Hoofdtekst
't Teuve(r)n en be(h)eks'n is in vrogger dààg'n slim ewest. Now (h)eur'ie d'r niet mee(r) zoo van, ma(r) 't gebeu(r)t toch nog wel. Mar de mèèns'n dorv'n 't niet mee(r) te ve'tell'n. Een jaor of twintug, dartug eleed'n was t'r bi-j oons in de buu(r)te een dee(r)ntien en dàt was ziek. Dat was ekom'm deur 'n laandlooper, die 'ad 'eur beteuve(r)d. Was moss'n ze daor now an doen! Toe bint d'olde(r)s nao 'n wao(r)zegster egaon en die zèèg: "In 't kuss'n van oe kínd zit 'n kraans van vee(r)'n; aj die kraans d'r uut nem'm, dan wo(r)dt oe dee(r)ntien weer bèter." Die mèèns'n deun dàt en 't kwaamp alles precies uut; de kraans wön'n wegenöm'm en 't kind was wee(r) bèter.
Làter wàà(r)n d'r ok is twie jonges, een paar breu(r)s, die ok ziek waa(r)n. Zie ad'n een boel last van piene in de boek en kon'n niet èèt'n. Now was t'r een buu(r)man, die dàt wus en die zeg: "Oe kinde(r)s bin'n beteuve(r)d". Now, èè(r)st geleu(v)'m die mèèns'n dàt natuu(r)luk niet, ma(r) làter gung'n ze nao een olde vrouwe, die kon zelf ok teuve(r)n, ma(r) zie dokte(r)n d'r ok veur. Die vrouwe gaf pill'n, en zie moss'n ok de kuss'ns lössnien en dao(r) zolln kraans'n inzitt'n, die ze d'r uut moss'n hààln. Now, dàt was goed. De jongens begun'n slim te braak'n en d'r kwaamp van alles uut: kikke(r)s, padd'n en pee(r)deworms. Ma(r) now was alles over. En weet ie wat of now die kraans was? Dàt mut een golddraod ewest èm, dao(r) vee(r)ties umme zaat'n. An 't iene èènde van die draod zaat 'n splitvèè(r)tien, dat is een ieze(r)n pennechien, dàt an 't èènde ekleufd is. As t'r an 't aandere èènde ok zo'n vee(r)tien zaat, dan was 't te làte, want dan was de ziekte niet meer te bète(r)n.
Deze olde vrouwe, die dokte(r)n, mos self elk jao(r) ok teuve(r)n, ma(r) zie deut 't gien mèènse of vruchtboom, mar een dink, dao(r) niks an gelèèg'n was, zooas een boom in 't bosch, want zo'n dink, dàt ze beteuve(r)n gunk beslist dood, en as 't een mèènse was, dan wödn die beteuve(r)d, en was veur zien lèèv'n ongelukkig. Ontdeud zo'n teuver'èkse 'eur elk jao(r) niet een boom of mèènse, dan gunk ze zelf dood. Zie mos dus wel, of ze wol of niet. Zie eb'm zo'n teuver(h)ekse wel is bi-j een pareboom zien staon en dan veul'n alle pàà(r)n d'r of, en de boom gunk làter dood.
Aj met 'n teuver(h)ekse praot'n en ie denk'n d'r an, dàt ze teuve(r)n kan, dan (h)ej niks gien last, want dan èm ze gien macht òver oe. Een trüpien jonges gung'n is 'n keer èn Ni-jjaor-win'n nao 'n boe(r)deri-je in de buu(r)te. Daor woon'n een vrouwe, die ok èks'n kon. Die troep buurjonges kreeg'n koffie met möppies. Now wàà(r)n d'r twie jonges achte(r)nao ekom'm en die krieg'n koffie met koeke. Now, best, zie praot'n d'aov'nd uut, en toe gung'n ze allemaole nao 'uus toe. Ma(r) 's naches wörn die twie jonges, die koffie met koeke '(h)ad (h)add'n meràkel benawd en zie bint een benawde dood estör'm. Zie bewee(r)'n, dàt beide jonges veur de dood elk een molle 'brààkt 'èm.
Diezelfde boerinne kon soms bi-j de (h)eujbarg gaon zitt'n melk'n en dan mölk ze de koe'n van een aandere boer, die wel een alf uur wieder leup'n. En dan zèèg zie: "Mien koe'n loop'm dao(r)ginds, ma(r) dàt is mi-j völ te wied weg."
Soms gunk ze ok èn [= heen], en gunk ze midd'n in 't laand zitt'n melk'n, ma(r)zoo uut een rössepolle [bosrusschen, soort bies]. En dan zèèg ze: "Ik melke now de biest'n van die en die boer." Dan mölk ze dàt 't zoo broez'n, now! Kwaamp dan zo'n boer zelf in 't laand umme te melk'n, dan konn'e natuu(r)luk niks gien melk krieg'n, want die teuver(h)ekse (h)ad uut de varte zien koe'n uutemölk'n. Je zol'n zèèg'n: "(H)oe kan 't?" Ma(r) 't is toch echt gebeu(r)d, want 't was een bezunder raar mèènse en zie kon van alles. Zie mölk zoo lange uut zo'n rössepolle, tut ze ongeveer een 'alve emmer vol melk, dàt is een koe'maol, (h)ad. Dan 'euld z'op want "aande(r)s gunk de koe dood" en dàt mog niet.
