Hoofdtekst
Een ander historie: hoe dat Doctor Faustus onversiens in eene gasterye coemt.
TOt Erfort in de Sleutelstraet is een huys, ghenoemt ‘Den Ancker’, in twelcke dat doen-ter-tijt een stadjoncker gewoont heeft, waervan dat wy hier (om seker oorsake) den naem niet setten en willen, by denwelcken dat Doctor Faustus den gantschen tijt, over solange als hy tot Erfort woonde, gheconverseert heeft ende veel wonderlicke cortwijlen bedreven hadde. Soo ist ghebeurt dat den voorszeyden Faustus op eenen tijt, als den joncker diversche gasten hadde, niet tot zijnen huyse, maer tot Praghen daer den keyser was, metten welcken den voorszeyden joncker vrolick was, alwaer hy Faustum dicmaels by hem wenschede. Maer also hem zijnen weert vermaende dat alsulcken wenschen om niet was, mitsdien den voorszeyden Faustus nu so verre van hem geseten was, soo heeft hy eenen tijt lanck daervan stille ghesweghen. Maer stracx daerna wederomme om hem wenschende, so isser eenen onder tgheselschap gheweest die schertswijse hem gheroepen heeft met zijnen name ende hem heeft gebeden by haerlieden te comen. Dese woorden ghesproken wesende, soo clopt er eenen stijf aen de deure. Den huysknecht, loopende na den venster, vraecht wie dat daer clopte. Maer siende ter vensteren uut, so siet hy dattet Faustus was die stracx afgheseten was ende zijn peert by den toom hadde, segghende totten huysknecht: ‘Kendy my niet? Ic ben degene die men geroepen heeft.’ De knecht, dit hoorende, liep stracx tot zijnen meester aleer hy de deure opendede ende seyde hem hoe dat Doctor Faustus daer voor de deure was ende hadde aengeclopt. Daerop dat den joncker sprack dat hy moeste droomen oft qualick ghesien hadde, want hy wist wel waer dat Faustus nu was. Met dies soo clopt Faustus noch eens. Ende doen den heere neffens zijnen knecht oock uut siet, so bekent hy dattet Doctor Faustus was, waeromme dat men de deure opende ende hem vriendelijck ontfinck. Des jonckers sone bidt hem dat hy stracxsoude willen by de gasten comen ende hy nam het peert uut den handen, geboot dat ment wel voederen soude. Maer den sone en coste het voorszeyde peert niet gehouden, hoe vast dat hijt oock houdende was, ghelijck ghy alhier sult hooren. Als nu Doctor Faustus binnen by de gasten quam, eerlick ontfangen ende aen de tafel geset wert, vraechde hem de heere van den huyse hoe dat hy soo haest ghecomen was. Daerop dat hy antwoorde: ‘Daer moet ick mijn peert voor dancken. Mits my des heeren gasten so seer begheerden ende my soo sterck gheroepen hadden, soo en conde ick niet laten te comen ende haerlieder hierin te ghelieven, hoewel dat ick den sin hebbe niet lange te blijven ende morgen vroech wederomme te Praghen zijn moet.’ Daerop dienden sy hem wat etens voor ende droncken hem sterck toe, totdat hy wel-beschoncken was ende begost zijne guychelrije te drijven, vraechde henlieden oft sy gheenen lust en hadden om eenige vreemde wijnen te drincken. Daerop antwoorden sy ja. Hy vraechde wat sy voor eenen wijn begheerden, tsy Franschen, Spaenschen, Rijnschen wijn, Malveseye oft eenighen anderen wijn, daerop datter eenen antwoorde dattet altsamen goede wijnen waren. Daerop begheerde hy dat men hem een boor doen soude, met hetwelcke dat hy beghint vier gaten in den eenen cant van de tafel te booren, in welcke gaten dat hy tapkens stack, ghelijck men in de wijntonnen te steken plach. Ende hy begheert dat men hem twee versche ghelasen sal gheven. Deselve ghecreghen hebbende, soo trect hy het eene tapken naer het ander uut ende tapte uut elcke gat dat hy in de tafel gheboort hadde alsulcken wijn als elck begheerde, waerdoor dat de gasten seer lachende werden ende vrolick waren. Met dies so coemt des jonckers sone ende seyde: ‘Heer Doctor, uwe peert eet alsoft dul ware. Ick hadde liever thien ofte twintich peerden te voederen als het uwe alleene, want het heeft my alreede sommighe veertelen haveren opghesloect. Ende noch siet het om oft er niet meer voorhanden en is.’ Daerover dat niet alleene Faustus lachende en werdt, maer oock alle de andere gasten. Maer doen hy seyde: ‘Nochtans sal ick hem ghennoech gheven, achtervolghende mijne belofte, al soudet my costen alle de haver die hier in huys is.’ Daerop dat hem Faustus voor een antwoorde gheeft dat hijt laten blijven soude, mits dat hy wel wist dattet ghenoech was, want het soude anders wel al de haver, die hy op zijnen solder hadde, opeten aleer dattet sadt worde. Want het was zijnen gheestMephostophiles, dewelcke, ghelijck voorseyt is, hem somtijts in een peert met vleughelen veranderde als Faustus erghens in der haeste verreysen wilde. Met dusdanighe ende dergelijcke cortwijlighe perten brochten sy den avont deure tot in der middernacht. Doen briesten Faustus’ peert seer luyde dat ment door tgheheele huys hooren conde. Doen seyde Faustus: ‘Nu moet ick op’, ende wilde goedennacht seggen, maer sy hielden hem ende baden hem dat hy noch wat tijts by henlieden blijven soude. Met dies so cnoopte hy eenen cnoop aen zijnen riem ende hy beloofde noch een ure te blijven, maer doen dese ure voorby was, so briesten het peert wederomme seer luyde ende wilde wederom op, maer hy liet hem noch eens beweghen een ure te blijven ende maecte wederom eenen cnoop. Maer als dese ure wederom verloopen was ende zijn peert de derde reyse briesschende wert, soe en wilde hy goetront niet langer blijven noch hem langher laten ophouden. Hy nam zijn afscheet ende sprack: ‘Nu moet ick voort.’ Sy leydden hem totaen de poorte ende lieten hem zijn peert uut den stal halen, daerop dat hy sadt ende wechreedt. Maer also hy ontrent vier oft vijf huysen verre ghereden hadde, so vlooch tpeert met hem in de locht ende dat met alsulcken snellicheyt, dat hy henlieden stracx uutten ooghen quam, ende quam also wederomme eert dach was tot Praghen, alwaer hy zijne saken uutrichte ende brachte naer sommighe weken veel schriften ende nieuwe tijdingen met hem uut des keysers hof.
