Hoofdtekst
Van eenen ouden man die Doctor Faustus van syn godloos leven heeft willen bekeeren ende wat ondanck hy daervoor hadde.
DAer was een seer christelick ende godvreesende medicijn die een liefhebber van Godes woort was ende een ghebuere van Doctor Faustus. Deselve, alsoo hy sach dat veel studenten by Doctor Faustus uut ende in liepen, ghelijck als in eenen sluypwinckel, daerin dat de duyvel met zijnen aenhanck ende niet Godt met zijne enghelen en woonde, so nam hy voor hem Doctorem Faustum van zijne godtloose ende duyvelsche wesen ende voornemen af te trecken, tot welcken eynde hy hem, uut eenen christelicken yver, tot hem in zijn huys ter maeltijdt ontbiedt. Doctor Faustus coemt ende den goeden ouden man spreect hem toe onder de maeltijt op dese maniere: ‘Lieve heere ende goede ghebuere, ick hebbe aen uwer liefden een vriendelicke christelicke bede, als naemelick dat ghy mijn yverighe vermaninge niet qualick nemen en sult. Daertoe en suldy oock dese mijne cleyne maeltijt niet verachten, maer deselve, soo goet als de lieve Godt die ghegunt heeft, voor goet aennemen.’ Doctor Faustus badt wederomme dat hy hem zijne goede meyninghe soude willen verclaren. Hy soude hem daerin goet ghehoor geven. Doen seyde den goeden ouden man: ‘Mijn lieve heere ende goede nabuere, ghy weet wat uwe eygen voornemen is, als namelick dat ghy God ende alle zijne heyligen afgesworen hebt ende uselven den duyvel met lijf ende siele hebt overghegheven, waerdoor ghy in den hoochsten toorne ende onghenade Gods ghevallen zijt ende van eenen christen eenen ketter ende eenen duyvel gheworden zijt. Och, in wat noot brengt ghy uwe arme siele? Het en is niet alleen om uwe lichaem te doene, maer oock om de siele die in de eeuwighe pijne ende onghenade Gods sal versteken worden. Doch soo en ist noch niet al verloren, mijn lieve heere, soo verre als ghy u noch slechs wilde bekeeren, den lieven bermhertighen Godt om ghenade ende verghiffenisse wilt aenroepen, ghelijck ghy moecht sien aen het exempel -int achtste capittel van de Wercken der Apostelen- van Simone in Samaria, die ooc veel volcx verleyt hadde. Want men heeft hem insonderheyt voor eenen godt ghehouden ende hem de cracht gods ende Simon Deus Sanctus genoemt. Desen was ooc daerna noch bekeert, nadat hy een predicatie Philippi gehoort hadde ende liet hem doopen. Hy geloofde aen onsen heere Jesum Christum ende hy hielt hem daernaer veel by Philippo, welcke bekeeringe in het Werck der Apostelen uutnemende seer geroemt wort. Daerom, mijn goede heere, laet u doch dese mijne vermaninge ooc behagen ende een heerlicke christelicke predicatie wesen. Nu en is de boete die ghy doen sult anders niet als dat ghy den lieven barmhertigen God sult om genade ende verghiffenisse bidden, waeraf dat wy veel schoone exempelen hebben, ghelijck aen den moordenaer aen den cruyce. Item aen Sint Pieter, aen Matheo ende aen Magdalena. Ja, Christus spreect tot alle sondaren: “Coemt al tot my die daer bedroeft ende beladen zijt. Ick sal u vertroosten.” Ende in den prophete Ezechiël: “Ick en begheere niet den doot des sondaers, maer dat hy hem bekeere ende leve, want zijne handt en is niet vercort dat hy niet helpen en can.” Ende ick bidde u, mijn goede heere, dat ghy u dese mijne vermaninghe wilt laten ter herten gaen ende bidt Godt om genade om Christus Jesus wille. Staet oock af van u quaet voornemen, want de tooverye is tegen tgebodt Gods, mits dat dit sowel int Nieuwe als int Oude Testament swaerlick verboden is, daer hy seyt dat men gheen toovenaers en sal laten leven, dat men daermede niet en sal converseren noch eenige gemeynschap houden, want tis eenen grouwel voor Godt. Van gelijcken so noemt Sint Pauwels den Bar Jehu of Elimas den toovenaer een kint des duvels, een vyant van alle gherechticheyt ende dat sy oock gheen deel aen het rijcke Gods hebben en sullen.’ Doctor Faustus hoorde na hem seer neerstich, seggende dat hem de vermaninge seer wel geviel. Ende hy bedancte den ouden man van zijn goede meyninge, dewelcke hy ooc beloofde na te comen, soot hem mogelick ware, ende nam daermede oorlof. Als hy nu in zijn huys quam, so dachte hy neerstich op dese vermaninghe, overdenckende in wat noot hy hem ende zijne siele gebracht hadde, omdat hy hem also den helschen duvel hadde overghegeven. Hy nam voor hem goede boete te doene ende den duvel te versaken. In desen ghepeysen so verscheen hem zijnen gheest die na hem greep alsoft hy hem den hals afdrayen wilde ende hielt hem voor wat dat hem anders mochte beweecht hebben hem den duvel over te geven als alleen zijnen eyghen moetwille ende verbolgentheyt: ‘Daertoe so hebdy u versproken God ende aller menschen vyant te wesen, welcke belofte ghy niet meer en dinckt na te comen, maer de vermaninghe van dien ouden loer te volgen ende God tot eenen behoeder aennemen. Dan dat is al te spade, want ghy nu mijn zijt; ick mach u halen als ick wille!’ Hetwelcke hem oock bevolen is ende daeromme dat hy aldaer gecomen was om hem een eynde te maken, ten ware dat hy hem nedersettede ende hem stracks met zijnen bloede op een nieu verschreve ende beloofde dat hy hem van gheene menschen meer en soude laten vermanen ofte verleyden, dwelcke hy van stonden aen doen moeste, oft, soo niet, soo soude hy hem in stucken verscheuren. Doctor Faustus, heel verschrict wesende, dede hem wederom nieuwe belofte ende schreef met zijnen bloede als hierna volcht, welcke verschrijvinghe noch na zijn doot by hem ghevonden is.
