Hoofdtekst
Die .XLIIII. cluchte.
Een haes quam tot een leeu als tot eenen coninck ende sprack: 'Heere, ick heb te PARIJS ter hooger schole gelegen ende heb al verstudeert wat ick gehadt heb ende ben een geleert gesel. Ick begheer dat ghi mi een dienstgelt oft pensie gheven wilt, dat ick my daer op onthouden mocht. Want een coninck veel geleerde lieden behoeft, sonderlijck juristen oft wel sprekende mannen.' Die leeu seyde: 'Ghi segt recht, maer ick moet u eerst ondersoecken wat ghi geleert hebt, daerom so coemt met mi in 't bosche.' Als si nu also door dat bosche gingen, sagen si een jager die den boge gespannen hadde ende woude eenen vos oft beer schieten die hy by den anderen sach. De vos liep ende spronck herwaerts ende derwaers ende en bleef niet stil staen. Die beer gedachte aen zyn sterckheyt ende meynde hi woude den jager ten eenen mael verschueren, ende sprack tegen hem. Die jager doude den boge uut ende raecte den beer aen 't hert ende storf terstont. Doen sprack die leeu totten hase: 'Maect mi een LATIJNSCH vers daer op ende daerna verandert' in DUYTSCH. Die hase was terstont met sinen boecxken daer ende schreef daerin:
'Valet plus ad ictum mortis,
Esse sapiens quam fortis.
Wijsheyt gaet alle stercte te boven
Om yemanden zyn lijf te berooven,'
Die leeu loefde die verskens ende behaechden hem seer wel. Si quamen in een stadt daer si eenen heere sagen die twee knechten hadde. Ende wat die heere den eenen knechte hiet, dat dede hi, ende wat hi den anderen hiet dat en woude hi niet doen, maer vloecte den heere seer ende gaf hem leelicke woorden. Die heere dede den knecht seer slaen ende jaechden hem van hem ende gaf hem oorlof. Doen sprack die leeu totten hase: 'Daer af maeckt mi oock een versken ende daerna op DUYTSCH.' De hase schreef in sinen boeck:
'Multum melius est tacere,
Quam male respondere.
Het is beter swijgen, seg ick voorwaer,
Dan quade antwoordt geven openbaer.'
Die leeu verhief dat versken seer hooch. Ten derden quamen si in een dorp. Daer saghen sy hoe een boer twee ossen onder een jock bant om ten acker te gane, ende bant haer eenen hoywis op 't hooft. Die eene os droech zijn hoy gheduldelijck. De ander os murmureerde teghen den boer ende sprack: 'Wat sullen wi met so luttel hois doen? 't En mach ons toch niet versaden, ick en wil 's niet.' Ende worpe 't so van hem. Nae de noene als si ten acker gegaen waren, adt de boer ende gaf den os sijn hoy oock, dat hy mede ghebracht hadde. Maer die ander en hadt nyet met allen, ende moesten in den ploech tot in den nacht toe trecken, hy lach van hongher en sterf. Die leeu sprack: 'Maect my daer op ooc een veersken in LATIJNE ende DUYTSCH.' Die hase schreef oock in sinen boec also:
'Melius est posundere quicquam quam nihil habere.
Het is beter yet dan niet.'
Die leeu seyde totten hase: 'Ghy sijt seer wel gheleert ende en hebt uwen tijt niet verloren. Neemt die pensie ende dat gelt, want ghi sige 't weerdt.' Daer op maecte hi noch een veersken:
'Qui vult esse sublimatus, prudens fiat et sensatus.
Die ter eeren comen wil, dye leere veel ende swijcht al stil.'
FRANCISCUS PETRARCHA schrijft van eenen vorste die der geleerder groot viant was. Ende swoer daer toe dat hy duysent guldens geven woude dat geen geleert man in zijn landt en ware ende noyt een daer in comen ware.
O vox insani pectoris.
Hi schrijft daernae van eenen anderen die LUCINIUS hiet die oock de geleerde haeten. Ende gelijck van hem gheschreven staet so noemt hi die geleerde vergift ende een schade des gemeynen profijts. Maer door sine grovicheyt, want hi was een boer, is hi ontschuldicht. Want al waer hi noch een keyser worden, so waer hi nochtans een boer bleven, want, als FLACCUS seet:
'FORTUNA non mutat genus.'
Een haes quam tot een leeu als tot eenen coninck ende sprack: 'Heere, ick heb te PARIJS ter hooger schole gelegen ende heb al verstudeert wat ick gehadt heb ende ben een geleert gesel. Ick begheer dat ghi mi een dienstgelt oft pensie gheven wilt, dat ick my daer op onthouden mocht. Want een coninck veel geleerde lieden behoeft, sonderlijck juristen oft wel sprekende mannen.' Die leeu seyde: 'Ghi segt recht, maer ick moet u eerst ondersoecken wat ghi geleert hebt, daerom so coemt met mi in 't bosche.' Als si nu also door dat bosche gingen, sagen si een jager die den boge gespannen hadde ende woude eenen vos oft beer schieten die hy by den anderen sach. De vos liep ende spronck herwaerts ende derwaers ende en bleef niet stil staen. Die beer gedachte aen zyn sterckheyt ende meynde hi woude den jager ten eenen mael verschueren, ende sprack tegen hem. Die jager doude den boge uut ende raecte den beer aen 't hert ende storf terstont. Doen sprack die leeu totten hase: 'Maect mi een LATIJNSCH vers daer op ende daerna verandert' in DUYTSCH. Die hase was terstont met sinen boecxken daer ende schreef daerin:
'Valet plus ad ictum mortis,
Esse sapiens quam fortis.
