyt haer handen in 't slick. Op het lest seyden sij: 'Bort, gij sult nu gaen, al waert gij de duyvel, of wij goyen u in het water.' Bort ging dan 10 à 12 stappen wijt, maer viel dan weer in 't slick. Sij vatten hem weer op en droegen hem tot de papiermolen, daer sij hem weer nederleyden om wat berusten. Doe seyde Spronssen: 'Nu sult ghij, bijloo, gaen en die haelt mij soo ick u niet in den papiermolen draeg om u tot gruys te maelen.' R. 'Daer soude u de duyvel voor haelen, ick wil niet gaen.' R. 'Weer an dan jongens, vat hem op, draeg aen, draeg aen.' R. 'Jan, gij hondtsvot, sult gij Spronssen helpen tegens uw eygen meester en sult ghij mij helpen om hals brengen, de duyvel haelt mij soo ick u mijn leven weer goedt doe.' R. 'Dat 's een geck. Gij sult Jan geen goedt meer doen? Wel schoone dreygementen! Vandaeg raeckt gij in de molen, morgen werdt gij gemaelen, dan sijt gij overmorgen al papier en Jan heeft dan sijn gat lichtelijck aen u te veegen.' R. 'Ick weet niet of dat al soude willen lucken.' R. 'Waerom niet?' R. 'Omdat het 'Bort'-papier soude worden, dat is te hard om sijn gat aen te vegen.'

Bort is met Spronssen ergens te gast. De eerste gaat zich zo te buiten aan de drank dat hij stomdronken wordt en de andere aanwezigen plaatsvervangende schaamte voelt. Men komt overeen dat hij in een koets naar Den Haag vervoerd zal worden. Als de koets klaarstaat, is Bort echter nergens te vinden. Hij wordt uiteindelijk gevonden en de gasten gaan ieder huns weegs. Spronssen stapt in een trekschuit en hoort op een goed moment een hevig gestommel. Het blijkt de knecht van Bort te zijn, die zijn meester voor een nat pak wil behoeden. Spronssen stapt met de knecht aan land en zij zeulen Bort een stuk mee, maar dat levert de mannen de slappe lach op. Ze dreigen hem in het water te gooien als hij niet zelf gaat lopen, maar dat is ook geen succes: na twaalf zwalkende stappen belandt hij in de modder. Ze slepen hem dus weer een tijdje mee. Uiteindelijk rusten ze bij een papiermolen en voegt Spronssen hem toe dat hij toch echt zelf gaan moeten lopen, of ze zullen hem tegen moeten houden om hem in de papiermolen te gooien. Bort weigert, waarop de knecht het voortouw neemt om hem in de papiermolen te werpen. Dit tot verontwaardiging van Bort, die zijn knecht voor de voeten gooit dat hij hem nooit meer zal helpen. Spronssen reageert spitsvondig. Bort zal Jan de knecht wel degelijk goed doen: als Bort vandaag in de papiermolen raakt, wordt hij morgen gemalen en is hij morgen papier en kan Jan zijn gat aan hem afvegen. Bort vraagt zich af of dat wel gaat lukken. Op de vraag waarom het niet zou lukken, antwoordt Bort dat hij 'Bortpapier' (een stijve, dikke papiersoort) zou worden en dat is te hard om het gat aan af te vegen.

Aernout van Overbeke, Anecdota sive historiae jocosae. Ed. R. Dekker, H. Roodenburg en H.J. van Rees. Amsterdam 1991.

Derde kwart zeventiende eeuw

Papiermolen: een papierfabriek die door wind of water in beweging wordt gebracht (Woordenboek der Nederlandsche Taal s.v. papier).

Spronssen    Spronssen   

Binckhorst    Binckhorst   

Jan    Jan   

Bort    Bort   

Den Haag    Den Haag   

2013-03-01 14:46:20