DAer was een seer christelick ende godvreesende medicijn die een liefhebber van Godes woort was ende een ghebuere van Doctor Faustus. Deselve, alsoo hy sach dat veel studenten by Doctor Faustus uut ende in liepen, ghelijck als in eenen sluypwinckel, daerin dat de duyvel met zijnen aenhanck ende niet Godt met zijne enghelen en woonde, so nam hy voor hem Doctorem Faustum van zijne godtloose ende duyvelsche wesen ende voornemen af te trecken, tot welcken eynde hy hem, uut eenen christelicken yver, tot hem in zijn huys ter maeltijdt ontbiedt. Doctor Faustus coemt ende den goeden ouden man spreect hem toe onder de maeltijt op dese maniere: ‘Lieve heere ende goede ghebuere, ick hebbe aen uwer liefden een vriendelicke christelicke bede, als naemelick dat ghy mijn yverighe vermaninge niet qualick nemen en sult. Daertoe en suldy oock dese mijne cleyne maeltijt niet verachten, maer deselve, soo goet als de lieve Godt die ghegunt heeft, voor goet aennemen.’ Doctor Faustus badt wederomme dat hy hem zijne goede meyninghe soude willen verclaren. Hy soude hem daerin goet ghehoor geven. Doen seyde den goeden ouden man: ‘Mijn lieve heere ende goede nabuere, ghy weet wat uwe eygen voornemen is, als namelick dat ghy God ende alle zijne heyligen afgesworen hebt ende uselven den duyvel met lijf ende siele hebt overghegheven, waerdoor ghy in den hoochsten toorne ende onghenade Gods ghevallen zijt ende van eenen christen eenen ketter ende eenen duyvel gheworden zijt. Och, in wat noot brengt ghy uwe arme siele? Het en is niet alleen om uwe lichaem te doene, maer oock om de siele die in de eeuwighe pijne ende onghenade Gods sal versteken worden. Doch soo en ist noch niet al verloren, mijn lieve heere, soo verre als ghy u noch slechs wilde bekeeren, den lieven bermhertighen Godt om ghenade ende verghiffenisse wilt aenroepen, ghelijck ghy moecht sien aen het exempel -int achtste capittel van de Wercken der Apostelen- van Simone in Samaria, die ooc veel volcx verleyt hadde. Want men heeft hem insonderheyt voor eenen godt ghehouden ende hem de cracht gods ende Simon Deus Sanctus genoemt. Desen was ooc daerna noch bekeert, nadat hy een predicatie Philippi gehoort hadde ende liet hem doopen. Hy geloofde aen onsen heere Jesum Christum ende hy hielt hem daernaer veel by Philippo, welcke bekeeringe in het Werck der Apostelen uutnemende seer geroemt wort. Daerom, mijn goede heere, laet u doch dese mijne vermaninge ooc behagen ende een heerlicke christelicke predicatie wesen. Nu en is de boete die ghy doen sult anders niet als dat ghy den lieven barmhertigen God sult om genade ende verghiffenisse bidden, waeraf dat wy veel schoone exempelen hebben, ghelijck aen den moordenaer aen den cruyce. Item aen Sint Pieter, aen Matheo ende aen Magdalena. Ja, Christus spreect tot alle sondaren: “Coemt al tot my die daer bedroeft ende beladen zijt. Ick sal u vertroosten.” Ende in den prophete Ezechiël: “Ick en begheere niet den doot des sondaers, maer dat hy hem bekeere ende leve, want zijne handt en is niet vercort dat hy niet helpen en can.” Ende ick bidde u, mijn goede heere, dat ghy u dese mijne vermaninghe wilt laten ter herten gaen ende bidt Godt om genade om Christus Jesus wille. Staet oock af van u quaet voornemen, want de tooverye is tegen tgebodt Gods, mits dat dit sowel int Nieuwe als int Oude Testament swaerlick verboden is, daer hy seyt dat men gheen toovenaers en sal laten leven, dat men daermede niet en sal converseren noch eenige gemeynschap houden, want tis eenen grouwel voor Godt. Van gelijcken so noemt Sint Pauwels den Bar Jehu of Elimas den toovenaer een kint des duvels, een vyant van alle gherechticheyt ende dat sy oock gheen deel aen het rijcke Gods hebben en sullen.’ Doctor Faustus hoorde na hem seer neerstich, seggende dat hem de vermaninge seer wel geviel. Ende hy bedancte den ouden man van zijn goede meyninge, dewelcke hy ooc beloofde na te comen, soot hem mogelick ware, ende nam daermede oorlof. Als hy nu in zijn huys quam, so dachte hy neerstich op dese vermaninghe, overdenckende in wat noot hy hem ende zijne siele gebracht hadde, omdat hy hem also den helschen duvel hadde overghegeven. Hy nam voor hem goede boete te doene ende den duvel te versaken. In desen ghepeysen so verscheen hem zijnen gheest die na hem greep alsoft hy hem den hals afdrayen wilde ende hielt hem voor wat dat hem anders mochte beweecht hebben hem den duvel over te geven als alleen zijnen eyghen moetwille ende verbolgentheyt: ‘Daertoe so hebdy u versproken God ende aller menschen vyant te wesen, welcke belofte ghy niet meer en dinckt na te comen, maer de vermaninghe van dien ouden loer te volgen ende God tot eenen behoeder aennemen. Dan dat is al te spade, want ghy nu mijn zijt; ick mach u halen als ick wille!’ Hetwelcke hem oock bevolen is ende daeromme dat hy aldaer gecomen was om hem een eynde te maken, ten ware dat hy hem nedersettede ende hem stracks met zijnen bloede op een nieu verschreve ende beloofde dat hy hem van gheene menschen meer en soude laten vermanen ofte verleyden, dwelcke hy van stonden aen doen moeste, oft, soo niet, soo soude hy hem in stucken verscheuren. Doctor Faustus, heel verschrict wesende, dede hem wederom nieuwe belofte ende schreef met zijnen bloede als hierna volcht, welcke verschrijvinghe noch na zijn doot by hem ghevonden is.
Onderwerp
SINSAG 0881 - Der Teufelsvertrag. Mann schliesst einen Vertrag mit dem Teufel, welcher ihm bei seiner Arbeit Hilfe leistet. 
SINSAG 0881 - Der Teufelsvertrag. Mann schliesst einen Vertrag mit dem Teufel, welcher ihm bei seiner Arbeit Hilfe leistet. 
Beschrijving
Een oude, vroom christelijke, buurman, ziet dat veel studenten het huis van Faustus bezoeken, maar dat in dit huis de duivel woont. Hij probeert Faustus over te halen zijn leven te beteren en doet dit met veel Bijbelse voorbeelden.
Faustus neemt zich hierna daadwerkelijk voor de duivel te verzaken.
Zijn geest verschijnt echter en pakt hem bij de nek vast, alsof hij die eraf wil draaien. Hij herinnert Faustus aan zijn contract en dat hij hem mee naar de hel mag nemen als hij niet gehoorzaamt. Hierop hernieuwt Faustus zijn contract met de duivel, wederom met zijn eigen bloed.
Faustus neemt zich hierna daadwerkelijk voor de duivel te verzaken.
Zijn geest verschijnt echter en pakt hem bij de nek vast, alsof hij die eraf wil draaien. Hij herinnert Faustus aan zijn contract en dat hij hem mee naar de hel mag nemen als hij niet gehoorzaamt. Hierop hernieuwt Faustus zijn contract met de duivel, wederom met zijn eigen bloed.
Bron
Carel Baten, Warachtighe historie van doctor Johannes Faustus. (ed. René Blankers) Jasper Troyen (?), Dordrecht 1592, 48r-49r
http://www.dbnl.org/tekst/bate002wara02_01/bate002wara02_01_0057.php
http://www.dbnl.org/tekst/bate002wara02_01/bate002wara02_01_0057.php
Commentaar
den Bar Jehu of Elimas den toovenaer: Bar Jezus, een jood van afkomst, door Lucas een tovenaar of magiër en vals profeet genoemd, die te Paphos op Cyprus in de gunst stond bij de Romeinse proconsul Sergius Paulus. Bar Jezus werd door de apostel Paulus met blindheid geslagen, waarna de proconsul zich bekeerde. Elimas of Elymas was de eretitel van Bar Jezus, hetgeen in het Arabisch ‘een wijze’ betekent (Bijbelsch Woordenboek voor het Christelijk Gezin, uitgegeven door W. Moll, P.J. Veth en F.J. Domela Nieuwenhuis, 3 dln., Amsterdam 1852, deel 1 pag. 106).
http://www.dbnl.org/tekst/bate002wara02_01/bate002wara02_01_0076.php#a051
http://www.dbnl.org/tekst/bate002wara02_01/bate002wara02_01_0076.php#a051
Naam Overig in Tekst
Faustus
Faustus
Simon
Simon
Petrus
Petrus
Mattheüs
Mattheüs
Maria Magdalena
Maria Magdalena
Paulus
Paulus
Plaats van Handelen
Erfurt
Erfurt