Hoofdtekst
De heks van de Crolse brug
Niet alleen van katten maakten de heksenvrouwkes gebruik, ook van appels. Van sterappels, tootappels, bellefleuren en andere soorten appels.
Dit ondervond Dora, een nippig durske, dat met haar ouwe lui, achter in de hei bij den Krolsenbocht woonde. Op 'nen vrijdagvoormiddag, 't was diep in het najaar, was ze naar de Boxtelse lent gegaan. De lent was de wekelijkse markt in Boxtel.
"Ik mein," zei Kulhannes, "dê de Boxtelse lent d'r lichelijk al-ze-leven geweest is. Op de plaots, krêk vûr 't raodhoos, rontelum de kiosk en neven de grote breed straot waar de lent. Alle vrijdagen waar 't te doen en aalt vur 's middags van 'n uur of aacht toe 'n uur of twêlf, naovenant er volk waar. Van alderhande gerief koste d'r kôpen of rûilen. Goei en kaoi spul. Kleer, skoenwêrk, breekwêrk, eetgerêi, snoeperij, blommen en plaanten, 't waar d'r gelijk".
De lent werd doorgaans goed bezocht. Vooral door het vrouwvolk uit Boxtel, Haaren, Esch, Gemonde en Liempde. Er waren vrouwen, die er elke vrijdagmorgen hene kloeften. Andere vrouwen en durskes, onder andere Dora, toepelden zo af en toe eens naar de lent. Om er iets te kopen of om 'ne halve dag van huis af te zijn.
Toen Dora 20 jaar was en een nieuwe schort nodig had, kloefte zij op 'ne vrijdagmorgen naar Boxtel. Het was acht uur 's morgens, windstil en het vroor een beetje. Met een wit mutske op d're kop, 'ne neuzik om d'r lijf en 'n paar riemklompkes aan, kwam ze na een half uur lopen op de markt aan. Het was kil en die ochtend niet druk op de markt. Slechts weinig mensen vergaapten zich aan de spullen, die in de kramen lagen of bogen zich over het ellengoed en ander marktgerei, dat op de grond was gespreid. Dora keek naar de potten en pannen, praatte Liempds en kocht 'ne peperkoek, 'ne stokvis en 'n lapke schortebont. De peperkoek, de stokvis en het schortebont dauwde ze in een blauw linnen zakske en toen ze met enkele stuivers en een paar centen uit haar geldbuideltje de koek, de vis en 't lapke betaald had, stapte ze weer naar Liempde.
Op weg naar huts, krêk over de Crolse brug, zag ze een verschrikkelijk oud vrouwke. Met een diep gerimpeld voorhoofd en blootsvoets in haar klompen liep ze op 'n tikske rond. In haar hand had ze 'ne kromme stok en aan haar andere arm hing 'ne korf. 'Nen eierkorf met appels erin. Zeker tien tootappels en vijf bellefleurkes lagen er in de korf op een wit stukske laken te blinken. Het wijflke keek er voortdurend naar. Af en toe verliet een half woord haar langgerekte mond, maar toen ze Dora zag, riep ze schaterlachend:
"Meidje kom 'ns hier,
Kêk toch 'ns wê'n skôn appel ik hê".
Dora schrok en ging naar 't vrouwke toe. Het wijfke lachte en lachte en nam 'nen appel uit haar korf.
"Hier hêdde de skônste appel
van de lent. Eet h'm ganw op",
zei 't vrouwke en gaf de appel aan Dora. Wat verlegen nam Dora de appel aan, beet er 'n stuk af en liep verder. De appel smaakte merakel. Zelfs 't kruis at ze onderwege op.
De Boxtelse voetpad was lang. Voor Dora was de pad nooit zo lang geweest. Haar benen werden zwaar, haar lijf begon te trillen en het zweet golfde van haar voorhoofd af. Hijgend sleepte zij zich voort. Over de lange Boxtelse voetpad en langs den Krolsenbocht naar huis toe.
