Hoofdtekst
Hier volcht de disputatie, die Doctor Faustus met den duyvel ghehadt heeft.
ALs nu Doctor Faustus des morghens thuys ghecomen was, so bescheydde hy den gheest in zijne camer, gelijck hy ooc aldaer verscheen, om aen te hooren de begeerte des voorszeyde Doctors. Nu ist boven maten seere te verwonderen dat eenen geest (als Godt de hant van de mensche treckt) voor de menschen alsulcken spokerye can maken. Maer het is, gelijck men te segghen pleecht, dat alsulcke ghesellen doch eens den duyvel sien moeten, tsy hier oft hier namaels.
Doctor Faustus begint wederomme zijn guychelspel, besweert den duyvel op een nieu ende stelt hem sommighe artijckelen voor ooghen. Voor eersten, dat hy hem soude onderdanich ende ghehoorsaem zijn in alle hetghene, dat hy hem soude moghen vraghen, bidden ende belasten, solange als hy (Faustus) op deser aerden soude leven.
Item: dat hy hem alles soude segghen, waernaer hy hem quame te vragen, sonder yet te verswijghen.
Item: dat hy hem op alle zijne vraghen niet onwaerachtichs en soude willen antwoorden.
Hetwelcke hem den voorszeyden geest afsloech ende weygerde, hem excuserende dat hy gheene volcomen macht en hadde voor aleer hy van zijnen heere (daer onder dat hy stont) consent hadde, ende sprack: ‘Lieve Faustus, uwe begeeren te volbrenghen en staet niet in mijnen wille oft in mijne macht, maer in den wille van den helschen god.’ Waerop dat hem Doctor Faustus antwoorde: ‘Hoe sal ick dat verstaen? Zijt ghy hiertoe niet machtich ghenoech?’ Daerop dat den geest antwoorde: ‘Neen!’ Daerop dat Faustus wederomme seyde: ‘Liever seght my doch de oorsake.’ ‘Ghy sult weten, Fauste’, seyde den gheest, ‘dat onder ons also wel een regiment ende een heerschappije is, als op der aerden,
want wy hebben onse regeerders, gouverneurs ende dienaers - daervan dat ick één ben - ende wy noemen onse rijck een legioen. Want ofschoon den verstootenen Lucifer hemselven door hoovaerdije tot eenen val ghebracht heeft, soo heeft hy nochtans een legioen ende een regiment van veel duyvelen opgerecht, denwelcken wy den Oriëntaelschen Prince noemen, omdat hy zijne heerschappije int oosten heeft. Alsoo isser oock eene heerschappije int suyden, int noorden ende int weste. Ende mitsdien dat Lucifer, den ghevallen enghele, zijne heerschappije ende zijn rijcke oock onder den hemel heeft, soo moeten wy ons veranderen, tot de menschen begeven, deselve onderdanich wesen. Wanneer sulcks niet en ware, so waert den mensche onmoghelick voor eenighe zijne macht oft conste den duyvel Lucifer hem onderdanich te maken, dewelcke eenen sekeren geest senden moet, gelijck als ick gesonden ben. Wel is waer dat wy den mensche het rechte fondament van onse wooninge noch niet en hebben geopenbaert, gelijck wy ooc noch niet en hebben ghedaen onse heerschappije ende regeringhe, dan alleene den afstervende verdoemde mensche, die sulcx gewaer wort, als hy daerhenen vaert.’ Doctor Faustus verschrak hem daerin ende seyde: ‘Ick en begheere daerom niet verdoemt te wesen om uwent wille.’ Den geest antwoort wederom: ‘Wildy niet? So en isser nochtans geen bidden voor. Ghy moet doch mede, want u boos vertwijffelt herte heeft sulcks verdient.’
Daerop Doctor Faustus antwoorde: ‘Ghy meucht Sint Felten hebben; maeckt u van hier!’ Als nu den geest wechwijcken wilde, so wiert Doctor Faustus van een ander twijffelachtighe meyninghe, ende hy beswoer hem, dat hy op de vespertijt aldaer wederomme soude verschijnen om aen te hooren hetghene dat hy hem voorts soude voordraghen, hetwelcke hem den geest bewillichde ende daermede quam hy te verdwijnen. Hier mach men het goddeloose herte ende opinie van Doctor Faustus sien, nietteghenstaende dat hem de duyvel den aermen Judas sanck (ghelijck men te segghen pleecht) ende nochtans by zijne goddeloose opinie ghebleven is.
ALs nu Doctor Faustus des morghens thuys ghecomen was, so bescheydde hy den gheest in zijne camer, gelijck hy ooc aldaer verscheen, om aen te hooren de begeerte des voorszeyde Doctors. Nu ist boven maten seere te verwonderen dat eenen geest (als Godt de hant van de mensche treckt) voor de menschen alsulcken spokerye can maken. Maer het is, gelijck men te segghen pleecht, dat alsulcke ghesellen doch eens den duyvel sien moeten, tsy hier oft hier namaels.
Doctor Faustus begint wederomme zijn guychelspel, besweert den duyvel op een nieu ende stelt hem sommighe artijckelen voor ooghen. Voor eersten, dat hy hem soude onderdanich ende ghehoorsaem zijn in alle hetghene, dat hy hem soude moghen vraghen, bidden ende belasten, solange als hy (Faustus) op deser aerden soude leven.
