WOUDA001902 - De tsjoenster

“It sil sa njonkenlytsen wol in hûndert jier forlyn wêze,” sei pake, “dat dizze skiednis gâns opskuor joun hat yn Boalsert. Mâl, hoe 't jaloerskens en vergunst in minske op 'e doele hinge kinne. Der wennen hjir op it Heech in pear fikse jonge minsken, man en frou, mei in flink tal bern. Fikse bern, goed út 'e kluten woeksen en soun as in fisk. Allinne it jongste bern wie in tsjirmerke. Dat woe net; hoe 't de mem har bêst die mei dit prebearje, dan wer hwat oars bisykje, it woe net waeksje. De dokter waerd helle, mar dy loek de skouders op. Buorlju seinen:“Dat bern is bitsjoend.” De dokter lake der om. Hy leaude net oan tsjoenen en tsjoensters. “Aldewivepraet" se er. Mar de âlden sieten mar mei it spul en lieten har tinzen alle kanten út gean. Hwa soe de tsjoenster wêze? Omgong mei oare minsken hiene hja net; da 's to sizzen .... nou ja, de freondinne fan de frou út 'e Wythearenstrjitte. Mar dat koe dochs net? Hja hie wol gjin bern, mar se wie sa mâl mei de lytse. Né, jitris né, dat koe net! Mar de buorren hâlden fol: dat bern wie bitsjoend; sa siet it en net oars. En hjir wie mar ien dy helpe koe en dat wie in duvelbanner. Sa 'n ien seach yn it wetter mear as in prefester ea fan syn libben sjoen hie. En ja, alhiel syn rie to'n ein is de heit de reis nei de duvelbanner oangien. Hy hie in fleske mei it wetter fan syn bern meinommen en sadré hy by de duvelbanner kaem, seach dy it spul troch 't gat. “Krekt hwat ik tochte,” sei de âld man, “dat bern is bitsjoene. Det wurdt in hele tramtaesje, mar ik leau, dat ik dy helpe kin. Sjoch, hjir hast in pak krûden, tropje dy mar in 'e bûse. Dat is ien.” “En it twadde?” frege de heit skruten. “Dat is dit,” sei de duvelbanner wylst er him in fleske joech. “Fan dit drankje moat it bern moarn yn 't nochteren in lep-fol hawwe; middeis foar it iten wer ien en jouns foar iten jitris ien. En rin van ien tried wei nei hûs en hâld dy neane op. Hwerom as ik dy dat siz? Wol hjirom: tsjoensters binne lykas hounen, hja kommen op 'e rook ôf en dat is oars neat as om ús tsjin to arbeidzjen. Der sil dy joun in frommes tomjitte komme en dat is de hekse.
De man gie de weromreis oan, de krûden yn 'e binnenbûse en it fleske los yn 'e jasbûse. It wie gâns in reis en hy koe mar min in herberge forby komme, hwant hy waerd toastich. “Mar né,” tocht er, “it bern; ik moat my oan de ôfspraek hâlde.” Skjin ynein kaem er de Snitserpoarte yn, roun it Hynstepaed oer en sa it Heech op. “Lokkich,” tocht er, “ik bin noch gjin frommes tsjin kommen.” Amperoan thús, kaem him yn 't healtsjuster dochs ien tomjitte. Sûnder der op fortocht to wêzen, krige er fan dat froumins in dûst in 'e side. Mei fielde er dat it fleske stikken stompt wie en it drankje him yn 'e bûse gearroun. Hy draeide him om, om to sjen hwat frommes him dit flikt hie. Mar dat kin dochs net! Is dat syn wiifs freondinne fan de Wythearenstrjitte? Hy gyng fuortendaliks yn 'e hûs en ûnderstie syn wiif der oer. Ja, sy wie hjir de hiele joun west en wie noch mar jusjes de doar út. Mar hja wie altyd sa leaf foar it bern en ik de oare bern wie hja ommers mâl mei.
“Né,” sei de frou, “dat kin net, dat kin net wier wêze; dêr meije wy har net fan fortinke” “En as it sa wie?” kaem de frage wer. De nachts om tolve ûre hinne soene hja it mar ris mei de krûden bisykje. Jitteris liet de man de oanwizings fan 'e duvelbanner yn him omgean. Hy draeide de doar yn 't slot en smarde it kaeisgat ticht mei waeks. Doe helle er de krûden foar 't ljocht, smiet dy op 't gloeiende comfoar en rikke de keamer en de widze út. It wie grouwelich ho 'n stank. It kniipte harren de kiel hast ticht. Mei bigoun it bern to kriten en waerd der forheftich oan 'e doar rammele. “De tsjoenster,” bromde de man, “doar ticht hâlde, hear.” Hy hie it net sein, as bûten bigounen katten ûnhjirmelik to blazen en to jankjen. Doe wiene hja beide oertsjûge, dat de duvelbanner gelyk hie. Hjir wiene kweade machten yn 't spul. Doe de krûden stikhinne forbrând wiene, waerd de reek stadich yn 'e skoarstien wei. Mei waerd it bern rêstich en bûtendoar hâlde it gûlen fan 'e katten op.
Fansels kaem hjir de oare deis gâns praet fan. It gie as diggelfjûr troch de stêd. Mar se hiene noch kin wissichheit. Hoe dy to krijen? De man boarre in gatsje yn 'e souder boppe de widze. De freondinne kaem, de frou wie om in boadskip - en ..... se helle in popke foar den dag en stuts hjir spjelden yn! De man nei ûnderen. Hy forwiet har har kweadwaen. Se skrok, fleach fuort, stroffele oer de fjûrpot en fleach yn 'e brân. Se rekke dea van de brânwounen, mar it bern waerd alhiel better.

TM 3101 - Heks maakt kind (mens, dier) ziek    TM 3101 - Heks maakt kind (mens, dier) ziek   

SINSAG 0531 - Peinhexe quält einen Menschen mit einer Puppe, in welche sie Nadeln steckt.    SINSAG 0531 - Peinhexe quält einen Menschen mit einer Puppe, in welche sie Nadeln steckt.   

TM 3106 - Het drankje van de duivelbanner    TM 3106 - Het drankje van de duivelbanner   

Vader gaat voor betoverd kind naar duivelbanner die hem een drankje en kruiden meegeeft, met de raad onderweg goed op te letten. Onderweg gaat het flesje kapot door een duw van een vrouw die hij herkent als een vriendin van zijn vrouw. Om middernacht worden wieg en kamer met de kruiden uitgerookt, waarbij aan deur wordt gerammeld en katten tekeergaan. Als man door kier in vloer naar beneden kijkt ziet hij hoe de vriendin van zijn vrouw bij de wieg staat met een popje waar ze naalden in steekt. De man spreekt haar, waarna de vrouw over de vuurpot struikelt, en aan brandwonden overlijdt.

Collectie Wouda, verslag 19, verhaal 2 (Archief Meertens Instituut)

Wythearenstrjitte    Wythearenstrjitte   

Witherenstraat    Witherenstraat   

Heech    Heech   

Hoogstraat    Hoogstraat   

Snitserpoarte    Snitserpoarte   

Snekerpoort    Snekerpoort   

Hynstepaed    Hynstepaed   

Paardepad    Paardepad   

Bolsward    Bolsward   

B110p    B110p   

2013-03-01 14:46:21