Thuis in den hêrd was ze zichzelf niet meer. De ene bevlieging na de andere kreeg ze. Ze vloog tegen de muren omhoog, ging aan de schilderijen hangen, schoof van de ene stolp op de andere, kroop over de broodkast en het kabinet en door de sporten van de stoelen. Ze liep achter de bordjes om die op het mantelbord stonden en vloog door het schrobgat van de geut naar buiten toe en weer terug. Ge wist niet wat ze uithaalde.
"Sommigte miensen zinnen, dè ze de wiebeldaans sprong. Aandere miensen mêinden, dè ze dur 't kaoi oog waar geraokt", zei Kulhannes
Niemand wist er een oplossing voor en iedereen dacht het zijne. Ten einde raad besloot de buurt om op bedevaart te gaan naar d'n Heilige Eik in Oirschot. Drie zaterdagen op 'n rij trok men zingend en biddend naar de kapel in Oirschot.
En dreven de herders
Hun kudden daarheen
Dan loofden zij altijd
Maria. Meteen.
Ave, Ave, Ave Maria,
zongen de buurtbewoners bij Onze Lieve Vrouw in Oirschot.
Gesterkt door de glimlach van het Lieve Vrouwke stapten de bedevaartgangers over het Liempds Dijkske huiswaarts.
Het Liempds Dijkske was 'ne zandweg. Langs deze zandweg lag 'n stil kroegske, 't Hutje genaamd.
"Dê waar 'n ouw hêrdje mi 'n bankske vûr de deur. Ge kost er nie vûrbij kommen. Ge mos er aongaon en van Dientjes binnen iet drinken, aanders kwaamde nie hêndig thoos", zei Kulhannes.
Nadat de buurtbewoners van Dora drie zaterdagen op 'n rij naar d'n Heilige Eik in Oirschot op bedevaart waren geweest en staandebeens in 't Hutje een sneveltje of een glaasje anisette hadden gedronken, werd Dora beter. "'t Is verluisd ês 't nie waor is", zei Kulhannes.
Haar moeder was er dolgelukkig mee en om te voorkomen, dat haar dochter weer zoiets zou overkomen zei ze tegen haar: "Mêidje, ês ge nog 'ns ooit zo'n oud wijfke tegenkumt, die oe 'nen appel presenteert, vat h'm dan gerust. Mêr eer ge d'r af bijt, motte urst zeggen: 'In Godsnaam'. Dan kan oe niks gebeuren". Dat was ook zo, want sindsdien is Dora nooit meer door "'t kaoi oog" geraakt.
Niet alleen van katten maakten de heksenvrouwkes gebruik, ook van appels. Van sterappels, tootappels, bellefleuren en andere soorten appels.
Dit ondervond Dora, een nippig durske, dat met haar ouwe lui, achter in de hei bij den Krolsenbocht woonde. Op 'nen vrijdagvoormiddag, 't was diep in het najaar, was ze naar de Boxtelse lent gegaan. De lent was de wekelijkse markt in Boxtel.
"Ik mein," zei Kulhannes, "dê de Boxtelse lent d'r lichelijk al-ze-leven geweest is. Op de plaots, krêk vûr 't raodhoos, rontelum de kiosk en neven de grote breed straot waar de lent. Alle vrijdagen waar 't te doen en aalt vur 's middags van 'n uur of aacht toe 'n uur of twêlf, naovenant er volk waar. Van alderhande gerief koste d'r kôpen of rûilen. Goei en kaoi spul. Kleer, skoenwêrk, breekwêrk, eetgerêi, snoeperij, blommen en plaanten, 't waar d'r gelijk".
De lent werd doorgaans goed bezocht. Vooral door het vrouwvolk uit Boxtel, Haaren, Esch, Gemonde en Liempde. Er waren vrouwen, die er elke vrijdagmorgen hene kloeften. Andere vrouwen en durskes, onder andere Dora, toepelden zo af en toe eens naar de lent. Om er iets te kopen of om 'ne halve dag van huis af te zijn.