TOt Erfort in de Sleutelstraet is een huys, ghenoemt ‘Den Ancker’, in twelcke dat doen-ter-tijt een stadjoncker gewoont heeft, waervan dat wy hier (om seker oorsake) den naem niet setten en willen, by denwelcken dat Doctor Faustus den gantschen tijt, over solange als hy tot Erfort woonde, gheconverseert heeft ende veel wonderlicke cortwijlen bedreven hadde. Soo ist ghebeurt dat den voorszeyden Faustus op eenen tijt, als den joncker diversche gasten hadde, niet tot zijnen huyse, maer tot Praghen daer den keyser was, metten welcken den voorszeyden joncker vrolick was, alwaer hy Faustum dicmaels by hem wenschede. Maer also hem zijnen weert vermaende dat alsulcken wenschen om niet was, mitsdien den voorszeyden Faustus nu so verre van hem geseten was, soo heeft hy eenen tijt lanck daervan stille ghesweghen. Maer stracx daerna wederomme om hem wenschende, so isser eenen onder tgheselschap gheweest die schertswijse hem gheroepen heeft met zijnen name ende hem heeft gebeden by haerlieden te comen. Dese woorden ghesproken wesende, soo clopt er eenen stijf aen de deure. Den huysknecht, loopende na den venster, vraecht wie dat daer clopte. Maer siende ter vensteren uut, so siet hy dattet Faustus was die stracx afgheseten was ende zijn peert by den toom hadde, segghende totten huysknecht: ‘Kendy my niet? Ic ben degene die men geroepen heeft.’ De knecht, dit hoorende, liep stracx tot zijnen meester aleer hy de deure opendede ende seyde hem hoe dat Doctor Faustus daer voor de deure was ende hadde aengeclopt. Daerop dat den joncker sprack dat hy moeste droomen oft qualick ghesien hadde, want hy wist wel waer dat Faustus nu was. Met dies soo clopt Faustus noch eens. Ende doen den heere neffens zijnen knecht oock uut siet, so bekent hy dattet Doctor Faustus was, waeromme dat men de deure opende ende hem vriendelijck ontfinck. Des jonckers sone bidt hem dat hy stracxsoude willen by de gasten comen ende hy nam het peert uut den handen, geboot dat ment wel voederen soude. Maer den sone en coste het voorszeyde peert niet gehouden, hoe vast dat hijt oock houdende was, ghelijck ghy alhier sult hooren. Als nu Doctor Faustus binnen by de gasten quam, eerlick ontfangen ende aen de tafel geset wert, vraechde hem de heere van den huyse hoe dat hy soo haest ghecomen was. Daerop dat hy antwoorde: ‘Daer moet ick mijn peert voor dancken. Mits my des heeren gasten so seer begheerden ende my soo sterck gheroepen hadden, soo en conde ick niet laten te comen ende haerlieder hierin te ghelieven, hoewel dat ick den sin hebbe niet lange te blijven ende morgen vroech wederomme te Praghen zijn moet.’ Daerop dienden sy hem wat etens voor ende droncken hem sterck toe, totdat hy wel-beschoncken was ende begost zijne guychelrije te drijven, vraechde henlieden oft sy gheenen lust en hadden om eenige vreemde wijnen te drincken. Daerop antwoorden sy ja. Hy vraechde wat sy voor eenen wijn begheerden, tsy Franschen, Spaenschen, Rijnschen wijn, Malveseye oft eenighen anderen wijn, daerop datter eenen antwoorde dattet altsamen goede wijnen waren. Daerop begheerde hy dat men hem een boor doen soude, met hetwelcke dat hy beghint vier gaten in den eenen cant van de tafel te booren, in welcke gaten dat hy tapkens stack, ghelijck men in de wijntonnen te steken plach. Ende hy begheert dat men hem twee versche ghelasen sal gheven. Deselve ghecreghen hebbende, soo trect hy het eene tapken naer het ander uut ende tapte uut elcke gat dat hy in de tafel gheboort hadde alsulcken wijn als elck begheerde, waerdoor dat de gasten seer lachende werden ende vrolick waren. Met dies so coemt des jonckers sone ende seyde: ‘Heer Doctor, uwe peert eet alsoft dul ware. Ick hadde liever thien ofte twintich peerden te voederen als het uwe alleene, want het heeft my alreede sommighe veertelen haveren opghesloect. Ende noch siet het om oft er niet meer voorhanden en is.’ Daerover dat niet alleene Faustus lachende en werdt, maer oock alle de andere gasten. Maer doen hy seyde: ‘Nochtans sal ick hem ghennoech gheven, achtervolghende mijne belofte, al soudet my costen alle de haver die hier in huys is.’ Daerop dat hem Faustus voor een antwoorde gheeft dat hijt laten blijven soude, mits dat hy wel wist dattet ghenoech was, want het soude anders wel al de haver, die hy op zijnen solder hadde, opeten aleer dattet sadt worde. Want het was zijnen gheestMephostophiles, dewelcke, ghelijck voorseyt is, hem somtijts in een peert met vleughelen veranderde als Faustus erghens in der haeste verreysen wilde. Met dusdanighe ende dergelijcke cortwijlighe perten brochten sy den avont deure tot in der middernacht. Doen briesten Faustus’ peert seer luyde dat ment door tgheheele huys hooren conde. Doen seyde Faustus: ‘Nu moet ick op’, ende wilde goedennacht seggen, maer sy hielden hem ende baden hem dat hy noch wat tijts by henlieden blijven soude. Met dies so cnoopte hy eenen cnoop aen zijnen riem ende hy beloofde noch een ure te blijven, maer doen dese ure voorby was, so briesten het peert wederomme seer luyde ende wilde wederom op, maer hy liet hem noch eens beweghen een ure te blijven ende maecte wederom eenen cnoop. Maer als dese ure wederom verloopen was ende zijn peert de derde reyse briesschende wert, soe en wilde hy goetront niet langer blijven noch hem langher laten ophouden. Hy nam zijn afscheet ende sprack: ‘Nu moet ick voort.’ Sy leydden hem totaen de poorte ende lieten hem zijn peert uut den stal halen, daerop dat hy sadt ende wechreedt. Maer also hy ontrent vier oft vijf huysen verre ghereden hadde, so vlooch tpeert met hem in de locht ende dat met alsulcken snellicheyt, dat hy henlieden stracx uutten ooghen quam, ende quam also wederomme eert dach was tot Praghen, alwaer hy zijne saken uutrichte ende brachte naer sommighe weken veel schriften ende nieuwe tijdingen met hem uut des keysers hof.
Onderwerp
SINSAG 0881 - Der Teufelsvertrag. Mann schliesst einen Vertrag mit dem Teufel, welcher ihm bei seiner Arbeit Hilfe leistet. 
SINSAG 0881 - Der Teufelsvertrag. Mann schliesst einen Vertrag mit dem Teufel, welcher ihm bei seiner Arbeit Hilfe leistet. 
SINSAG 0687 - Der sonderbare Schankwirt.
SINSAG 0687 - Der sonderbare Schankwirt.
Beschrijving
Faustus is in Praag bij Keizer Karel V, maar een stadsjonker die in Erfurt woont, houdt een feest en wil Faustus daarbij hebben. Dit was echter onmogelijk, want Praag was te ver weg. Faustus verschijnt echter toch op het feest. Hij zegt dit dit mogelijk was door zijn paard. De jonker is blij hem te zien. Faustus vraagt of de aanwezigen trek hebben in goede wijn. Hij maakt vervolgens gaten in de tafel en tapt hier wijn uit. De knecht zegt dat van het paard Faustus al het hooi op eet: hij geeft liever twintig paarden te eten dan dit paard. Doctor Faustus zegt dat hij dit zal vergoeden. In werkelijkheid is dit paard Mephostophiles, deze verandert zich soms in een paard met vleugels. Doctor Faustus moet de volgende dag weer in Praag zijn. Mephostophiles briest om het uur luid om aan te geven dat ze moeten gaan. Nadat Faustus afscheid neemt brengt zijn geest hem weer naar het hof van de keizer in Praag.
Bron
Carel Baten, Warachtighe historie van doctor Johannes Faustus. (ed. René Blankers) Jasper Troyen (?), Dordrecht 1592, 44r-45r
http://www.dbnl.org/tekst/bate002wara02_01/bate002wara02_01_0053.php
http://www.dbnl.org/tekst/bate002wara02_01/bate002wara02_01_0053.php
Naam Overig in Tekst
Faustus
Faustus
Mephostophiles
Mephostophiles
Keizer Karel V
Keizer Karel V
Naam Locatie in Tekst
Erfurt
Erfurt
Praag
Praag
Plaats van Handelen
Erfurt
Erfurt