Làter wàà(r)n d'r ok is twie jonges, een paar breu(r)s, die ok ziek waa(r)n. Zie ad'n een boel last van piene in de boek en kon'n niet èèt'n. Now was t'r een buu(r)man, die dàt wus en die zeg: "Oe kinde(r)s bin'n beteuve(r)d". Now, èè(r)st geleu(v)'m die mèèns'n dàt natuu(r)luk niet, ma(r) làter gung'n ze nao een olde vrouwe, die kon zelf ok teuve(r)n, ma(r) zie dokte(r)n d'r ok veur. Die vrouwe gaf pill'n, en zie moss'n ok de kuss'ns lössnien en dao(r) zolln kraans'n inzitt'n, die ze d'r uut moss'n hààln. Now, dàt was goed. De jongens begun'n slim te braak'n en d'r kwaamp van alles uut: kikke(r)s, padd'n en pee(r)deworms. Ma(r) now was alles over. En weet ie wat of now die kraans was? Dàt mut een golddraod ewest èm, dao(r) vee(r)ties umme zaat'n. An 't iene èènde van die draod zaat 'n splitvèè(r)tien, dat is een ieze(r)n pennechien, dàt an 't èènde ekleufd is. As t'r an 't aandere èènde ok zo'n vee(r)tien zaat, dan was 't te làte, want dan was de ziekte niet meer te bète(r)n.
Deze olde vrouwe, die dokte(r)n, mos self elk jao(r) ok teuve(r)n, ma(r) zie deut 't gien mèènse of vruchtboom, mar een dink, dao(r) niks an gelèèg'n was, zooas een boom in 't bosch, want zo'n dink, dàt ze beteuve(r)n gunk beslist dood, en as 't een mèènse was, dan wödn die beteuve(r)d, en was veur zien lèèv'n ongelukkig. Ontdeud zo'n teuver'èkse 'eur elk jao(r) niet een boom of mèènse, dan gunk ze zelf dood. Zie mos dus wel, of ze wol of niet. Zie eb'm zo'n teuver(h)ekse wel is bi-j een pareboom zien staon en dan veul'n alle pàà(r)n d'r of, en de boom gunk làter dood.
Aj met 'n teuver(h)ekse praot'n en ie denk'n d'r an, dàt ze teuve(r)n kan, dan (h)ej niks gien last, want dan èm ze gien macht òver oe. Een trüpien jonges gung'n is 'n keer èn Ni-jjaor-win'n nao 'n boe(r)deri-je in de buu(r)te. Daor woon'n een vrouwe, die ok èks'n kon. Die troep buurjonges kreeg'n koffie met möppies. Now wàà(r)n d'r twie jonges achte(r)nao ekom'm en die krieg'n koffie met koeke. Now, best, zie praot'n d'aov'nd uut, en toe gung'n ze allemaole nao 'uus toe. Ma(r) 's naches wörn die twie jonges, die koffie met koeke '(h)ad (h)add'n meràkel benawd en zie bint een benawde dood estör'm. Zie bewee(r)'n, dàt beide jonges veur de dood elk een molle 'brààkt 'èm.
Diezelfde boerinne kon soms bi-j de (h)eujbarg gaon zitt'n melk'n en dan mölk ze de koe'n van een aandere boer, die wel een alf uur wieder leup'n. En dan zèèg zie: "Mien koe'n loop'm dao(r)ginds, ma(r) dàt is mi-j völ te wied weg."
Soms gunk ze ok èn [= heen], en gunk ze midd'n in 't laand zitt'n melk'n, ma(r)zoo uut een rössepolle [bosrusschen, soort bies]. En dan zèèg ze: "Ik melke now de biest'n van die en die boer." Dan mölk ze dàt 't zoo broez'n, now! Kwaamp dan zo'n boer zelf in 't laand umme te melk'n, dan konn'e natuu(r)luk niks gien melk krieg'n, want die teuver(h)ekse (h)ad uut de varte zien koe'n uutemölk'n. Je zol'n zèèg'n: "(H)oe kan 't?" Ma(r) 't is toch echt gebeu(r)d, want 't was een bezunder raar mèènse en zie kon van alles. Zie mölk zoo lange uut zo'n rössepolle, tut ze ongeveer een 'alve emmer vol melk, dàt is een koe'maol, (h)ad. Dan 'euld z'op want "aande(r)s gunk de koe dood" en dàt mog niet.
Onderwerp
TM 3101 - Heks maakt kind (mens, dier) ziek 
TM 3101 - Heks maakt kind (mens, dier) ziek 
Beschrijving
Een kind is ziek. De waarzegster die door de ouders wordt geraadpleegd, adviseert om het kussen van het kind leeg te halen. In het kussen zit een krans met veren, en als die krans er is uitgehaald, wordt het kind inderdaad beter. Twee jongens zijn ook ziek. Ze hebben pijn in hun buik en kunnen niet meer eten. Men zegt dat ze betoverd zijn. Wanneer ook bij hun kussens de krans met veren eruit wordt gehaald, worden ze weer beter. Een oude vrouw is een tovenares. Een keer per jaar moet ze iets betoveren, omdat ze anders dood gaat. Ze wil geen mensen betoveren en betovert daarom alleen perebomen. Twee jongens eten bij een heks koekjes bij de koffie. 's Nachts worden ze heel benauwd en braken mollen uit, vervolgens sterven ze. Diezelfde heks kan andermans koeien melken door biezen te melken. Uit die biezen komt zo veel melk dat de boeren geen melk meer over hebben.
Bron
Collectie Boekenoogen (archief Meertens Instituut)
Commentaar
23 januari 1932
Hoewel dit verhaal jaren na de dood van Boekenoogen opgetekend is, is het waarschijnlijk toch voor zijn collectie bedoeld geweest.
Heks maakt kind (mens) ziek; SINSAG 0532 Hexe verzaubert Bäume; die sterben; SINSAG 0587 Hexe zaubert Tier (Kröte, Hermelin) in den Leib eines Menschen.
Datum Invoer
2013-03-01 14:46:22