Toen Dora 20 jaar was en een nieuwe schort nodig had, kloefte zij op 'ne vrijdagmorgen naar Boxtel. Het was acht uur 's morgens, windstil en het vroor een beetje. Met een wit mutske op d're kop, 'ne neuzik om d'r lijf en 'n paar riemklompkes aan, kwam ze na een half uur lopen op de markt aan. Het was kil en die ochtend niet druk op de markt. Slechts weinig mensen vergaapten zich aan de spullen, die in de kramen lagen of bogen zich over het ellengoed en ander marktgerei, dat op de grond was gespreid. Dora keek naar de potten en pannen, praatte Liempds en kocht 'ne peperkoek, 'ne stokvis en 'n lapke schortebont. De peperkoek, de stokvis en het schortebont dauwde ze in een blauw linnen zakske en toen ze met enkele stuivers en een paar centen uit haar geldbuideltje de koek, de vis en 't lapke betaald had, stapte ze weer naar Liempde.
Op weg naar huts, krêk over de Crolse brug, zag ze een verschrikkelijk oud vrouwke. Met een diep gerimpeld voorhoofd en blootsvoets in haar klompen liep ze op 'n tikske rond. In haar hand had ze 'ne kromme stok en aan haar andere arm hing 'ne korf. 'Nen eierkorf met appels erin. Zeker tien tootappels en vijf bellefleurkes lagen er in de korf op een wit stukske laken te blinken. Het wijflke keek er voortdurend naar. Af en toe verliet een half woord haar langgerekte mond, maar toen ze Dora zag, riep ze schaterlachend:
"Meidje kom 'ns hier,
Kêk toch 'ns wê'n skôn appel ik hê".
Dora schrok en ging naar 't vrouwke toe. Het wijfke lachte en lachte en nam 'nen appel uit haar korf.
"Hier hêdde de skônste appel
van de lent. Eet h'm ganw op",
zei 't vrouwke en gaf de appel aan Dora. Wat verlegen nam Dora de appel aan, beet er 'n stuk af en liep verder. De appel smaakte merakel. Zelfs 't kruis at ze onderwege op.
De Boxtelse voetpad was lang. Voor Dora was de pad nooit zo lang geweest. Haar benen werden zwaar, haar lijf begon te trillen en het zweet golfde van haar voorhoofd af. Hijgend sleepte zij zich voort. Over de lange Boxtelse voetpad en langs den Krolsenbocht naar huis toe.
Thuis in den hêrd was ze zichzelf niet meer. De ene bevlieging na de andere kreeg ze. Ze vloog tegen de muren omhoog, ging aan de schilderijen hangen, schoof van de ene stolp op de andere, kroop over de broodkast en het kabinet en door de sporten van de stoelen. Ze liep achter de bordjes om die op het mantelbord stonden en vloog door het schrobgat van de geut naar buiten toe en weer terug. Ge wist niet wat ze uithaalde.
"Sommigte miensen zinnen, dè ze de wiebeldaans sprong. Aandere miensen mêinden, dè ze dur 't kaoi oog waar geraokt", zei Kulhannes
Niemand wist er een oplossing voor en iedereen dacht het zijne. Ten einde raad besloot de buurt om op bedevaart te gaan naar d'n Heilige Eik in Oirschot. Drie zaterdagen op 'n rij trok men zingend en biddend naar de kapel in Oirschot.
En dreven de herders
Hun kudden daarheen
Dan loofden zij altijd
Maria. Meteen.
Ave, Ave, Ave Maria,
zongen de buurtbewoners bij Onze Lieve Vrouw in Oirschot.
Gesterkt door de glimlach van het Lieve Vrouwke stapten de bedevaartgangers over het Liempds Dijkske huiswaarts.