Wijsheyt gaet alle stercte te boven
Om yemanden zyn lijf te berooven,'
Die leeu loefde die verskens ende behaechden hem seer wel. Si quamen in een stadt daer si eenen heere sagen die twee knechten hadde. Ende wat die heere den eenen knechte hiet, dat dede hi, ende wat hi den anderen hiet dat en woude hi niet doen, maer vloecte den heere seer ende gaf hem leelicke woorden. Die heere dede den knecht seer slaen ende jaechden hem van hem ende gaf hem oorlof. Doen sprack die leeu totten hase: 'Daer af maeckt mi oock een versken ende daerna op DUYTSCH.' De hase schreef in sinen boeck:
'Multum melius est tacere,
Quam male respondere.
Het is beter swijgen, seg ick voorwaer,
Dan quade antwoordt geven openbaer.'
Die leeu verhief dat versken seer hooch. Ten derden quamen si in een dorp. Daer saghen sy hoe een boer twee ossen onder een jock bant om ten acker te gane, ende bant haer eenen hoywis op 't hooft. Die eene os droech zijn hoy gheduldelijck. De ander os murmureerde teghen den boer ende sprack: 'Wat sullen wi met so luttel hois doen? 't En mach ons toch niet versaden, ick en wil 's niet.' Ende worpe 't so van hem. Nae de noene als si ten acker gegaen waren, adt de boer ende gaf den os sijn hoy oock, dat hy mede ghebracht hadde. Maer die ander en hadt nyet met allen, ende moesten in den ploech tot in den nacht toe trecken, hy lach van hongher en sterf. Die leeu sprack: 'Maect my daer op ooc een veersken in LATIJNE ende DUYTSCH.' Die hase schreef oock in sinen boec also:
'Melius est posundere quicquam quam nihil habere.
Het is beter yet dan niet.'
Die leeu seyde totten hase: 'Ghy sijt seer wel gheleert ende en hebt uwen tijt niet verloren. Neemt die pensie ende dat gelt, want ghi sige 't weerdt.' Daer op maecte hi noch een veersken:
'Qui vult esse sublimatus, prudens fiat et sensatus.
Die ter eeren comen wil, dye leere veel ende swijcht al stil.'
FRANCISCUS PETRARCHA schrijft van eenen vorste die der geleerder groot viant was. Ende swoer daer toe dat hy duysent guldens geven woude dat geen geleert man in zijn landt en ware ende noyt een daer in comen ware.
O vox insani pectoris.
Hi schrijft daernae van eenen anderen die LUCINIUS hiet die oock de geleerde haeten. Ende gelijck van hem gheschreven staet so noemt hi die geleerde vergift ende een schade des gemeynen profijts. Maer door sine grovicheyt, want hi was een boer, is hi ontschuldicht. Want al waer hi noch een keyser worden, so waer hi nochtans een boer bleven, want, als FLACCUS seet:
'FORTUNA non mutat genus.'
Beschrijving
Een haas die in Parijs gestudeerd heeft, biedt zijn geleerde diensten aan bij koning leeuw. Die wil eerst weten of de haas kan waarmaken wat hij beweert en neemt hem mee het bos in. Daar zien ze een jager met pijl en boog die een vos en een beer onder schot heeft. De vos springt heen en weer, maar de beer vertrouwt op zijn kracht, valt de jager aan en wordt doodgeschoten. De leeuw vraagt de haas hierop een Latijns vers te maken en dat vervolgens in het Nederlands te vertalen: Valet plus ad ictum mortis, Esse sapiens quam fortis. Wijsheid gaat alle kracht te boven Om iemand van het leven te beroven. De leeuw is tevreden en ze vervolgen hun weg naar een stad. Daar zien ze een man met twee knechten: de ene knecht is gezeggelijk en gehoorzaam, de ander dwars en ongezeggelijk, reden waarom de man het slaat, uitscheldt en wegstuurt. Ook hierop moet de haas een Latijns en Nederlands versje maken: Multum melius est tacere, Quam male respondere. Het is beter te zwijgen, zeg ik voorwaar, Dan een slecht antwoord te geven in het openbaar. De leeuw is wederom tevreden en ze vervolgen hun weg naar een dorp, waar een boer twee ossen inspant om op de akker te gaan werken. Beide ossen bindt hij een bos hooi op de kop. De ene os draagt het hooi geduldig, de ander vindt het te weinig en gooit het van zich af. Als het middag geworden is, eet de boer en geeft de ene os zijn hooi. De andere os moet hongerlijden tot de avond. Ook hierop moet de haas een versje maken: Melius est posundere quicquam quam nihil habere. Iets is beter dan niets. De leeuw is tevreden en neemt de haas in dienst. Die maakt daarop het volgende versje: Qui vult esse sublimatus, prudens fiat et sensatus. Wie een eervolle betrekking hebben wil, moet veel leren, en zwijgen stil.
Bron
H. Pleij, J. van Grinsven, D. Schouten & F. van Thijn: Een Nyeuwe Clucht Boeck. Een zestiende-eeuwse anekdotenverzameling. Muiderberg 1983.
Commentaar
1554
Bron: Pauli, Schimpf und Ernst 108.
Naam Overig in Tekst
Horatius 
Horatius 
Petrarca
Petrarca
Latijn
Latijn
Naam Locatie in Tekst
Parijs
Parijs
Fortuna
Fortuna
Datum Invoer
2013-03-01 14:46:22