NAVORSCH2001 - De Ridder van Tuyl

De Ridder van Tuyl
In mijne gemeente zijn nog enkele overleveringen bewaard. Ik heb daarvan reeds vroeger elders (Archief van Kist en Royaards) melding gemaakt. Kan het den Heer Thoms van dienst zijn, dan zal het mij niet verdrieten, ze hier nog eens opgegeven te hebben. Zij hechten zich, op eene enkele uiztondering na, aan den persoon van eenen der leden uit het geslacht Van Tuyl van Bulkestein, dat in deze gemeente op een kasteel van dien naam, waarvan nog enkele overblijfselen aanwezig zijn, woonde. De duivel had met onzen Van Tuyl eene weddenschap aangegaan, waarbij bepaald was, dat de eerste de Linge, het riviertje, waaraan het dorp Deil ligt, tot op zekere aangewezen plaats zou doorwaden, de laatste echter den Lingedijk langs te paard tot aan dezelfde plek zou rijden, terwijl hij, die het eerst zou aangekomen zijn, als overwinnaar en als regthebbende over den overwonnene beschouwd zou worden. De duivel won het geding. Hij hielp nu wel den ridder op wonderbaarlijke wijze, doch nam ten slotte ook zijne ziel. Zijne hulp ondervond Van Tuyl in den strijd. Dan werden de boomen in de nabijheid in krijgslieden, die hem ondersteunden, herschapen; maar dan ook zorgde de duivel, dat de kogels, die op hem gerigt werden en door zijn harnas drongen, daarachter als verlamd bleven, zoodat hij ze, bij zijne gade teruggekeerd, uit zijne kleederen schudde. Wilde hij huiswaarts, dan verhief zich zijn paard in de lucht en voerde hem met de snelheid des bliksems naar zijn kasteel. Lang nog heeft men de wapenrusting van Van Tuyl en daaronder het doorschoten harnas in mijne kerk bewaard; doch nu is daarvan niets meer te vinden. Ter aangehaalder plaats deelde ik mijne zienswijze ten aanzien dezer overlevering mede, zoodat ik in herhalingen zou vervallen, indien ik daarop terug kwame.
Ook de knecht van Van Tuyl waagde zich aan eene weddenschap met den boozen geest. De vraag zou zijn, wie van beiden het eerst aan het einde zou wezen, de knecht met het lezen van eenen brief of de duivel met het tellen van de graankorrels in eenen daar geplaatsten zak. Ook dit pleit won de duivel. Nu werd het aan den knecht vergund om zijn heer op diens luchtvaarten te vergezellen en het is als eene bijzonderheid bekend, dat hij bij gelegenheid van eene dier reizen zijnen voet aan den haan van Bommel’s toren stootte.
Er is nog wel eene overlevering nopens zekeren pelgrim, die hier als kluizenaar geleefd en naar wien zeker stuk lands den naam van “pelgrimshof” zou verkregen hebben; doch tot hiertoe is het mij niet gelukt eenige verdere bijzonderheden op te sporen.
Misschien is het ook niet overbodig opmerkzaam te maken op het verhaal, door mij geplaatst in den Gelderschen Volks-Almanak voor het jaar 1850, bl. 156 verv., waarbij ik echter voegen moet, dat het verhaal in de mond des volks aan zeven achtereenvolgende Heeren van het dorp krankzinnigheid doet voorspellen.

SINSAG 0881 - Der Teufelsvertrag. Mann schliesst einen Vertrag mit dem Teufel, welcher ihm bei seiner Arbeit Hilfe leistet.    SINSAG 0881 - Der Teufelsvertrag. Mann schliesst einen Vertrag mit dem Teufel, welcher ihm bei seiner Arbeit Hilfe leistet.   

Over de ridder Van Tuyll wordt verteld dat hij een weddenschap aanging met de duivel: de duivel beweerde net zo snel door het water van de Linge te kunnen lopen als de ridder te paard over de dijk kon rijden. Wie won, kreeg de ander in zijn macht. De ridder verloor het van de duivel. De duivel hielp hem een aantal jaren, maar nam uiteindelijk zijn ziel. De hulp van de duivel kwam van pas in de strijd: de duivel veranderde bomen in krijgslieden, zorgde dat kogels de ridder niet konden deren en liet de ridder te paard door de lucht reizen.
De knecht van de ridder ging eveneens een weddenschap aan met de duivel: de duivel zou in de tijd dat de jongen een brief las, de hoeveelheid graankorrels in een zak kunnen tellen. Ook de jongen verloor. Hij kon nu zijn ridder vergezellen op zijn luchtreizen. Hierbij stootte hij eens zijn voet aan de haan van de toren van Bommel [Zaltbommel].
Er gaat ook een verhaal over een pelgrim die in de omgeving van Deil als kluizenaar leefde, maar het fijne weet de inzender hier niet van.
Onder het volk wordt verteld dat zeven achtereenvolgende heren van het dorp (Deil) krankzinnig zouden zijn.

Römer, Dr. R.C.H. Nederlandsche Volksoverleveringen: de Ridder van Tuyl. De Navorscher, II (1852): 272-273.

D1721.1 - Magic power from devil.    D1721.1 - Magic power from devil.   

M211 - Man sells soul to devil.    M211 - Man sells soul to devil.   

G303.22.14 - Devil as helper in battle.    G303.22.14 - Devil as helper in battle.   

D431.2 - Transformation: tree to person.    D431.2 - Transformation: tree to person.   

De versie van het verhaal waarnaar Römer verwijst, verscheen in Nederlandsch Archief voor Kerkelijke Geschiedenis IV (1844): 356-358. [Opgenomen in de Volksverhalenbank als ARCHKRK44001]

Van Tuyl    Van Tuyl   

Van Tuyll    Van Tuyll   

Bulkestein    Bulkestein   

Linge    Linge   

Deil    Deil   

Lingedijk    Lingedijk   

Bommel [Zaltbommel]    Bommel [Zaltbommel]   

Bulkenstein    Bulkenstein   

K078p    K078p   

K117p    K117p