Item: dat hy hem alles soude segghen, waernaer hy hem quame te vragen, sonder yet te verswijghen.
Item: dat hy hem op alle zijne vraghen niet onwaerachtichs en soude willen antwoorden.
Hetwelcke hem den voorszeyden geest afsloech ende weygerde, hem excuserende dat hy gheene volcomen macht en hadde voor aleer hy van zijnen heere (daer onder dat hy stont) consent hadde, ende sprack: ‘Lieve Faustus, uwe begeeren te volbrenghen en staet niet in mijnen wille oft in mijne macht, maer in den wille van den helschen god.’ Waerop dat hem Doctor Faustus antwoorde: ‘Hoe sal ick dat verstaen? Zijt ghy hiertoe niet machtich ghenoech?’ Daerop dat den geest antwoorde: ‘Neen!’ Daerop dat Faustus wederomme seyde: ‘Liever seght my doch de oorsake.’ ‘Ghy sult weten, Fauste’, seyde den gheest, ‘dat onder ons also wel een regiment ende een heerschappije is, als op der aerden,
want wy hebben onse regeerders, gouverneurs ende dienaers - daervan dat ick één ben - ende wy noemen onse rijck een legioen. Want ofschoon den verstootenen Lucifer hemselven door hoovaerdije tot eenen val ghebracht heeft, soo heeft hy nochtans een legioen ende een regiment van veel duyvelen opgerecht, denwelcken wy den Oriëntaelschen Prince noemen, omdat hy zijne heerschappije int oosten heeft. Alsoo isser oock eene heerschappije int suyden, int noorden ende int weste. Ende mitsdien dat Lucifer, den ghevallen enghele, zijne heerschappije ende zijn rijcke oock onder den hemel heeft, soo moeten wy ons veranderen, tot de menschen begeven, deselve onderdanich wesen. Wanneer sulcks niet en ware, so waert den mensche onmoghelick voor eenighe zijne macht oft conste den duyvel Lucifer hem onderdanich te maken, dewelcke eenen sekeren geest senden moet, gelijck als ick gesonden ben. Wel is waer dat wy den mensche het rechte fondament van onse wooninge noch niet en hebben geopenbaert, gelijck wy ooc noch niet en hebben ghedaen onse heerschappije ende regeringhe, dan alleene den afstervende verdoemde mensche, die sulcx gewaer wort, als hy daerhenen vaert.’ Doctor Faustus verschrak hem daerin ende seyde: ‘Ick en begheere daerom niet verdoemt te wesen om uwent wille.’ Den geest antwoort wederom: ‘Wildy niet? So en isser nochtans geen bidden voor. Ghy moet doch mede, want u boos vertwijffelt herte heeft sulcks verdient.’
Daerop Doctor Faustus antwoorde: ‘Ghy meucht Sint Felten hebben; maeckt u van hier!’ Als nu den geest wechwijcken wilde, so wiert Doctor Faustus van een ander twijffelachtighe meyninghe, ende hy beswoer hem, dat hy op de vespertijt aldaer wederomme soude verschijnen om aen te hooren hetghene dat hy hem voorts soude voordraghen, hetwelcke hem den geest bewillichde ende daermede quam hy te verdwijnen. Hier mach men het goddeloose herte ende opinie van Doctor Faustus sien, nietteghenstaende dat hem de duyvel den aermen Judas sanck (ghelijck men te segghen pleecht) ende nochtans by zijne goddeloose opinie ghebleven is.
Onderwerp
SINSAG 0881 - Der Teufelsvertrag. Mann schliesst einen Vertrag mit dem Teufel, welcher ihm bei seiner Arbeit Hilfe leistet.
SINSAG 0881 - Der Teufelsvertrag. Mann schliesst einen Vertrag mit dem Teufel, welcher ihm bei seiner Arbeit Hilfe leistet. 
Beschrijving
De volgende dag verschijnt de geest aan Doctor Faustus en beginnen de onderhandelingen. Hij wil de geest alles kunnen vragen, zolang hij op deze aarde leeft. De geest zal niets mogen verzwijgen en geen onwaarheden mogen spreken. De geest weigert dit, omdat hij geen toestemming van zijn meester heeft. Faustus vraagt de geest of deze niet machtig genoeg is. De geest legt hem uit dat in de hel ook sprake is van een hiërarchie, net als op de aarde. Faustus begrijpt dat de geest hem alleen zal dienen als hij zijn eigen ziel verdoemt. Dit weigert hij en stuurt de geest weg. Faustus blijft echter een goddeloos persoon.
Bron
Carel Baten, Warachtighe historie van doctor Johannes Faustus. (ed. René Blankers) Jasper Troyen (?), Dordrecht 1592, 3r-4r.
http://www.dbnl.org/tekst/bate002wara02_01/bate002wara02_01_0004.php
http://www.dbnl.org/tekst/bate002wara02_01/bate002wara02_01_0004.php
Naam Overig in Tekst
Faustus
Faustus
Lucifer
Lucifer
Oriëntaalse
Oriëntaalse
Sint Felten
Sint Felten
Godt
Godt
Judas
Judas
Plaats van Handelen
Wittenberg
Wittenberg