Het Liempds Dijkske was 'ne zandweg. Langs deze zandweg lag 'n stil kroegske, 't Hutje genaamd.
"Dê waar 'n ouw hêrdje mi 'n bankske vûr de deur. Ge kost er nie vûrbij kommen. Ge mos er aongaon en van Dientjes binnen iet drinken, aanders kwaamde nie hêndig thoos", zei Kulhannes.
Nadat de buurtbewoners van Dora drie zaterdagen op 'n rij naar d'n Heilige Eik in Oirschot op bedevaart waren geweest en staandebeens in 't Hutje een sneveltje of een glaasje anisette hadden gedronken, werd Dora beter. "'t Is verluisd ês 't nie waor is", zei Kulhannes.
Haar moeder was er dolgelukkig mee en om te voorkomen, dat haar dochter weer zoiets zou overkomen zei ze tegen haar: "Mêidje, ês ge nog 'ns ooit zo'n oud wijfke tegenkumt, die oe 'nen appel presenteert, vat h'm dan gerust. Mêr eer ge d'r af bijt, motte urst zeggen: 'In Godsnaam'. Dan kan oe niks gebeuren". Dat was ook zo, want sindsdien is Dora nooit meer door "'t kaoi oog" geraakt.
Onderwerp
TM 3101 - Heks maakt kind (mens, dier) ziek 
TM 3101 - Heks maakt kind (mens, dier) ziek 
Beschrijving
Een vrouwke zei tegen Dora:
"Meidje kom 'ns hier,
Kêk toch 'ns wê'n skôn appel ik hê".
Dora schrok en ging naar 't vrouwke toe. Het wijfke lachte en lachte en nam 'nen appel uit haar korf.
"Hier hêdde de skônste appel
van de lent. Eet h'm ganw op",
Dat deed Dora, want hij was heerlijk. Maar thuis was ze zichzelf niet meer, haalde de vreemdste kunsten uit, zodat sommige mensen dachten, dat ze aan de wiebeldans (St. Vitusdans) was, anderen dat ze door het "boze oog" geraakt was.
De buurt ging op bedevaart naar de H. Eik te Oirschot en Dora genas, maar haar moeder zei haar altijd "In Godsnaam" te zeggen, dan kon haar niets gebeuren.
"Meidje kom 'ns hier,
Kêk toch 'ns wê'n skôn appel ik hê".
Dora schrok en ging naar 't vrouwke toe. Het wijfke lachte en lachte en nam 'nen appel uit haar korf.
"Hier hêdde de skônste appel
van de lent. Eet h'm ganw op",
Dat deed Dora, want hij was heerlijk. Maar thuis was ze zichzelf niet meer, haalde de vreemdste kunsten uit, zodat sommige mensen dachten, dat ze aan de wiebeldans (St. Vitusdans) was, anderen dat ze door het "boze oog" geraakt was.
De buurt ging op bedevaart naar de H. Eik te Oirschot en Dora genas, maar haar moeder zei haar altijd "In Godsnaam" te zeggen, dan kon haar niets gebeuren.
Bron
Roger van Laere, KULHANNES, Liempde 1992, 65-67
Commentaar
voor 1992
Heks maakt kind (mens) ziek (door toverappel: vgl. SINSAG 0586)
Naam Overig in Tekst
Kulhannes
Kulhannes
Dora
Dora
Gemonde
Gemonde
Krolsenbocht
Krolsenbocht
Onze Lieve Vrouw
Onze Lieve Vrouw
Liemds Dijkske
Liemds Dijkske
't Hutje
't Hutje
Godsnaam
Godsnaam
Naam Locatie in Tekst
Boxtel
Boxtel
Haaren
Haaren
Esch
Esch
Liempde
Liempde
Crolsche brug
Crolsche brug
Oirschot
Oirschot
Datum Invoer
2013-03-01 14:46:20