Hoofdtekst
Heksen:
Er is altijd een onderscheid gemaakt tussen heksen en weerwolven. Heksen waren altijd van het vrouwelijk, en weerwolven van het mannelijk geslacht. Het is regel, dat vrouwen, die voor hekserij werden aangekeken, niet erg aantrekkelijk waren. Het waren meestal misvormde wezens, o.a. dwergachtige, kreupele, of bultige schepsels, die door hun gebrek moeilijk aan de kost konden komen, en dikwijls als naaisters gingen werken. Ook vrouwen, die onder zeer miserabele omstandigheden moesten leven; daardoor in hun huishouden, hun kleding en hygiëne verkommerden, en soms een haatgevoel tegen de samenleving aankweekten. Deze vrouwen werden geschuwd en vervolgd. Op de boerderij, waar mijn man vandaan kwam; zijn vader was “Koeèbesen Tiesj”, speelde zich in mijn jeugd het volgende af:
Iedere morgen trof de paardenknecht de twee werkpaarden zwaar bezweet en zenuwachtig in de stal aan terwijl het weer in de winter daar geen aanleiding toe gaf. Manen en staartharen waren kunstig in elkaar gevlochten. De knecht, die een echte paardengek was, ergerde zich daaraan. Hij zwoer, dat hij de heks, die hem dat lapte, onschadelijk zou maken. Hij ging op schuur, vóór de stal waken, gewapend met een dikke knuppel. Om middernacht hoorde hij de paarden briesen. Hij zag een grote zwarte kat over een balk bij de stal lopen. Hij sloeg de kat van de balk af, en deze viel met een smak op de schuurdeel, waarbij ze bloedende schrammen opliep. Op slag veranderde de kat in een bekend vrouwspersoon, n.l. een naaister uit Sevenum, een dorp, hier meer als twee uur gaans vandaan. Deze naaister, die hier en daar bij klanten kwam werken, werd al eerder van hekserij verdacht. Ze jammerde en kermde verschrikkelijk. Uit compassie, en om van haar af te komen, bracht de knecht haar met de kar thuis. Over deze naaister ging het praatje, dat ze zo vol met superstitie zat, als een haag vol mussen! Ze heette Marie.
Omzetting van de verhalen, verteld door Maria Catharina Gielen, Helden, verzameld onder no. 291-1 van Alg. Besch. in Helden dialect. [Collectie Engels, verslag 43]:
Op te boorderei van “Koeëbessen Tiesj” sjpeulde zich in miene jongen tied èns e gek geval aaf. De pèrsknèècht troof s’jmerges, as ’n de twieë pèèrd ging poetsen, die bieëste versjrikt en meestnaat bezjwètj in de sjtal aan. De sjtert en de mane woren ineengevloochten. De knèècht waas enne pèrsgek; hè daoch an ’n heks, en hè zjwoor, det ’n die wel ens te pakke zo kriege. Hè ging op ’t sjeurdèn, vör de pèrssjtal s’naochs zitte loore met enne dieke klöppel.
Midden in de naocht huurden e de pèèrd sjuufele. Hè zaag ’n zjwarte kat over ennen balk bei de sjtal loupe. Hè sjloog ze van d’n balk aaf, en ze veel met enne kwak op ’t sjeurdèn, vol blood en sjrem. Op sjlaag verangerde die groeëte kat in e vroumes, en nag wel ’n bekende neijster oet Zerum, ’n dörp, hei wel twieë oor vanaaf. Die neijster hei heij en dao klanten in Helje. D’r woordt van eur vertèld, det ‘t ’n heks waas. Ze heet Mrie, en ze zoo zoeë vol supersjtisie zitten as ’n hègk vol meusse. Ze laag doa versjrikkelik te kermen en te jammere. Oet kompaossie; en öm van eur aaf te komen, braocht te knèècht eur mèt te hoefkèr nao hoes.
Er is altijd een onderscheid gemaakt tussen heksen en weerwolven. Heksen waren altijd van het vrouwelijk, en weerwolven van het mannelijk geslacht. Het is regel, dat vrouwen, die voor hekserij werden aangekeken, niet erg aantrekkelijk waren. Het waren meestal misvormde wezens, o.a. dwergachtige, kreupele, of bultige schepsels, die door hun gebrek moeilijk aan de kost konden komen, en dikwijls als naaisters gingen werken. Ook vrouwen, die onder zeer miserabele omstandigheden moesten leven; daardoor in hun huishouden, hun kleding en hygiëne verkommerden, en soms een haatgevoel tegen de samenleving aankweekten. Deze vrouwen werden geschuwd en vervolgd. Op de boerderij, waar mijn man vandaan kwam; zijn vader was “Koeèbesen Tiesj”, speelde zich in mijn jeugd het volgende af:
Iedere morgen trof de paardenknecht de twee werkpaarden zwaar bezweet en zenuwachtig in de stal aan terwijl het weer in de winter daar geen aanleiding toe gaf. Manen en staartharen waren kunstig in elkaar gevlochten. De knecht, die een echte paardengek was, ergerde zich daaraan. Hij zwoer, dat hij de heks, die hem dat lapte, onschadelijk zou maken. Hij ging op schuur, vóór de stal waken, gewapend met een dikke knuppel. Om middernacht hoorde hij de paarden briesen. Hij zag een grote zwarte kat over een balk bij de stal lopen. Hij sloeg de kat van de balk af, en deze viel met een smak op de schuurdeel, waarbij ze bloedende schrammen opliep. Op slag veranderde de kat in een bekend vrouwspersoon, n.l. een naaister uit Sevenum, een dorp, hier meer als twee uur gaans vandaan. Deze naaister, die hier en daar bij klanten kwam werken, werd al eerder van hekserij verdacht. Ze jammerde en kermde verschrikkelijk. Uit compassie, en om van haar af te komen, bracht de knecht haar met de kar thuis. Over deze naaister ging het praatje, dat ze zo vol met superstitie zat, als een haag vol mussen! Ze heette Marie.
Omzetting van de verhalen, verteld door Maria Catharina Gielen, Helden, verzameld onder no. 291-1 van Alg. Besch. in Helden dialect. [Collectie Engels, verslag 43]:
Op te boorderei van “Koeëbessen Tiesj” sjpeulde zich in miene jongen tied èns e gek geval aaf. De pèrsknèècht troof s’jmerges, as ’n de twieë pèèrd ging poetsen, die bieëste versjrikt en meestnaat bezjwètj in de sjtal aan. De sjtert en de mane woren ineengevloochten. De knèècht waas enne pèrsgek; hè daoch an ’n heks, en hè zjwoor, det ’n die wel ens te pakke zo kriege. Hè ging op ’t sjeurdèn, vör de pèrssjtal s’naochs zitte loore met enne dieke klöppel.
Midden in de naocht huurden e de pèèrd sjuufele. Hè zaag ’n zjwarte kat over ennen balk bei de sjtal loupe. Hè sjloog ze van d’n balk aaf, en ze veel met enne kwak op ’t sjeurdèn, vol blood en sjrem. Op sjlaag verangerde die groeëte kat in e vroumes, en nag wel ’n bekende neijster oet Zerum, ’n dörp, hei wel twieë oor vanaaf. Die neijster hei heij en dao klanten in Helje. D’r woordt van eur vertèld, det ‘t ’n heks waas. Ze heet Mrie, en ze zoo zoeë vol supersjtisie zitten as ’n hègk vol meusse. Ze laag doa versjrikkelik te kermen en te jammere. Oet kompaossie; en öm van eur aaf te komen, braocht te knèècht eur mèt te hoefkèr nao hoes.
Onderwerp
SINSAG 0605 - Hexenkatze erscheint im Stall und Haus und verzaubert Menschen und Vieh.
SINSAG 0605 - Hexenkatze erscheint im Stall und Haus und verzaubert Menschen und Vieh.
SINSAG 0608 - Andere Begegnungen mit Hexentieren.
SINSAG 0608 - Andere Begegnungen mit Hexentieren.
Beschrijving
Na slaan van zwarte kat die om middernacht paarden betovert, verandert de kat in een vrouw.
Bron
Collectie Engels, verslag 1, verhaal 8 (Archief Meertens Instituut)
Naam Overig in Tekst
Koeèbesen Tiesj
Koeèbesen Tiesj
Naam Locatie in Tekst
Sevenum
Sevenum